Shotgun marriage

Έξω από τον κεντρικό σταθμό της Ζυρίχης στέκει το άγαλμα του βιομήχανου Alfred Escher, που είχε διατελέσει υπουργός, δημιούργησε το πανεπιστήμιο ETH και το 1856 την τράπεζα που μετεξελίχθηκε στην Credit Suisse το 1992 για να εξασφαλίσει τη ροή προς τις επιχειρηματικές του δραστηριότητες και την επέκταση του σιδηροδρομικού δικτύου. Οι δύο δρακόμορφες φιγούρες στη βάση του, απ’ όπου τρέχει το νερό (gargoyles), ενώ τις συγκρατούν αλυσίδες στο οικοδομικό τετράγωνο Paradeplatz, με τις UBS και Credit Suisse σε κοντινά κτίρια ίσως συνοψίζουν την κατάσταση στην οποία βρίσκεται το τραπεζικό σύστημα της Ελβετίας, σχολιάζει ο ανταποκριτής του theguardian.com Philip Oltermann.

O πρόεδρος της Credit Suisse Axel Lehmann (αριστερά) και ο επικεφαλής της UBS, Colm Kelleher (στο κέντρο) με την υπουργό Οικονομικών των Φιλελεύθερων Karin Keller-Sutter (πλάτη) και δίπλα της τον Σοσιαλδημοκράτη πρόεδρο (του Ομοσπονδιακού Συμβουλίου) της Ελβετίας για το 2023, Alain Berset, μετά τις συζητήσεις σχετικά με την εξαγορά της Credit Suisse από τη UBS έναντι τριών δις δολαρίων, με παροχή ρευστότητας και εγγυήσεων για απορρόφηση πιθανών ζημιών από το κράτος (19.03) / Fabrice Coffrini, AFP, Getty Images, ft.com

“To ζόμπι δεν υπάρχει πια, ωστόσο ένα τέρας γεννιέται”, έγραψε η εφημερίδα Neue Zürcher Zeitung της πολύγλωσσης δημοκρατίας των Άλπεων, με θεμελιώδη αρχή στις διεθνείς σχέσεις εδώ και 500 χρόνια, την ουδετερότητα. Όσα βλέπουμε αυτές τις μέρες σχετικά με την αμφιλεγόμενη, βεβιασμένη συγχώνευση (shotgun wedding) της Credit Suisse με τη UBS, που είχε εξεταστεί ξανά και φημολογούταν στο παρελθόν “αποτελούν απόδειξη ότι το χρηματοπιστωτικό κέντρο της Ελβετίας έχει μετατραπεί από δύναμη σε μειονέκτημα. Ο σημαντικός κίνδυνος είναι η νέα γιγαντιαία τράπεζα να χρησιμοποιήσει το μονοπώλιό της προκειμένου να εκβιάσει την κυβέρνηση και να επιβάλει δικούς της νόμους. Είναι απόλυτα μεγάλη για να αποτύχει.”, εκτίμησε ο Cédric Wermuth, συμπρόεδρος τoυ Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος.

‘Σήμα κατατεθέν’ (Trademark), έργο του Ian Anüll στη συλλογή της Credit Suisse, Paradeplatz

Η ειρωνεία – παρατηρεί ο αρθρογράφος του theguardian.com – είναι ότι η UBS θεωρούταν παλιότερα ‘το κακό παιδί’ της ελβετικής τραπεζικής. To 2008, σε συνέχεια του ανοίγματός της στην αμερικανική αγορά, η Eθνική Tράπεζα εγγυήθηκε για εκείνη γύρω στα 61 δις ελβετικά φράγκα σε επισφαλείς απαιτήσεις (bad debts). Όσο για την Credit Suisse που εξαγοράστηκε, ο Thierry Burkart, επικεφαλής του φιλελεύθερου κόμματος FDP θεωρεί ότι τα τελευταία χρόνια “μετακινήθηκε από τους παλιούς, προσεκτικούς, ίσως κάπως βαρετούς τρόπους για να μιμηθεί αγγλοσαξωνικά επιχειρηματικά μοντέλα”. “Είμαι τρομοκρατημένος, απλά τρομοκρατημένος. Πρόκειται για καταστροφή. Η Credit Suisse αποτελεί μέρος της ιστορίας μας – είναι σχεδόν το ίδιο παλιά! Μιλάμε για την επιτομή της ελβετικής τράπεζας. Τάσσομαι υπέρ της ελεύθερης αγοράς και όχι του προστατευτισμού, ωστόσο εδώ είχαμε μια πολύ ειδική περίπτωση”, είπε στους ft.com o Roger Köppel, πολιτικός με το Λαϊκό Κόμμα, αρχισυντάκτης του εβδομαδιαίου οικονομικού περιοδικού Weltwoche, εννοώντας ότι θα έπρεπε η τράπεζα να είχε τεθεί υπό τον έλεγχο της κυβέρνησης.

‘Χορευτής’, έργο του Μarc Βauer στη συλλογή της Credit Suisse, Paradeplatz

Με διαχρονικούς κανόνες για τήρηση τραπεζικής μυστικότητας και διμερείς σχέσεις με την ΕΕ χωρίς ένταξη, η χώρα έχει χαρακτηριστεί ‘φορολογικός παράδεισος’. Η Credit Suisse γνώρισε μια ακολουθία σκανδάλων: το 2018 ένας πρώην υπάλληλός της καταδικάστηκε σε πέντε χρόνια φυλάκιση για πλαστογράφηση της υπογραφής πελατών ώστε να ποντάρει τα χρήματά τους στο χρηματιστήριο χωρίς εκείνοι να το γνωρίζουν, με αποτέλεσμα απώλειες περισσότερων από 150 εκατομμυρίων σε δολάρια. Δύο χρόνια αργότερα, έχασε τον διευθύνοντα σύμβουλό της, Tidjane Thiam εν μέσω κατηγοριών για εταιρική κατασκοπεία. Το 2021 κλονίστηκε από τη συμμετοχή στη βρετανική εταιρεία χρηματοοικονομικών υπηρεσιών – βραχυπρόθεσμου δανεισμού Greensill και το αμερικανικό hedge fund Archegos, που κατέρρευσαν. Επιπλέον, πέρυσι μέσω της διαρροής των ‘Suisse Secrets’ αποκαλύφθηκε ότι πελάτες της έχουν κατηγορηθεί για βασανισμούς, εμπόριο ναρκωτικών, ξέπλυμα βρώμικου χρήματος, διαφθορά. Διετής έρευνα της επιτροπής Οικονομικών του Κογκρέσου κατέληξε στο συμπέρασμα (29/03) ότι η Credit Suisse παραβίασε τον συμβιβασμό στον οποίο ήρθε με το υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ το 2014 (που περιλάμβανε πρόστιμο 1.3 δις δολαρίων) βοηθώντας πλούσιους Αμερικανούς πολίτες να αποφεύγουν τη φορολόγηση, αποκρύπτοντας περισσότερα από 700 εκατομμύρια δολάρια. Σε διακανονισμό 238 εκατομμυρίων ευρώ είχε προχωρήσει και με τις γαλλικές αρχές, σχετικά με την παραβίαση νομοθεσίας κατά του ξεπλύματος βρώμικου χρήματος. Η δυσχερής θέση στην οποία βρέθηκε τώρα, μετά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν και αμερικανικές τράπεζες, ήταν σε συνέχεια της άρνησης της Σαουδαραβικής Εθνικής Τράπεζας, του μεγαλύτερου μετόχου της (με 9.9%) – όπως εκφράστηκε μέσω του επικεφαλής της, Ammar Al Khudairy – να της διαθέσει περισσότερα χρήματα (15/03) εξαιτίας νέων όρων που θα έμπαιναν σε εφαρμογή εάν το μερίδιό της ξεπερνούσε το 10%. Πυροδοτήθηκε έτσι μαζική απόσυρση καταθέσεων, συντριβή της μετοχής της, που παρά την εκδήλωση εμπιστοσύνης από την Κεντρική Τράπεζα της Ελβετίας και την παροχή στήριξης ύψους 54 δις δολαρίων, η κατάσταση δεν μπόρεσε να σταθεροποιηθεί. Ο Al Khudairy παραιτήθηκε στις 27/03 και θα αντικατασταθεί.

Με πρέσβη για περισσότερα από είκοσι χρόνια τον τενίστα Roger Federer, το λογότυπό της υπήρχε στην εθνική φανέλα της ομάδας ποδοσφαίρου και στην γκαλερί Kunsthaus της Ζυρίχης. Ήταν χορηγός εκθέσεων τέχνης σε όλο τον κόσμο, ενώ η συλλογή της περιλαμβάνει περισσότερα από 10.000 έργα. Στο κέντρο του περιστύλιου στην Paradeplatz, βρίσκουμε την εξάγωνη, μαρμάρινη ‘Πηγή της επιθυμίας ΙΙ’ της Silvie Defraoui (2002), ο βυθός της οποίας σχεδιάστηκε ώστε να εναλλάσσονται συνήθως σε led φωτισμό μια σειρά ευχές σε πέντε γλώσσες: ‘Να έχουμε περισσότερο χρόνο’, ‘Να καταλαβαίνουμε τη γλώσσα των πουλιών’, ‘Να αναπνέουμε κάτω από το νερό’, ‘Να είμαστε αόρατοι’. Μόνο που, εδώ και δύο χρόνια έχει στερέψει και ο φωτισμός δε λειτουργεί.

Κάποιοι φοβούνται ότι η απώλεια εμπιστοσύνης στην Credit Suisse θα μπορούσε να σημάνει ένα ευρύτερο πλήγμα για ό,τι αντιπροσωπεύει το ελβετικό εμπορικό σήμα. “Η εξαφάνισή της συνεπάγεται απώλεια της ταυτότητάς μας. Υπήρξε καθοριστική στην ανάπτυξη της σύγχρονης Ελβετίας, στο συγκεκριμένο επίπεδο ευμάρειας.”, θεωρεί ο καθηγητής Οικονομικών στο ETH, Hans Gersbach. Για τον Alan Mudie, που έχει δουλέψει τριάντα χρόνια στην ελβετική τραπεζική: “Η Credit Suisse έχει παίξει έναν απολύτως κεντρικό ρόλο στην πρόοδο της εγχώριας οικονομίας τον τελευταίο ενάμιση αιώνα, οπότε το να την βλέπουμε να εξαφανίζεται τόσο απότομα είναι σοκαριστικό. Μέχρι το τέλος της προηγούμενης εβδομάδας, ο διαθέσιμος χρόνος για να αναστρέψει το κλίμα μετά από μια περίοδο προβλημάτων είχε συρρικνωθεί από χρόνια σε ώρες.” “H πτώση ενός τόσο οικείου ονόματος συνιστά ντροπή και η κρίση, δυστυχώς, δεν περιορίζεται στο συγκεκριμένο ίδρυμα. Δεκαετίες κακοδιαχείρισης στις τράπεζες κατέληξαν να αμαυρώσουν την επωνυμία της χώρας – αυτό είναι που με θυμώνει.”, ανέφερε στον Sam Jones των ft.com o Thomas Borer, πρώην εργαζόμενός της, διπλωμάτης και επικεφαλής της ομάδας που συνέδραμε στο να επιστρέψουν οι ελβετικές τράπεζες ό,τι χρωστούσαν στους επιζώντες του Ολοκαυτώματος. Ο Jan-Egbert Sturm, διευθυντής του οικονομικού ινστιτούτου KOF, επεσήμανε ότι η λύση που επελέγη ήταν “ένα σημαντικό και απαραίτητο βήμα. Εκείνο που δεν θέλαμε ήταν μια ακόμη Lehman Brothers – ειδικά μία που θα είχε πυροδοτηθεί από την Ελβετία. Όταν η χιονοστιβάδα αρχίζει να κατρακυλά, έχεις πρόβλημα και ο τρόπος που ανακοινώθηκε η συνδρομή δεν αρκούσε για να τη σταματήσει.”

Fabrice Coffrini, AFP

Με παράδοση στην άμεση δημοκρατία και δημοψηφίσματα τον τελευταίο χρόνο σχετικά με την εντατική κτηνοτροφία (factory farming) και τη χρηματοδότηση του κινηματογράφου, οι πολίτες της χώρας δεν εκφράστηκαν αναφορικά με τη συμφωνία διάσωσης, που προβλέπει τρεις ενέσεις ρευστότητας, δάνεια από το κράτος, όπως και δέσμευση του τελευταίου – που ενορχήστρωσε και τη συμφωνία με μυστικές συναντήσεις στη Βέρνη – για απορρόφηση πιθανών απωλειών για τη UBS μέχρι το ύψος των εννέα δις φράγκων. Συζητείται το ενδεχόμενο άμεσης σύγκλησης της Βουλής, ενώ οι Σοσιαλδημοκράτες θα εισηγηθούν τη διενέργεια ειδικής κοινοβουλευτικής έρευνας, με τη διάθεση της άσκησης πίεσης προς την κυβέρνηση και τα στελέχη της τράπεζας να θεωρείται κοινή σε όλο το πολιτικό φάσμα.

Βέρνη / Stefan Wermuth, Bloomberg, ft.com

“O θυμός είναι προφανής, αν και συγκρατημένος. Την Κυριακή (19/03) περίπου διακόσιοι διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν έξω από τα κεντρικά στην Paradeplatz με συνθήματα για ‘Επανάσταση’ και ‘να φάμε τους πλούσιους’. Πέταξαν αυγά στην αστυνομία. Δύο άδεια κουτάκια μπύρας και ένα κερί σε δοχείο, που άφησαν στην είσοδο μοιάζει να συμβολίζουν τα συναισθήματα στη χώρα απέναντι στην ανυπόληπτη πια τράπεζα”, μετέδωσε ο theguardian.com. Για τον 72 ετών συνταξιούχο μικρομέτοχο Alois Riedweg, ο οποίος ταξίδεψε εκεί από τη Λουκέρνη για να δει το κλίμα που επικρατούσε (21/03): “Έπρεπε να έχουν επικεντρωθεί στις συναλλαγές τους στην Ελβετία. Κι εγώ είμαι κάπως άπληστος με το μερίδιο μου, αλλά σίγουρα το παράκαναν.”

Πηγές: theguardian.com, ft.com, bbc.com