Grain deal no more

Το Κρεμλίνο ανακοίνωσε τη Δευτέρα (17/07) πως η Ρωσία αναστέλλει τη συμμετοχή της στη συμφωνία εξαγωγής σιτηρών μέσω της Μαύρης Θάλασσας, που συνήφθη με τη μεσολάβηση του ΟΗΕ και της Τουρκίας πέρυσι τον Ιούλιο στην Κωνσταντινούπολη και εξέπνεε τα μεσάνυχτα της ίδιας μέρας, τερματίζοντάς τη “ντε φάκτο”. Στόχος ήταν με την εφαρμογή της να ανακουφιστεί η παγκόσμια επισιτιστική κρίση, επιτρέποντας την ασφαλή διέλευση των ουκρανικών σιτηρών, από τα λιμάνια Chornomorsk, Odesa και Yuzhny/Pivdennyi, παρά τον πόλεμο.

“Στην πραγματικότητα, οι συμφωνίες της Μαύρης Θάλασσας έπαψαν να ισχύουν από την Τρίτη 18/07. Δυστυχώς, το σκέλος που αφορούσε τη Ρωσία δεν έχει εφαρμοστεί μέχρι στιγμής, άρα η ισχύς τους τερματίζεται. Μόλις αυτό εκπληρωθεί, θα επανέλθουμε στην τήρησή τους αμέσως”, δήλωσε ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Dmitry Peskov. Είχε ζητηθεί να υπάρξει μια παράλληλη, που θα διευκολύνει και τις δικές της εξαγωγές τροφίμων και λιπασμάτων, με το επιχείρημα ότι, παρ’ όλο που οι κυρώσεις που της έχουν επιβληθεί δε συμπεριλαμβάνουν τα αγροτικά προϊόντα, έχουν απομακρύνει ναυτιλιακές εταιρείες, τράπεζες και ασφαλιστές από το να συνεργάζονται με τους παραγωγούς της. Επιθυμεί η κρατική αγροτική τράπεζα Rosselkhozbank να επανασυνδεθεί με το σύστημα γρήγορων πληρωμών Swift, από το οποίο αποκλείστηκαν όλες οι ρωσικές τράπεζες τον Ιούνιο του 2022. Ο ΟΗΕ της είχε προτείνει να στήσει μια θυγατρική, αλλά απέρριψε τη συγκεκριμένη επιλογή ως χρονοβόρα. Οι εναλλακτικές να διεκπεραιώνονται οι πληρωμές μέσω της αμερικανικής JPMorganChase ή της αφρικανικής για τις Εξαγωγές-Εισαγωγές δεν ευοδώθηκαν.

χάρτης ανατολικής Ουκρανίας > με ροζ, οι περιοχές που ελέγχονται από τη Ρωσία / με κίτρινο, όσες ανακατέλαβε η Ουκρανία (bbc.com)

Η Ρωσία είχε αναστείλει ξανά τη συμμετοχή της στη συμφωνία για τα σιτηρά στο παρελθόν, μετά από επίθεση της Ουκρανίας με drones στον στόλο της τον Οκτώβριο. Η τωρινή απόφαση ήρθε λίγες ώρες μετά τις εκρήξεις από drones μέσω θαλάσσης στη γέφυρα Kerch, που ενώνει τη Ρωσία με την Κριμαία πριν την αυγή της Δευτέρας, από τις οποίες τραυματίστηκε μια έφηβη και έχασαν τη ζωή τους οι γονείς της. Κατασκευάστηκε μετά την προσάρτησή της το 2014, την εγκαινίασε ο πρόεδρος της Ρωσίας το 2018, ενώ η Ουκρανία τη θεωρεί παράνομη. Η Μόσχα έκανε λόγο για ουκρανική τρομοκρατική ενέργεια – αν και υποστήριξε ότι η αποχώρηση από τη συμφωνία δε συνδέεται με αυτή – “η θέση του Vl. Putin ήταν γνωστή από πριν”, ανέφερε ο D. Peskov. Μέρος της κυκλοφορίας έχει αποκατασταθεί, γνωστοποίησε μέσω Telegram o αναπληρωτής πρωθυπουργός της Ρωσίας, Marat Khusnullin. Πριν εννέα μήνες, είχε σημειωθεί ξανά επίθεση εκεί με εκρηκτικά κρυμμένα σε φορτηγό, που διέσχιζε τη γέφυρα των 19 χιλιομέτρων. 

Η Ρωσία ενημέρωσε επισήμως την Ουκρανία, μέσω της πρεσβείας της στο Μινσκ και διπλωματικών διαύλων, έκανε γνωστό ο πρεσβευτής της στη Λευκορωσία, Boris Gryzlov. Επίσης, την Τουρκία και τον ΟΗΕ, μετέδωσε το ρωσικό πρακτορείο ειδήσεων RIA, επικαλούμενο την εκπρόσωπο του υπουργείου Εξωτερικών Maria Zakharova. Η ισχύς της συμφωνίας παρατεινόταν ανά τρεις μήνες, ενώ η Ρωσία προειδοποιούσε εδώ και καιρό ότι δεν έχουν εκπληρωθεί οι προϋποθέσεις για την ανανέωσή της. “Οικειοθελώς επεκτείναμε τη συγκεκριμένη πρωτοβουλία πολλές φορές. Όμως, ακούστε, στο τέλος-τέλος, αρκετά.”, είπε ο Vl. Putin σε τηλεοπτική συνέντευξη την Πέμπτη το βράδυ (13/07).

Πηγή στα Ηνωμένα Έθνη μετέφερε ότι το Κέντρο Κοινού Συντονισμού (JCC) των δικών του, ρωσικών, ουκρανικών και τουρκικών αντιπροσωπειών είχε να αντιμετωπίσει δοκιμασίες, ενώ καταγράφηκαν πιέσεις και εντάσεις, μετέδωσε ο theguardian.com. O γενικός γραμματέας António Guterres δήλωσε ότι η απόφαση τον λυπεί βαθιά. Η Γερμανία έκανε έκκληση στη Ρωσία να φροντίσει ώστε να καταστεί δυνατή η επιμήκυνσή της, δήλωσε εκπρόσωπος της γερμανικής κυβέρνησης. Ερωτηθείς ο ίδιος στο τακτικό briefing των δημοσιογράφων σχετικά με τις εκρήξεις στη γέφυρα της Κριμαίας, σημείωσε ότι το Βερολίνο δε σχολιάζει μεμονωμένες εξελίξεις στον πόλεμο. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, υπό την προεδρία του Ηνωμένου Βασιλείου συζήτησε το ζήτημα το απόγευμα της Δευτέρας.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen αναφέρθηκε σε “κυνική κίνηση, παρά τις προσπάθειες του ΟΗΕ και της Τουρκίας”, προσθέτοντας ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση εργάζεται “για τη διαφύλαξη της επισιτιστικής ασφάλειας των ευάλωτων του κόσμου. Οι λωρίδες αλληλεγγύης της θα συνεχίσουν να φέρνουν αγροδιατροφικά προϊόντα από την Ουκρανία προς τις παγκόσμιες αγορές.”

I strongly condemn Russia’s cynical move to terminate the Black Sea Grain Initiative, despite UN & Türkiye’s efforts.

EU is working to ensure food security for the world’s vulnerable. #EUSolidarityLanes will continue bringing agrifood products out of Ukraine & to global…

— Ursula von der Leyen (@vonderleyen) July 17, 2023

Ο πρόεδρος της Ουκρανίας Volodymyr Zelenskyy κοινοποίησε τη Δευτέρα μέσω Telegram ότι συμφώνησε με τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ António Guterres κατά τη διάρκεια τηλεφωνικής επικοινωνίας να συνεργαστούν και με τις συμβαλλόμενες χώρες, Ρωσία και Τουρκία, προκειμένου να εκκινήσουν οι εξαγωγές ουκρανικών σιτηρών μέσω της Μαύρης Θάλασσας το συντομότερο. Μίλησε, ακόμη, για την πιθανότητα να ξαναρχίσουν χωρίς τη συμμετοχή της Ρωσίας. “Η Ουκρανία, ο ΟΗΕ και η Τουρκία θα μπορούσαν να διασφαλίσουν από κοινού τη λειτουργία ενός διατροφικού διαδρόμου με επιθεωρήσεις πλοίων. O κόσμος έχει την ευκαιρία να δείξει ότι ο εκβιασμός δεν επιτρέπεται. … Πρέπει όλοι να εγγυηθούμε την προστασία έναντι της τρέλας της Ρωσίας.”

“Με την απουσία των κατάλληλων εγγυήσεων ασφαλείας, τίθενται ορισμένοι κίνδυνοι”, επεσήμανε ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου D. Peskov. “Αν γίνει κάτι χωρίς την Ρωσία, οι τελευταίοι πρέπει να ληφθούν υπόψη”. Επιπλέον, υποστήριξε ότι “Δεν είναι μυστικό για κανέναν, είναι προφανές ότι η ζώνη αυτή χρησιμοποιήθηκε από το Κίεβο για στρατιωτικούς σκοπούς.”

H Ουκρανία είναι από τις μεγαλύτερες εξαγωγούς ηλιέλαιου (sunflower oil), κριθαριού (barley), καλαμποκιού (maize), σταριού (wheat). Πριν τη συμφωνία, εκτιμάται ότι γύρω στους είκοσι εκατομμύρια τόνους σιτηρών είχαν μπλοκαριστεί στα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας. Ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO) υπολογίζει ότι οι παγκόσμιες τιμές έπεσαν κατά περίπου 20% ως απόρροιά της.

Ο Volodymyr Yarema, Ουκρανός αγρότης είπε στο france24.com ότι έχει εκατό τόνους αδιάθετου καλαμποκιού από πέρυσι. “Χάσαμε πενήντα δολάρια ανά τόνο. Το να πρέπει να αποθηκεύσουμε τη σοδειά για πολύ καιρό είναι μεγάλο πρόβλημα για μας – καταστροφή. / Τα σιτηρά μας θα σαπίσουν εδώ.” Η Μόσχα κατηγορούταν, ακόμη, ότι χρησιμοποιεί τα τρόφιμα ως όπλο καθυστερώντας ηθελημένα τις επιθεωρήσεις. Αυτή η πρακτική έχει ως αποτέλεσμα να αυξάνονται οι τιμές – κάτι από το οποίο επωφελείται επειδή εξάγει και η ίδια, σημειώνει το politico.eu.

Ο πρόεδρος της Τουρκίας R. T. Erdoğan μετέφερε ότι θα προσπαθήσει να πείσει τον Vl. Putin να επανενταχθεί στη συμφωνία στη συνάντησή τους στις αρχές Αυγούστου. Τα ξημερώματα της Τρίτης η Ρωσία πραγματοποίησε αεροπορικές επιδρομές, μεταξύ άλλων, στο λιμάνι της Οδησσού.

Ένα διαφορετικό σχέδιο για τη μεταφορά των σιτηρών από την Ουκρανία, η EE θεωρεί ότι μπορεί να εκπονηθεί μέσω της Πολωνίας προς λιμάνια της Βαλτικής ή με τρένο και ποταμόπλοια με κατεύθυνση το λιμάνι της Κωνστάντζα στη Ρουμανία. Από την έναρξη του πολέμου, η Ουκρανία αποστέλλει το 10% των σιτηρών της μέσω των χερσαίων συνόρων με την Πολωνία, ωστόσο θεωρούνται πιθανές οι καθυστερήσεις εάν αυξηθεί ο όγκος. Επιπλέον, το σιδηροδρομικό δίκτυο της Ανατολικής Ευρώπης δε μπορεί να φτάσει στα λιμάνια της Βαλτικής και την Κωνστάντζα, ακόμη κι αν πρόκειται για σχετικά μικρές ποσότητες, όπως γινόταν μέσω ξηράς μέχρι τώρα.

Ωστόσο, η Ρουμανία είναι μία από τις πέντε ευρωπαϊκές χώρες, που απαγόρευσαν τις εισαγωγές διατροφικών αγαθών από την Ουκρανία, αφότου σε πληθώρα κατέκλυσαν τις λωρίδες αλληλεγγύης. Μεγάλες ποσότητες από αυτά δεν πήγαιναν πέρα από την Πολωνία, την Ουγγαρία, τη Βουλγαρία και τη Σλοβακία, φέρνοντας σε κορεσμό τη δική τους αγορά, με τις εγχώριες τιμές να υποχωρούν σημαντικά.“Δεν πρέπει τα σιτηρά από την Ουκρανία να παραμένουν στην Ευρώπη”, υπογράμμισε ο υπουργός Γεωργίας της Τσεχίας Marek Výborný. H EE συμφώνησε να περιορίσει τις ροές τους μέχρι τα μέσα Σεπτέμβρη.

πλοίο μισθωμένο από τα Ηνωμένα Έθνη φορτώνεται με στάρι στο λιμάνι Chornomorsk / Oleksandr Gimanov, AFP, Getty Images

Ο ΟΗΕ εκτιμά ότι τον τελευταίο χρόνο το 47% των εξαγωγών από την Ουκρανία είχαν προορισμό χώρες με υψηλό εισόδημα, όπως η Ισπανία, η Ιταλία, η Ολλανδία. Το 26% κατευθύνθηκε σε χώρες με ανώτερο μεσαίο οικονομικό επίπεδο, όπως η Τουρκία και η Κίνα και το 27% σε κράτη με χαμηλό και χαμηλότερο-μεσαίο σαν την Αίγυπτο, την Κένυα και το Σουδάν. Η Ρωσία υποστηρίζει πως το γεγονός ότι περισσότερα σιτηρά δε φτάνουν σε φτωχότερες χώρες, ήταν ένας από τους λόγους που αποφάσισε να μη συνεχίσει να τηρεί τη συμφωνία. Ο ΟΗΕ από την πλευρά του υπολογίζει ότι χάρη στην τελευταία 625.000 τόνοι τροφών παρασχέθηκαν ως ανθρωπιστική βοήθεια στο Αφγανιστάν, την Αιθιοπία, την Κένυα, τη Σομαλία, το Σουδάν και την Υεμένη. Το 2022 περισσότερα από τα μισά σιτηρά, που αγόρασε το Πρόγραμμα Παγκόσμιου Επισιτισμού του οργανισμού προέρχονταν από την Ουκρανία.

O Shashwat Saraf, επικεφαλής της Διεθνούς Επιτροπής Διάσωσης (IRC) για την Ανατολική Αφρική, μετέφερε στο reuters.com ότι φοβάται πως οι επιπτώσεις της μη συνέχισης της συμφωνίας θα είναι ριζικές για τη Σομαλία, την Αιθιοπία, την Κένυα, που βιώνουν μια από τις χειρότερες ξηρασίες εδώ και δεκαετίες στο Κέρας της Αφρικής. “Δεν ξέρω πώς θα επιβιώσουμε.”, είπε με αγωνία η Halima Hussein, μητέρα πέντε παιδιών, που ζει στην πρωτεύουσα της Σομαλίας, Μογκαντίσου σε ένα πυκνοκατοικημένο camp με εκτοπισμένους λόγω πολυετούς λειψυδρίας και βιαιοτήτων. Στη Νιγηρία, την Κένυα και τη Γκάνα εκδηλώθηκαν διαμαρτυρίες για τις τιμές των τροφίμων και των καυσίμων, τόνισε ο Murithi Mutiga από την Ομάδα Διεθνών Κρίσεων (International Crisis Group).

Μέσα στον Ιούλιο ο Vl. Putin θα φιλοξενήσει την Αφρικανο-Ρωσική οικονομική Σύνοδο στην Αγία Πετρούπολη. Ο αντιπρόεδρος της Νοτίου Αφρικής Paul Mashatile πρότεινε ο πρόεδρος της Ρωσίας να μη συμμετέχει στη συνάντηση των Brics τον επόμενο μήνα στη χώρα του καθώς εκκρεμεί ένταλμα σύλληψής του από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο. “Για μας, το να μην έρθει είναι η καλύτερη λύση, όμως οι Ρώσοι δεν είναι ευχαριστημένοι με αυτό.”

Πηγές: ΑΠΕ-ΜΠΕ, bbc.com, reuters.com, theguardian.com, politico.eu / κεντρική φωτογραφία: στάρι στο πλοίο MV Brave Commander, που απέπλευσε από το λιμάνι Yuzhny της Ουκρανίας για το λιμάνι του Djibouti, Κέρας της Αφρικής τέλη Αυγούστου 2022 / Hugh Rutherford, Παγκόσμιο Διατροφικό Πρόγραμμα, reuters.com