Απλή αναλογική: να ζήσουμε να τη θυμόμαστε

Eπικράτηση της ΝΔ με μεγάλη διαφορά έδειξε η κάλπη των βουλευτικών εκλογών στο 99,70% της ενσωμάτωσης. Η συμμετοχή κυμάνθηκε στο σχετικά χαμηλό ποσοστό του 60,92%. Αναλυτικά αποτελέσματα για την επικράτεια και τη σταυροδοσία δίνει o διαδραστικός χάρτης του υπουργείου Εσωτερικών. 

Η απλή αναλογική 

Οι εκλογές έγιναν με το σύστημα της απλής αναλογικής. Όπως προβλέπει, η κατανομή των εδρών στα κόμματα γίνεται αναλογικά με το ποσοστό που λαμβάνουν, χωρίς μπόνους, αν και ισχύει το ελάχιστο όριο του 3%. Στα κόμματα που εισέρχονται στη Βουλή, κατανέμονται αναλογικά 285 έδρες. Άλλες 12 προέρχονται από τα ψηφοδέλτια Επικρατείας και στις υπόλοιπες τρεις αναδεικνύονται για πρώτη φορά Έλληνες του εξωτερικού.

Η αυτοδυναμία είναι συνάρτηση του ποσοστού των κομμάτων, που μένουν εκτός Βουλής, όταν αυτό αφαιρεθεί από το 100 και διαιρεθεί δια δύο. Για παράδειγμα, εάν αυτό ήταν στο 8%, προκειμένου να έχει αυτοδυναμία το πρώτο κόμμα θα έπρεπε να συγκεντρώσει 46% (δηλαδή το μισό του 92%) και μία ψήφο. Όσο υψηλότερο είναι το άθροισμα των κομμάτων που δεν καταφέρνουν να εισέλθουν, τόσο χαμηλότερο ποσοστό χρειάζεται για να συγκροτηθεί κυβερνητική πλειοψηφία είτε από ένα κόμμα είτε από μία συνεργασία κομμάτων. Το απαιτούμενο ποσοστό αυτοδυναμίας στις δεύτερες εκλογές (με την ενισχυμένη αναλογική) εκτιμάται γύρω στο 38%.

Γιάννης Δερμεντζόγλου, tvxs.gr

“Απειλή για την ίδια τη δημοκρατία”, είχε χαρακτηρίσει την απλή αναλογική στην ομιλία του στη Βουλή το 2016 ο Κ. Μητσοτάκης. Υποστήριξε, ακόμη, ότι στόχος της τότε νομοθετικής πρωτοβουλίας ήταν να στερήσει την αυτοδυναμία από επόμενη κυβέρνησή του, με τη Νέα Δημοκρατία να καταψηφίζει επί της αρχής. Επαναλαμβάνοντας το επιχείρημα ότι η απλή αναλογική οδηγεί σε ακυβερνησία, κατάφερε να την ‘κάψει’ – τόσο προεκλογικά με ένα καθαρό μήνυμα, που ταύτιζε ένα πιθανό συνασπισμό των αντιπάλων του με το ‘χάος’, όσο και με τη μη αξιοποίηση της διερευνητικής εντολής. Παρόλο που πέτυχε μια ευρεία νίκη, φτάνοντας κοντά στην αυτοδυναμία (146/151 έδρες) επέλεξε την προσφυγή σε δεύτερες κάλπες.

bloomberg.com > ‘Ο Μητσοτάκης δραπετεύει από το κουτί στο οποίο τον έβαλαν οι Έλληνες αριστεροί / Οι αντίπαλοί του είχαν αλλάξει το εκλογικό σύστημα για να παράξουν συνασπισμούς’

Ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ έχασε στις εκλογές της 21ης Μαΐου το 1/3 της δύναμης του 2019 (11%) και από 86 βουλευτές, εξέλεξε 71. Προσβλέποντας ίσως κατά τη διάρκεια της καμπάνιας στο κοινό έδαφος, που δημιούργησε η υπόθεση των υποκλοπών με το ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ και στο παράδειγμα προοδευτικών κυβερνήσεων συνεργασίας στην Ευρώπη (Γερμανία, Ισπανία, Πορτογαλία), μάλλον δεν προετοίμασε μεθοδικά το πώς θα έπαιρνε μορφή στην Ελλάδα κάτι παρόμοιο, χωρίς τις δυσκολίες που εμπεριέχει.

Στη συνάντηση με τον Olaf Scholz (23/04) στο κτίριο, που έχει το όνομα του σοσιαλδημοκράτη καγκελάριου της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας (1969-1974) Willy Brandt, ο Α. Τσίπρας είχε περιγράψει το σχέδιο του για μια προοδευτική κυβέρνηση, που θα αναλάμβανε το δύσκολο έργο της ανάταξης της οικονομίας και της στήριξης της κοινωνίας, με στόχο τη μείωση των ανισοτήτων.

Σε εκείνη με την υπουργό Εργασίας της Ισπανίας Yolanda Díaz (01/01 > κεντρική φωτογραφία), πριν την ορκωμοσία του προέδρου Lula στη Βραζιλία μίλησαν και για τη συνεργασία όλων των προοδευτικών ευρωπαϊκών δυνάμεων σε ένα κοινό μέτωπο απέναντι στη συμμαχία δεξιάς και ακροδεξιάς. Ωστόσο, όταν συνάντησε αδιέξοδο στην εσωτερική πολιτική σκηνή και άρνηση συστράτευσης, δε διαμορφώθηκε εναλλακτικό αφήγημα.

Τα κόμματα που περίμενε να υπερασπιστούν αυτή την προοπτική, έκοψαν τις γέφυρες. Το ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ παρακολουθώντας τις δημοσκοπήσεις όπου ο ΣΥΡΙΖΑ υπολειπόταν, ακολούθησε στην προεκλογική περίοδο στρατηγική ‘ούτε ούτε’. Συντηρώντας το αντιΣΥΡΙΖΑ μέτωπο, τον κατηγορούσε για λαϊκισμό και πολακισμό. Τους χώριζε ο φράχτης στον Έβρο, η αρνητική στάση στη Συμφωνία των Πρεσπών, οι ‘Πρέσπες του Αιγαίου’, η διαφορετική γραμμή για τα εξοπλιστικά, ενώ η καταγγελία για τον ευρωβουλευτή Α. Γεωργούλη, απομάκρυναν τη συνεννόηση. Η στάση αυτή επιβραβεύθηκε, με διπλάσια κοινοβουλευτική δύναμη 41 βουλευτών από 22, ενώ διαμορφώνεται κλίμα αισιοδοξίας ότι μπορεί να πάρει τη θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης.

Κανείς δεν πίστευε ότι ήταν πιθανό να συμμετέχει το ΚΚΕ σε προοδευτικό σχήμα. Παρόλα αυτά, η αναφορά του γραμματέα του, που διορθώθηκε στο debate, ότι η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ ήταν η χειρότερη τα τελευταία χρόνια, όπως και σε ‘μούφα’ προοδευτικότητα, ξένισαν. Η παραίνεση προς τον Α. Τσίπρα να μην ξύνεται στη γκλίτσα του τσομπάνη και η αποστροφή για “βίλα στο Σούνιο” προκάλεσαν στεναχώρια. Συχνή ήταν και η επισήμανση προεκλογικά ότι ο ΣΥΡΙΖΑ ψήφισε την τετραετία το 50% των νομοσχεδίων που έφερε η ΝΔ, ενώ επέμεινε στο σύνθημα ‘Όλοι τους και μόνοι μας’. Το κόμμα βγήκε ενισχυμένο στις εκλογές, με αποτέλεσμα από τις 15 έδρες το 2019, να ανέβει στις 26.

Η πρόταση του ΜέΡΑ25 για προεκλογική προγραμματική σύγκλιση, δε βρήκε ανταπόκριση. Μετά το δυστύχημα στα Τέμπη, όμως, όταν οι δημοσκοπήσεις το έβρισκαν σε άνοδο, επανήλθε ο ναρκισσισμός του γραμματέα του και οι εφαρμογές της θεωρίας των παιγνίων. Οι εκλογές δεν είναι παιχνίδι. Ανώριμες δηλώσεις στελεχών του ότι  σε περίπτωση συγκυβέρνησης μπορεί να ξανακλείσουν οι τράπεζες και να γίνονται οι πληρωμές με νέο σύστημα ‘Δήμητρα’, έγιναν αφορμή για επιθέσεις του Κ. Μητσοτάκη στον ΣΥΡΙΖΑ. “Θα ψηφίζετε Τσίπρα και θα σας βγαίνει υπουργός Οικονομικών Βαρουφάκης, θα σας κλείσει τις τράπεζες, θα πληρώνεστε τις συντάξεις και θα αγοράζετε σουβλάκια με Δημητρούλες.” Ο φόβος επέστρεψε. Ο κύκλος έκλεισε με τις δηλώσεις “να μου κοπεί το χέρι από τον ώμο” και “καλύτερα να πεθάνω”, όταν ο Α. Τσίπρας αργά έκλεισε την πόρτα του διαλόγου. Η ζημιά είχε γίνει.  

Σε πάγιο αίτημα της αριστεράς και του προοδευτικού κόσμου, που αποκαθιστά την ισότιμη ψήφο των πολιτών είχε αναφερθεί ο τότε πρωθυπουργός Α. Τσίπρας κατά την υπερψήφιση του εκλογικού νόμου απλής αναλογικής (22/07/16) από τον ΣΥΡΙΖΑ, τους Ανεξάρτητους Έλληνες και την Ένωση Κεντρώων. “Ταυτίζετε την άμεση δημοκρατία με τον λαϊκισμό”, είχε επισημάνει, ακόμη, στη ΝΔ διαπιστώνοντας “φόβο απέναντι στη λαϊκή κρίση” και “συντηρητική αντίληψη”. Τη διατήρηση του ορίου του 3% είχε καταψηφίσει ο οικολόγος βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ Γ. Δημαράς.

Την ίδια στάση με τη ΝΔ κράτησαν το ΠΑΣΟΚ, με τον πρόεδρο της ΔΗΜΑΡ Θ. Θεοχαρόπουλο να υπερψηφίζει όμως την κατάργηση του μπόνους και το Ποτάμι, με μερικούς βουλευτές του ωστόσο να επιλέγουν το ‘παρών’ σε τρία άρθρα. Οι Σ. Λυκούδης, Γ. Ψαριανός και Σ. Δανέλλης ψήφισαν ‘παρών’ για το μπόνους – οι Γ. Αμυράς, Γ. Μαυρωτάς και Α. Ιλχάν στο άρθρο για την ψήφο στα 17, ο τελευταίος επέλεξε ‘παρών’ και για το πλαφόν του 3%.

Παρών είχε επιλέξει το ΚΚΕ, αν και στήριξε τα άρθρα για την κατάργηση του μπόνους των 50 εδρών και την ψήφο στα 17 έτη.

Η κατάργηση του μπόνους είχε λάβει συνολικά 179 θετικές ψήφους (153 ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ + 15 ΚΚΕ + 9 Ένωση Κεντρώων), όπως και από τον Θ. Θεοχαρόπουλο και τον ανεξάρτητο βουλευτή Ν. Νικολόπουλο.

Εάν ο νόμος είχε τύχει υποστήριξης από 200 βουλευτές, θα ίσχυε από τις εκλογές του 2019. Υπάρχει ο συνταγματικός περιορισμός, σύμφωνα με τον οποίο αν δεν ψηφιστεί η αλλαγή του εκλογικού νόμου από τα 2/3 των βουλευτών, δεν ισχύει από τις επόμενες εκλογές, αλλά από τις μεθεπόμενες.

“Λοιπόν, εσύ φταις για όλα!”, είπε ο Α. Τσίπρας στον Στ. Θεοδωράκη σε πρόσφατη συνέντευξη. “Εσύ φταις για όλα, διότι το 2016 είχαμε τη δυνατότητα να κάνουμε μια πολύ μεγάλη αλλαγή στον τόπο. Βέβαια, η ευθύνη είναι δικιά μου, που δεν κατάφερα να σας πείσω τότε – και εσένα και την αείμνηστη τη Φώφη Γεννηματά. Το 2016 χάθηκε (…) λέω για την απλή αναλογική, η οποία θα μπορούσε να είχε γίνει νόμος από τις προηγούμενες εκλογές και θα άλλαζε όλο το πολιτικό σύστημα διότι πιστεύω ότι σε όλη την Ευρώπη, που έχουν κυβερνήσεις συνεργασίας, με ένα σύστημα απλής αναλογικής, δεν έχουν μη σταθερές κυβερνήσεις – έχουν σταθερές κυβερνήσεις. Αλλά έχουν άλλη κουλτούρα.”

Στις δεύτερες κάλπες στις 25 Ιουνίου θα ισχύει το σύστημα της ενισχυμένης αναλογικής, με πριμ εδρών για το πρώτο κόμμα, μετά από τις αλλαγές που εισήγαγε η ΝΔ το 2020. Επίσης, δε θα έχουμε σταυρό προτίμησης, αλλά λίστα υποψηφίων, που θα έχουν καταρτίσει τα κόμματα. “Αν το πρώτο κόμμα πετύχει ποσοστό ίσο ή μεγαλύτερο του 25%, λαμβάνει μπόνους 20 εδρών και μία έδρα για κάθε επιπλέον μισή μονάδα στο αποτέλεσμα. Το ‘ταβάνι’ του κλιμακωτού μπόνους είναι το 40%, ποσοστό που αντιστοιχεί στο μάξιμουμ των πενήντα εδρών. Το ίδιο ισχύει και στην περίπτωση συνασπισμού κομμάτων.”, εξήγησε ο Ν. Αλιβιζάτος στο kathimerini.gr.