Εκεί που γεννιούνται τα αστέρια

H Nasa ξεκίνησε την επίπονη προσπάθεια, που θα διαρκέσει μήνες, να εγκαταστήσει τη δυνατότητα καθαρής ορατότητας του διαστημικού τηλεσκοπίου James Webb, ώστε αυτό το “επαναστατικό μάτι στον ουρανό” να αρχίσει να παρατηρεί το σύμπαν.

Οι μηχανικοί του κέντρου Goddard της Nasa στην πόλη Greenbelt, Maryland, που δουλεύουν στην αποστολή έστειλαν τις αρχικές τους οδηγίες σε μικρά ρομπότ, ενεργοποιητές (actuators), που σιγά-σιγά τοποθετούν και συγχρονίζουν τον κύριο καθρέφτη του τηλεσκοπίου. Αποτελούμενος από 18 εξαγωνικά επιχρυσωμένα κομμάτια βηρυλλίου, ο βασικός καθρέφτης έχει διάμετρο εξήμισι μέτρα. Πρόκειται, όπως επισημαίνεται σε δημοσίευμα του guardian.com, με πληροφορίες από το Reuters, για μια επιφάνεια συλλογής φωτός, πολύ μεγαλύτερη από εκείνη του προηγούμενου τηλεσκόπιου των τριάντα χρόνων Hubble, χάρη στο οποίο οι επιστήμονες ανακάλυψαν την ύπαρξη μίας γαλαξιακής μαύρης τρύπας στο κέντρο όλων των γαλαξιών και υδάτινους ατμούς γύρω από τους εξωπλανήτες.

Τα 18 τμήματα, που δέθηκαν μαζί ώστε να χωρούν στον χώρο για μεταφορές του πυραύλου Ariane 5 που εκτόξευσε το τηλεσκόπιο στο διάστημα, ξετυλίχθηκαν με τα υπόλοιπα δομικά μέρη, μέσα στις δύο εβδομάδες που μεσολάβησαν από την ημέρα εκτόξευσής του σε απόσταση 1,5 εκατομμυρίου χιλιομέτρων από τη Γη, τα Χριστούγεννα του 2021 από το διαστημικό κέντρο της γαλλικής Γουιάνας.

Τα συγκεκριμένα κομμάτια, χρειάζεται από εδώ και στο εξής να αποσυνδεθούν από τα σημεία που τα κρατούσαν δεμένα (fasteners) για την εκτόξευση και στη συνέχεια μετακινήθηκαν προς τα εμπρός κατά περίπου ένα εκατοστό από την αρχική τους τοποθέτηση – μια διαδικασία που κράτησε δέκα ημέρες – πριν μπορέσουν να ευθυγραμμιστούν για να σχηματίσουν μια ενιαία, αδιάσπαστη, επιφάνεια συλλογής φωτός. H διαδικασία της ευθυγράμμισης, που θα χρειαστεί τρεις μήνες προκειμένου να δημιουργηθεί ένας μεγάλος καθρέφτης, σημαίνει ότι το κάθε κομμάτι πρέπει να συμβαδίζει με το 0.0002 του πάχους μιας τρίχας μαλλιών, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του υπεύθυνου διαχείρισης των οπτικών ερεθισμάτων του τηλεσκοπίου Lee Feinberg στο κέντρο Goddard. «Όλα αυτά απαιτούσαν να ανακαλύψουμε πράγματα που δεν είχαν ξαναγίνει, όπως οι ενεργοποιητές (actuators), οι οποίοι δημιουργήθηκαν για να κινούνται σε θερμοκρασία κοντά στους -240C βαθμούς στο κενό του διαστήματος.»

Και ο δεύτερος, μικρότερος καθρέφτης του τηλεσκοπίου, που έχει σχεδιαστεί ώστε να κατευθύνει το φως που συλλέγεται από τον κύριο, στην κάμερα και σε άλλα όργανα, πρέπει να μπει στην ευθεία, προκειμένου να λειτουργήσει ως μέρος ενός συνεκτικού οπτικού συστήματος.

Εάν όλα εξελιχθούν όπως έχουν προγραμματιστεί, εξήγησε ο L. Feinberg, το τηλεσκόπιο θα είναι σε θέση να τραβήξει επιστημονικές εικόνες τον Μάιο, οι οποίες θα υποστούν επεξεργασία για περίπου ένα μήνα ακόμη, πριν δοθούν στη δημοσιότητα.

Το επιστημονικό τηλεσκόπιο, αξίας εννέα δις δολαρίων, που έχει περιγραφεί από τη Nasa ως το κορυφαίο της επόμενης δεκαετίας, θα παρατηρεί το σύμπαν κυρίως μέσα από το υπέρυθρο (infrared) φάσμα, που θα του επιτρέπει του να κοιτάζει μέσα από σύννεφα αερίων και σκόνης, εκεί όπου γεννιούνται τα αστέρια. Το προηγούμενο τηλεσκόπιο Hubble, που βρίσκεται σε τροχιά στα 600 χιλιόμετρα πάνω από τη Γη, λειτουργούσε κυρίως σε ορατά (optical) και υπεριώδη (ultraviolet) μήκη κύματος. Χάρη στην προαναφερόμενη δυνατότητα, «κοιτάζοντας τα ίδια αντικείμενα όπως με το Hubble, θα δούμε νέα πράγματα», υπογράμμισε ο αστρονόμος Pierre Ferruit, επιστημονικός συνυπεύθυνος του τηλεσκοπίου για την Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία (ESA). Για παράδειγμα, τους πρώτους γαλαξίες, αντικείμενα που λόγω της μεγάλης απόστασής τους, το φως που φθάνει σε μας είναι μετατοπισμένο προς το ερυθρό, σημείωνε παλαιότερο τηλεγράφημα του ΑΠΕ-ΜΠΕ.

Το τηλεσκόπιο Webb θεωρείται εκατό φορές πιο ισχυρό από το προηγούμενο Hubble, με αποτέλεσμα να έχει την ικανότητα παρατήρησης αντικειμένων σε μεγαλύτερες αποστάσεις, δηλαδή πολύ πίσω στον χρόνο. Οι αστρονόμοι θεωρούν ότι με αυτό τον τρόπο, θα έρθει στην επιφάνεια ένα ίχνος του συμπάντος που δεν έχουμε ξαναδεί και φτάνει περίπου στα εκατό εκατομμύρια χρόνια μετά το Big Bang, το ορόσημο που έθεσε σε κίνηση τη διεύρυνση του παρατηρήσιμου σύμπαντος 13.8 δισεκατομμύρια χρόνια πριν.

Το τηλεσκόπιο, που προστατεύεται από την ηλιακή ακτινοβολία με θερμική ασπίδα, είναι αποτέλεσμα διεθνούς συνεργασίας της Nasa, με την Ευρωπαϊκή (ESA) και την Καναδική Υπηρεσία Διαστήματος (CSA).

Πηγές: theguardian.com, reuters.com, ΑΠΕ-ΜΠΕ / κεντρική φωτογραφία: το τηλεσκόπιο James Webb πριν την εκτόξευση, Houston, NASA, AFP, Getty images