“Shepherding the US empire”

Το πορτραίτο του Henry Kissinger, υπουργού Εξωτερικών (1973-1977) και Συμβούλου Εθνικής Ασφάλειας (1969-1975) των ΗΠΑ, που έφυγε από τη ζωή στα 100 του χρόνια στις 29/11 επιχειρούν να σκιαγραφήσουν τα διεθνή μέσα ενημέρωσης. “Δε θα σας πω τι είμαι – δε θα το πω ποτέ σε κανέναν.”, είχε αναφέρει σε συνέντευξή του στην Oriana Fallaci.

Γεννήθηκε το 1923 στην πόλη Fürth της Γερμανίας της Βαϊμάρης (1919-1933) και μετανάστευσε με την οικογένειά του το 1938 για να γλιτώσουν από τις διώξεις των ναζί – τουλάχιστον δώδεκα συγγενείς του χάθηκαν στο Ολοκαύτωμα. Στρατολογήθηκε το 1943 και πέρασε τον τελευταίο χρόνο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στη Γερμανία ανακρίνοντας αξιωματικούς της Gestapo και μετατρέποντας κάποιους από αυτούς σε εμπιστευτικούς πληροφοριοδότες.

ο Henry Kissinger δείχνει σε ένα χάρτη τη Χερσόνησο του Σινά κατά τη διάρκεια μιας συνάντησης με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Gerald Ford και τους επικεφαλής των δύο κομμάτων στο Κογκρέσο στις 04.09.1975 / HUM Images, Universal Images Group, Getty Images

Η διατριβή του στο Harvard είχε τίτλο ‘Το Νόημα της Ιστορίας’. Διατηρούσε στενές σχέσεις με το Nelson Rockefeller, έχοντας αυτοπροταθεί ως λογογράφος του το 1968. Tο πραγματιστικό του στυλ, στο πλαίσιο του δόγματος περί Realpolitik στις διεθνείς σχέσεις, που έφτανε μέχρι τον κυνισμό, μακιαβελικές θέσεις, την αρχή ότι ‘ο σκοπός αγιάζει τα μέσα’, την οικοδόμηση ενός δικτύου συμφωνιών με υπολογισμούς για κυρώσεις και ανταμοιβές μέσω του εμπορίου και των επενδύσεων θεωρείται πως εξακολουθεί να διαμορφώνει την αμερικανική εξωτερική πολιτική και τον κόσμο μέχρι τις μέρες μας. Προτιμούσε τη σταθερότητα, τη χρήση δύναμης για την επιβολή της τάξης στην αναρχία των κοινωνικών σχέσεων, την αξιοποίηση του ανταγωνισμού των μεγάλων δυνάμεων και την εξυπηρέτηση των εθνικών συμφερόντων έναντι ‘αφηρημένων ιδεών’, όπως η δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Είχε τον ρόλο να ‘τσοπανεύει την αυτοκρατορία’ (shepherding the empire), σύμφωνα με το jacobin.com.

ο πρόεδρος των ΗΠΑ Gerald Ford (1974-1977) με τον γενικό γραμματέα του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης Leonid Brezhnev (1964-1982) και τον Henry Kissinger στο τέλος της συνόδου του Vladivostok στις 24/11/1974 > HUM Images, Universal Images Group, Getty Images

επίσκεψη στην κατοικία του Mao Tse-Tung / Photo 12, Universal Images Group, Getty Images

Ο τροχός του αμερικανικού μιλιταρισμού γυρίζει έκτοτε και η ελαστικοποίηση της αρχής της αυτοάμυνας υπερτερεί εκείνης του κυρίαρχου κράτους (sovereignty), πρόσθεσε στο thenation.com o Greg Grandin, καθηγητής Ιστορίας στο πανεπιστήμιο Yale. “Ο Ηenry Kissinger, φυσικά, δεν είναι αποκλειστικά υπεύθυνος. Αυτή η ιστορία ξεκίνησε με την Πράξη Εθνικής Ασφάλειας του 1947 (National Security Act) διαπερνώντας τον Ψυχρό και τον Πόλεμο κατά της Τρομοκρατίας, με πολλά διαφορετικά επεισόδια. Όμως, η δική του καριέρα ακολουθεί μέσα στις δεκαετίες μια φωτεινή κόκκινη γραμμή, που μας έχει φέρει από τις ζούγκλες του Βιετνάμ και της Καμπότζης, στην άμμο του Περσικού Κόλπου, στο αδιέξοδο στην Ουκρανία και την ηθική χρεωκοπία στη Γάζα – εδώ που είμαστε σήμερα.”

χειραψία με τον Le Duc Tho, επικεφαλής της κομμουνιστικής εξέγερσης, που ξεκίνησε το 1956 ενάντια στην κυβέρνηση του Νότιου Βιετνάμ, μετά την υπογραφή της συμφωνίας ειρήνευσης στο Παρίσι στις 23.01.1973 / AFP, Getty Images

Στο ντοκυμαντέρ του Stephan Lamby (2007-8) για τη dw.com ο ίδιος εξηγεί το πλαίσιο της εποχής, στην οποία ελήφθησαν αμφιλεγόμενες αποφάσεις – ορόσημα: ο ‘κομμουνιστικός κίνδυνος’, η στρατηγική της αποτροπής χρήσης πυρηνικών, η μυστική χρηματοδότηση από τη CIA ομάδων της αντιπολίτευσης στη Χιλή επειδή ο R. Nixon φοβόταν ότι ο Salvador Allende (1970-1973), που ήθελε να εθνικοποιήσει αμερικανικές εταιρείες θα λειτουργούσε ως ένας νέος Fidel Castro, που οδήγησαν στη βίαιη ανατροπή του. “Δεν είχα προσωπικό σχέδιο για το τι να γίνει. Επρόκειτο για ένα θέμα, σχετικά με το οποίο ο R. Nixon έδινε απευθείας εντολές στις υπηρεσίες ασφαλείας, παρόλο που σίγουρα δε διαφώνησα. Επί D. Eisenhower και σε άλλες διοικήσεις νωρίτερα, του J. F. Kennedy και του L. Johnson [στις οποίες, επίσης, ήταν σύμβουλος] είχε αποτραπεί η ανάληψη της εξουσίας από τους κομμουνιστές στη Βραζιλία και τη Γουατεμάλα.” Περιγράφονται, ακόμη, η καχυποψία απέναντι στην Οstpolitik του Willy Brandt, το θετικό νεύμα για την εισβολή της Χούντας της Ινδονησίας στο Ανατολικό Τιμόρ και προς το καθεστώς απαρτχάιντ στη Νότια Αφρική να μπει στην Αγκόλα (1975), η επιβίωσή του από το σκάνδαλο Watergate, που έφερε την παραίτηση του προέδρου R. Nixon, με τον οποίο ήταν ‘φιλεχθροί’ (frenemies), όπως υποστηρίζει o Greg Grandin – ο πολιτικός από τη μια και ο καθηγητής από την άλλη, συμπληρώνει ο Stephan Lamby.

Φοβόταν μια αναγεννημένη, μη ‘αγκυροβολημένη’ Γερμανία, ήθελε να κρατήσει τη δυτική Ευρώπη κοντά στην Αμερική, ενώ δική του ήταν η φράση: “Αν θέλω να βρω την Ευρώπη, ποιον πρέπει να καλέσω;”, μεταφέρει ο Jonathan Steele στον theguardian.com. Στην παρακαταθήκη του συγκαταλέγονται o κατευνασμός της έντασης στις σχέσεις (détente) με τη Ρωσία και το άνοιγμα στην κομμουνιστική Κίνα, που είχαν ενοχλήσει τους συντηρητικούς. Ωστόσο, o Greg Grandin εκτιμά ότι λειτούργησε όχι μόνο ως χαρακτήρας κατ’ αντίστιξη (foil), αλλά και ως διευκολυντής (enabler) της Νέας Δεξιάς.

με τον πρόεδρο της Γαλλίας Valery Giscard d’Estaing (1974-1981), τον πρόεδρο των ΗΠΑ Gerald Ford και τον υπουργό Εξωτερικών της Γαλλίας Jean Sauvagnargues στην πρώτη τους Σύνοδο στη Μαρτινίκη, στις Γαλλικές Δυτικές Ινδίες (15/12/1975) > David Hume Kennerly, Getty Images

στα Θερινά Ανάκτορα του Πεκίνου το 1971 / Bettmann Archive, Getty Images

στο Σινικό Τείχος στις 22.10.1971 / Consolidated News Pictures, Getty Images

Η εταιρεία Kissinger Associates, που ίδρυσε το 1982 συνέβαλε στο να ολοκληρωθεί η μαζική πώληση δημόσιων υπηρεσιών και επιχειρήσεων σε χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Ανατολικής Ευρώπης, σε αρκετές από τις οποίες είχαν υποστηριχθεί στρατιωτικά καθεστώτα επί διοίκησής του. “Συνήθιζε να λέει ότι η εξουσία είναι το απόλυτο αφροδισιακό.”, σημείωσε ένας συνεργάτης του. Το 2015 η εμφάνισή του στην Επιτροπή Ενόπλων Δυνάμεων της Γερουσίας συνοδεύτηκε από την παρουσία διαδηλωτών, που ζητούσαν τη σύλληψή του για εγκλήματα πολέμου.

με τη Margaret Thatcher / Keystone-France, Gamma-Keystone, Getty Images

με τη βασίλισσα Ελισάβετ II και τον πρίγκηπα Φίλιππο στις ιπποδρομίες του Ascot στις 20.07.1995 > Tim Graham, Getty Images

Το 2002 σε ένα παρόμοιο πλαίσιο διαμαρτυρίας στο Λονδίνο είχε παρατηρήσει: “Κανείς δεν μπορεί να πει ότι υπηρέτησε σε μια κυβέρνηση, που δεν έκανε λάθη. Οι αποφάσεις συχνά στα υψηλότερα κλιμάκια λαμβάνονται με 51 – 49, οπότε είναι σχετικά πιθανό να γίνονται σφάλματα.” Σε ερώτηση του George Stephanopoulos στο ABC τον Ιούλιο του 2022 για το εάν θα ήθελε να πάρει πίσω κάποια από τις αποφάσεις του, αρνήθηκε: “Σκέφτομαι αυτά τα προβλήματα όλη μου τη ζωή. Πρόκειται τόσο για το χόμπυ, όσο και για τη δουλειά μου, οπότε οι προτάσεις, που έκανα είναι οι καλύτερες, για τις οποίες ήμουν τότε ικανός.”

με τον βασιλιά Faisal της Σαουδικής Αραβίας στο Ριάντ στις 15.12.1973 / Bettmann, Getty Images

στην καμπίνα του αεροσκάφους, καθώς πηγαινοερχόταν (shuttle diplomacy) σε Αίγυπτο και Ισραήλ για τις διαπραγματεύσεις του Σινά II το 1975 / David Hume Kennerly, Getty Images

με τον Vladimir Putin στην κατοικία του έξω από τη Μόσχα, στην πόλη Novo-Ogaryovo στις 06.06.2006 / Denis Sinyakov, AFP, Getty Images

Πηγές: Greg Grandin, thenation.com / Stephan Lamby, dw.com / theguardian.com / apnews.com > στην κεντρική φωτογραφία: ο Richard Nixon με τον Henry Kissinger περίπου το 1972 / Frederic Lewis, Getty Images