Παραίτηση Α. Costa στην Πορτογαλία – ερευνώνται συνεργάτες του και ο ίδιος για διαφθορά γύρω από την εξόρυξη λιθίου και παραγωγή υδρογόνου

Tην παραίτησή του έκανε γνωστή σε συνέντευξη τύπου ο τρεις φορές πρωθυπουργός της Πορτογαλίας, António Costa την Τρίτη (07/11), αφού συναντήθηκε δύο φορές με τον πρόεδρο Marcelo Rebelo de Sousa. Eίχε προηγηθεί έρευνα στην επίσημη πρωθυπουργική κατοικία κατά της διαφθοράς, όπως και σε άλλα δημόσια κτίρια και εγκαταστάσεις (συνολικά πάνω από 40) αναφορικά με άδειες για πρότζεκτ εξόρυξης λιθίου στα βόρεια της χώρας – όπου βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα κοιτάσματα στην Ευρώπη. Ακόμη, σχετικά με έναν πράσινο κόμβο παραγωγής υδρογόνου με ευρωπαϊκά κονδύλια καινοτομίας και την κατασκευή μεγάλου κέντρου δεδομένων στο λιμάνι της πόλης Sines, νότια της Λισαβόνας από την εταιρεία Start Campus.

Δήλωσε στους δημοσιογράφους “έκπληκτος”, επιμένοντας ότι δεν έχει σχέση με οποιαδήποτε “παράνομη ή επιλήψιμη πράξη”. Είπε πως η συνείδησή του είναι καθαρή και ότι δε θα ξαναθέσει υποψηφιότητα στις εκλογές, στις οποίες φαίνεται πως οδηγείται η χώρα. “H αξιοπρέπεια της λειτουργίας του πρωθυπουργού δε συμβαδίζει με το να υπάρχει καμμία υποψία για την εντιμότητα, την καλή του συμπεριφορά, πόσο μάλλον για τη διάπραξη οποιασδήποτε εγκληματικής πράξης.” Eμφανίστηκε δακρυσμένος τη στιγμή που ευχαριστούσε την οικογένειά του.

Με ανακοίνωση το γραφείο του εισαγγελέα ενημέρωσε ότι υπό τον φόβο εξόδου από τη χώρα και συνέχισης αδικημάτων εκδόθηκαν εντάλματα σύλληψης για τον επικεφαλής του πρωθυπουργικού γραφείου Vítor Escária, τον επιχειρηματικό σύμβουλο Diogo Lacerda Machado, τον δήμαρχο της πόλης Sines και δύο στελέχη της Start Campus. Ο υπουργός Υποδομών, João Galamba και ο πρόεδρος της Περιβαλλοντικής Υπηρεσίας APA, Nuno Lacasta θεωρούνται “επισήμως ύποπτοι και θα εμφανιστούν ενώπιον δικαστή”. “Επικαλούνταν το όνομα του A. Costa και την εξουσία του για να ξεμπλοκάρουν διαδικασίες σχετικά με συμφωνίες – το Ανώτατο Δικαστήριο θα ερευνήσει τον πιθανό ρόλο του πρωθυπουργού σε αυτές. Το διακύβευμα είναι η πιθανή διαπίστωση παράνομων πράξεων, ενεργής και παθητικής διαφθοράς πολιτικών και εξαγοράς επιρροής.”

Eναπόκειται στον πρόεδρο να αποφασίσει εάν θα επιτρέψει στους Σοσιαλιστές, από τους οποίους προέρχεται ο 62χρονος A. Costa λόγω και της πλειοψηφίας, που έχουν στη Βουλή να σχηματίσουν νέα κυβέρνηση ή θα προκηρύξει εκλογές. Ο Marcelo Rebelo de Sousa, καθηγητής Νομικής στα 74 του κάλεσε σε διαβουλεύσεις την Τετάρτη (08/11) τα πολιτικά κόμματα και την Πέμπτη (09/11) το Κρατικό Συμβούλιο (Council of State), συμβουλευτικό όργανο του προέδρου. Στη συνέχεια, θα προχωρήσει σε διάγγελμα.

πρωτοσέλιδο της Diário de Notícias (08/11): ‘Προφανώς, αντίο’

Η κυβέρνηση του A. Costa είχε εκπονήσει σχέδια εξόρυξης λιθίου σε διάφορες περιοχές της Πορτογαλίας στην κατεύθυνση της ΕΕ να εξασφαλιστούν κρίσιμης σημασίας πρώτες ύλες και να μετριαστεί η εξάρτησή της από εκείνες της Κίνας, της Αφρικής και της νότιας Αμερικής στο πλαίσιο της πράσινης ενεργειακής μετάβασης και της ζήτησης για ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Ωστόσο, έφτασαν σε τέλμα λόγω αντιδράσεων σχετικά με την όχι και τόσο καλή ποιότητα του υλικού και τη δυσανάλογη περιβαλλοντική καταστροφή, που εκτιμήθηκε ότι θα προκαλούσαν. Δημοσίευμα του politico.eu το 2021 για ένα τέτοιο σχήμα στην περιοχή Montalegre στα βόρεια είχε αναδείξει τις συγκεκριμένες πτυχές και τελικά οδήγησε στην ακύρωσή του. Η έκθεση περιβαλλοντικού αποτυπώματος, που είχε καταθέσει η εταιρεία LusoRecursos θεωρήθηκε “εμφανώς ανεπαρκής”, με αποτέλεσμα η άδεια, που είχε αποκτηθεί το 2019 να ακυρωθεί. Δημιουργία σχετικών ορυχείων δρομολογείται, επίσης, σε Φινλανδία, Ισπανία, Σερβία, Τσεχία και Αυστρία.

πρωτοσέλιδο της Público (08/11): ‘Μια πλειοψηφία χωρίς αρχηγό’

Σε λιγότερο από δύο χρόνια πάνω από δώδεκα μέλη της διοίκησής του χρειάστηκε να παραιτηθούν εξαιτίας σκανδάλων. Άλλο επίμαχο θέμα, που είχε προκαλέσει αντιδράσεις ήταν η αναδιάρθρωση της κρατικής αεροπορικής εταιρείας ΤΑP τον Ιανουάριο, με χαρακτηριστική την αποζημίωση που έλαβε η Alexandra Reis για την αποχώρησή της από το διοικητικό συμβούλιο. Ακολούθως, ορίστηκε επικεφαλής της δημόσιας εταιρείας ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας NAV και μετά υφυπουργός Οικονομικών. Το Νοέμβριο του 2022, o στενός συνεργάτης του πρωθυπουργού, Miguel Alves παραιτήθηκε αφού κατηγορήθηκε επίσημα για ατασθαλίες στη διάρκεια της θητείας του ως δήμαρχος το 2015-16 στην Caminha (Viana do Castelo) – εκείνος το αρνήθηκε. Nόμιμες τηλεφωνικές παρακολουθήσεις φαίνεται πως οδήγησαν στις τωρινές διώξεις. 

Η πρώτη κυβέρνηση του Α. Costa το 2015 ήταν μειοψηφίας, με τη στήριξη κομμάτων της αριστεράς – την απέσυραν αναφέροντας ανεπαρκείς δημόσιες επενδύσεις στην εκπαίδευση, την υγεία, τη στέγαση. Στις πρόωρες εθνικές εκλογές τον Ιανουάριο του 2022 ο απερχόμενος πρωθυπουργός εξασφάλισε αυτοδυναμία έναντι της προοπτικής μιας κεντροδεξιάς συμμαχίας με το ακραίο Chega. Όπως μεταφέρει το politico.eu, η ευρωομάδα των Σοσιαλιστών σχεδίαζε να τον προτείνει για τη θέση του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου το Νοέμβριο του 2024. Η ψηφοφορία για τον προϋπολογισμό του 2024 προγραμματιζόταν για αργότερα μέσα στον μήνα στο Κοινοβούλιο.

Πηγές: reuters.com, bbc.com, politico.eu, theguardian.com