Stop spying

Σε ψηφοφορία τέθηκαν την Πέμπτη (15/06) οι συστάσεις της ερευνητικής επιτροπής PEGA, αποτέλεσμα έρευνας ενός έτους. Ασχολήθηκε και με τον ελληνικό φάκελο για τις υποκλοπές, που άνοιξε με την αποκάλυψη της παρακολούθησης του δημοσιογράφου Θ. Κουκάκη – το πόρισμα παρουσιάστηκε το Μάιο. Προτείνεται θέσπιση αυστηρών κανόνων για την πρόληψη της παράνομης χρήσης κατασκοπευτικού λογισμικού (spyware), τους οποίους ενέκρινε με ευρεία πλειοψηφία η ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο με 411 ψήφους υπέρ, 97 κατά και 37 αποχές. Είχαν προηγηθεί πολύωρες εσωτερικές διαπραγματεύσεις των ευρωομάδων για τις διατυπώσεις. Με συντριπτική πλειοψηφία καταψηφίστηκε η πρόταση του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, να εξαιρεθούν από το κείμενο οι συστάσεις προς την Ελλάδα.

Οι ευρωβουλευτές τονίζουν ότι η παράνομη χρήση του έχει θέσει σε κίνδυνο την ίδια τη δημοκρατία και ζητούν να διεξαχθούν αξιόπιστες έρευνες, να υπάρξουν αλλαγές στη νομοθεσία και να εξασφαλιστεί καλύτερη εφαρμογή των υφιστάμενων κανόνων για να αντιμετωπιστούν τα φαινόμενα κατάχρησης. Θεωρούν ότι η χρήση spyware πρέπει να επιτρέπεται μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, για προκαθορισμένο σκοπό και για περιορισμένο χρονικό διάστημα, ενώ οι κανόνες στα κράτη-μέλη χρειάζεται να συμβαδίζουν με τις συστάσεις της Επιτροπής της Βενετίας (Venice Commission) και τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Υπογραμμίζουν την ανάγκη για ένα κοινό νομικό ορισμό της ‘εθνικής ασφάλειας’ ως βάσης για παρακολούθηση.

Δεδομένα που ανήκουν σε πολιτικούς, εργαζόμενους στα μέσα, γιατρούς ή εμπίπτουν στην προνομιακή σχέση δικηγόρου-πελάτη απαιτείται να προστατεύονται, εκτός κι αν υπάρχουν αποδείξεις εγκληματικής δραστηριότητας, ενώ υπάρχει πρόβλεψη για ενημέρωση όσων έγιναν στόχοι έμμεσα. Προτείνουν, ακόμη, τη δημιουργία ενός ανεξάρτητου ευρωπαϊκού τεχνολογικού εργαστηρίου με αρμοδιότητα να διερευνά τέτοιες υποθέσεις και να παρέχει τεχνολογική υποστήριξη, με έλεγχο συσκευών και μελέτες.

Στοχευμένες συμβουλές απευθύνονται στην Ουγγαρία, την Πολωνία, την Ελλάδα, την Ισπανία και την Κύπρο μετά από ενδείξεις για κακή χρήση του συγκεκριμένου λογισμικού.

Spyware: MEPs call for full investigations and safeguards to prevent abuse ↓

— European Parliament (@Europarl_EN) June 15, 2023

Το ΕΚ καλεί την επόμενη ελληνική κυβέρνηση να “αποκαταστήσει επειγόντως και να ενισχύσει τις θεσμικές και νομικές διασφαλίσεις”, να καταργήσει τις άδειες εξαγωγής που δεν συμμορφώνονται με το δίκαιο της ΕΕ για τον έλεγχό τους, να εγγυηθεί ότι οι αρχές μπορούν ελεύθερα και χωρίς εμπόδια να διερευνήσουν όλους τους ισχυρισμούς για χρήση λογισμικού κατασκοπείας και να σεβαστεί την ανεξαρτησία της ελληνικής Αρχής Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών (ΑΔΑΕ).

Αναλυτικότερα, ζητείται από τη χώρα μας:

(α) να αποκαταστήσει επειγόντως και να ενισχύσει τις θεσμικές και νομικές διασφαλίσεις, συμπεριλαμβανομένου του αποτελεσματικού εκ των προτέρων και εκ των υστέρων ελέγχου, καθώς και των ανεξάρτητων εποπτικών μηχανισμών·

β) να καταργήσει επειγόντως όλες τις άδειες εξαγωγής, που δεν είναι πλήρως σύμφωνες με τον κανονισμό διπλής χρήσης και να διερευνήσει τους ισχυρισμούς για παράνομες εξαγωγές, μεταξύ άλλων προς το Σουδάν·

(γ) να μεριμνήσει ώστε οι αρχές να μπορούν, ελεύθερα και χωρίς εμπόδια, να εξετάσουν όλες τις κατηγορίες περί χρήσης λογισμικού κατασκοπείας·

(δ) να αποσύρει επειγόντως την τροπολογία 826/145 του Ν. 2472/1997, η οποία καταργούσε τη δυνατότητα της ελληνικής Αρχής για την Ασφάλεια και το Απόρρητο των Επικοινωνιών (ΑΔΑΕ) να ειδοποιεί τους πολίτες για την άρση του. Επιπλέον, να τροποποιήσει το Ν. 5002/2022 προκειμένου να αποκατασταθεί το δικαίωμα των προσώπων στην άμεση ενημέρωση, κατόπιν αιτήματος, μόλις ολοκληρωθεί η παρακολούθηση και να διορθωθούν άλλες διατάξεις, που αποδυναμώνουν τις διασφαλίσεις, τον έλεγχο και τη λογοδοσία.

(ε) να αποκαταστήσει και να σέβεται την πλήρη ανεξαρτησία του δικαστικού σώματος και όλων των σχετικών εποπτικών οργάνων, όπως ο διαμεσολαβητής και οι αρχές προστασίας δεδομένων (ΑΔΑE) ώστε να τυγχάνουν πλήρους συνεργασίας και πρόσβασης σε πληροφορίες και να παρέχεται ενημέρωση σε όλα τα άτομα που έχουν παρακολουθηθεί

(στ) να φροντίζει ώστε η ΑΔΑΕ να μπορεί να δημιουργήσει ηλεκτρονικό αρχείο για να εκτελεί το έργο της·

(ζ) να αποσαφηνιστεί επειγόντως η κατάσταση σχετικά με την κατάχρηση λογισμικού υποκλοπής spyware στην Ελλάδα, ώστε να μην υπάρχει καμμία αμφιβολία για την ακεραιότητα των επερχόμενων εκλογών·

(η) να ανατρέψει τη νομοθετική τροποποίηση του 2019, που έθεσε την Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών (ΕΥΠ) υπό τον άμεσο έλεγχο του πρωθυπουργού· να θεσπίσει συνταγματικές εγγυήσεις και να επιτρέψει τον κοινοβουλευτικό έλεγχο των λειτουργιών της, χωρίς το πρόσχημα του απόρρητου των πληροφοριών·

(i) να διασφαλίσει την ανεξαρτησία της ηγεσίας της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας (ΕΑΔ)·

(ι) να βεβαιωθεί ότι το δικαστικό σώμα διαθέτει όλα τα απαραίτητα μέσα και υποστήριξη για την έρευνα μετά την εικαζόμενη κατάχρηση λογισμικού υποκλοπής spyware και να κατάσχει τα φυσικά στοιχεία πληρεξούσιων, εταιρειών μεσιτών και πωλητών spyware, που συνδέονται με τις σχετικές επιμολύνσεις.

ια) να καλέσει την Εuropol να συμμετάσχει αμέσως στις έρευνες·

(ιβ) να απέχει από πολιτική παρέμβαση στο έργο του Γενικού Εισαγγελέα·

διαμαρτυρία με θέμα: Σταματήστε να μας παρακολουθείτε μέσω της NSA στο Καπιτώλιο, Washington, DC (2013, Allison Shelley, Getty Images)

Επισημαίνοντας ότι και η Κύπρος έχει λειτουργήσει ως κόμβος για την εξαγωγή λογισμικών κατασκοπείας, το ΕΚ ζητά να καταργηθούν όλες οι άδειες, που δε συνάδουν με την ευρωπαϊκή νομοθεσία.

Οι ευρωβουλευτές καλούν την Ουγγαρία και την Πολωνία να ακολουθήσουν τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και να αποκαταστήσουν τη δικαστική ανεξαρτησία και τη λειτουργία των οργάνων εποπτείας της. Συστήνεται, επίσης, να χορηγούν ανεξάρτητη και ειδική δικαστική άδεια πριν από τη χρήση λογισμικών κατασκοπείας, να ερευνούν με αξιόπιστο τρόπο τις καταγγελίες περί κατάχρησης και να εγγυώνται την πρόσβαση των πολιτών σε ουσιαστικά μέσα έννομης προστασίας.

Οι αρχές της Ισπανίας θα πρέπει να συμβάλουν στο να διεξαχθούν “πλήρεις, δίκαιες και αποτελεσματικές” έρευνες, ιδίως στις 47 περιπτώσεις, όπου δεν είναι σαφές ποιος ενέκρινε τη χρήση λογισμικού κατασκοπείας, προκειμένου οι άνθρωποι που βρέθηκαν στο στόχαστρο τέτοιων πρακτικών να έχουν πρόσβαση σε ουσιαστικά μέσα έννομης προστασίας.

Σε ό,τι αφορά τις κυβερνήσεις του Μαρόκου και της Ρουάντα, οι ευρωβουλευτές θεωρούν ότι υπάρχουν “ισχυρές ενδείξεις” ότι έχουν κατασκοπεύσει υψηλά ιστάμενους πολίτες της ΕΕ, μεταξύ αυτών ακόμη και αρχηγούς κρατών. Ζητούν να επανεξεταστούν διεξοδικά όλες οι άδειες εξαγωγής λογισμικών κατασκοπείας και να υπάρξει αποτελεσματικότερη εφαρμογή των κανόνων της ΕΕ για τον έλεγχο τους.

Το Κοινοβούλιο προτείνει, επίσης, να χαραχθεί μια κοινή στρατηγική ΕΕ-ΗΠΑ για τα λογισμικά κατασκοπείας, να ξεκινήσουν συνομιλίες με το Ισραήλ και άλλες χώρες εκτός ΕΕ σχετικά με τους κανόνες πώλησης και εξαγωγής τους, καθώς και να διασφαλιστεί ότι η αναπτυξιακή βοήθεια, που παρέχει η ΕΕ δε θα χρησιμοποιείται για την αγορά και τη χρήση τους.

“Το λογισμικό κατασκοπείας μπορεί να είναι αποτελεσματικό στην καταπολέμηση του εγκλήματος, αλλά όταν γίνεται κατάχρηση από τις κυβερνήσεις ενέχει τεράστιο κίνδυνο για το κράτος δικαίου και τα θεμελιώδη δικαιώματα”, επεσήμανε ο πρόεδρος της Επιτροπής PEGA, Jeroen Lenaers (ΕΛΚ). Ο ίδιος υπογράμμισε τη σημασία τα κράτη-μέλη της ΕΕ να πληρούν ορισμένες προϋποθέσεις, όπως η αποτελεσματική δικαστική άδεια, ο ανεξάρτητος έλεγχος και η χρήση spyware να είναι αναλογική και να σέβεται το ευρωπαϊκό δίκαιο.

Η εισηγήτρια Sophie in ‘t Veld (Φιλελεύθεροι της Renew) ανέφερε: “Περιμένω η Επιτροπή και το Συμβούλιο να μας ενημερώσουν πώς προτίθενται να αναλάβουν δράση για καθεμία από τις συστάσεις μας. Θα φροντίσουμε να εφαρμοστούν. Η δουλειά μας τώρα ξεκινά.”

Κατά τη διάρκεια της συνέντευξης Τύπου, παρατήρησε ότι η κυβέρνηση Μητσοτάκη: “Έχει κάνει πάρα πολύ λίγα πράγματα για να απαντήσει στα ερωτήματα που τίθενται. Υπάρχει μεγάλη ομοιότητα ανάμεσα στον κατάλογο της λίστας της ΕΥΠ και τους στόχους του λογισμικού”, προσθέτοντας πως είχε τα χρήματα για να αγοράσει ένα τέτοιο λογισμικό, αφού το κόστος είναι τεράστιο για έναν ιδιώτη και το κίνητρο να το κάνει.

Από ελληνικής πλευράς, οι παριστάμενοι ευρωβουλευτές της ΝΔ, Ευάγγελος Μεϊμαράκης και Μανώλης Κεφαλογιάννης, διαφοροποιήθηκαν στην τελική ψηφοφορία, ιδίως αναφορικά με τις συστάσεις προς την Ελλάδα, ενώ το πόρισμα υπερψήφισαν ο Γιώργος Κύρτσος από την ευρωομάδα Renew, όπως και οι Κώστας Αρβανίτης, Στέλιος Κούλογλου και Έλενα Κουντουρά από τον ΣΥΡΙΖΑ.

Οι υπόλοιποι απουσίαζαν ή έχουν επιστρέψει στην Ελλάδα. Ο ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ, Νίκος Παπανδρέου, δεν ήταν παρών, ούτε τοποθετήθηκε στη συζήτηση. Στην υπόθεση του Νίκου Ανδρουλάκη αναφέρθηκε, ωστόσο, ο Κύπριος ευρωβουλευτής των Σοσιαλιστών, Δημήτρης Παπαδάκης.

Οι Ευάγγελος Μεϊμαράκης και Μανώλης Κεφαλογιάννης στήριξαν τις τροπολογίες που προώθησε το ΕΛΚ για την επίτευξη συμβιβασμού, αλλά δεν ψήφισαν το σύνολο του πορίσματος, καθώς δεν ήθελαν να συμπεριλαμβάνεται η Ελλάδα σε ένα πακέτο συστάσεων της PEGA μαζί με άλλες χώρες, όπως η Ουγγαρία.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ, europarl.europa.eu / στην κεντρική φωτογραφία > οι ακτιβίστριες–καλλιτέχνες Emily Roderick, Evie Price και Anna Hart, που έχουν δημιουργήσει το Dazzle Club, βάφονται σε ασυμμετρικά μοτίβα με χρώματα καμουφλάζ (Adam Harvey, computer vision dazzle) προκειμένου να αποσυντονίζονται οι αλγόριθμοι στις κάμερες παρακολούθησης / Cocoa Laney, The Observer