Μαργαρίτα Παπανδρέου: “Οur yiayia”

September 20, 202678 views0

– Tι θα ψηφίσουμε, καπετάνιε;

– Αντριιίκο!

– Πώς κι έτσι, εσύ, από δεξιά οικογένεια;

– Τότε με την Κατάσταση … πνίξανε στο ποτάμι τον αδερφό της μάνας μου, μαζί με άλλους δύο – χωρίς να έχει πειράξει κανέναν.
Κάψανε το σπίτι της άλλης αδερφής της.
Πρώτος μου ξάδερφος πέθανε πάνω στο καράβι, που τον στέλνανε στην εξορία.
Θέλει να κλείσει αυτός [ο Μητσοτάκης] τώρα μαζί με τον ‘Κυρκάκια’ φυλακή τον Αντρέα;

****

“Αποχαιρετούμε σήμερα τη Μαργαρίτα. Τη Μαργαρίτα της μεγάλης Αλλαγής για τις γυναίκες της Ελλάδας. Σκέφτομαι πόσο δύσκολα ήταν όλα αυτά, πόσο μεγάλη διαδρομή απ’ τη θεωρία στην πράξη, πόσο μεγάλη απόσταση απ’ τις αποφάσεις στην εφαρμογή. Όταν ο αείμνηστος Γιώργος Γεννηματάς της είπε ότι θα πρέπει να κατεβάσει τους τόνους περί νομιμοποίησης των εκτρώσεων και τη συμμετοχή στις διαδηλώσεις, του απάντησε: ‘Η κυβέρνηση τη δουλειά της και εγώ τη δική μου’”, σημείωσε η Φωτεινή Σιάνου στην πολιτική κηδεία της Μαργαρίτας Chant Παπανδρέου (Oak Park, Illinois 30.09.1923 – Παλαιό Φάληρο, 18.09.2026) στο Α’ Νεκροταφείο την Κυριακή το πρωί.

Χρήστος Μπόνης / Ίδρυμα Ανδρέα Παπανδρέου

> η εγγονή της, Μαργαρίτα Παπανδρέου:

“Αγαπημένη μου γιαγιά, οur yiayia,

Για τον κόσμο, ήσουν η Μαργαρίτα Παπανδρέου – μια δυνατή γυναίκα, που αγωνίστηκε για την ειρήνη μεταξύ των λαών και για τα δικαιώματα των γυναικών. Ένας αγώνας, που παραμένει σήμερα επίκαιρος όσο ποτέ.

Εκείνη, που μου έλεγε πως εμείς οι γυναίκες πρέπει να αλληλοστηριζόμαστε, να μη σαμποτάρουμε η μία την άλλη.

Για μένα, ήσουν η γιαγιά μου, δυναμική και ευαίσθητη.

Με ρωτούσες για τη δουλειά μου και αν είμαι ευτυχισμένη.

Δεν ήσουν η κλασσική γιαγιά. Ήσουν μια γιαγιά, που μας παρακινούσε να αμφισβητούμε, να αναρωτιόμαστε, να σκεφτόμαστε, να εξελισσόμαστε. Και πάνω απ’ όλα, να χορεύουμε.

Η αγαπημένη σου γιορτή ήταν η Ημέρα των Ευχαριστιών.

Χαιρόσουν να μας έχεις όλους μαζί. Θυμάμαι τα μεγάλα τραπέζια, που κρατούσαν ώρες, με συζητήσεις για την πολιτική και τις κοινωνικές αδικίες, αλλά και με χιούμορ και με γέλια. Και στο τέλος, χορός.

Αγαπούσες τη θάλασσα όσο τίποτα. Ελπίζω εκεί που πας να κολυμπάς, να την αγναντεύεις, να διαβάζεις και να γράφεις. Να ακούς τους αγαπημένους σου Elvis και Frank Sinatra, αλλά και την Billie Holiday – μια γυναίκα που, μέσα από τη φωνή της, τολμούσε να ακουστεί σε ένα κόσμο, που συχνά ήθελε τις γυναίκες σιωπηλές.

Κι εγώ θα ακούω το ‘I’ll Be Seeing You’ και θα σε θυμάμαι.

Σαν μια υπόσχεση πως θα σε ξαναβρίσκω σε όσα αγαπούσες.

Σ’ αγαπώ.”

> Νίκος Παπανδρέου:

“(…) Μαργαρίτα, έτσι σε έλεγα από μικρός, πόσα δεν περάσαμε μαζί.

Το βράδυ της Χούντας, θυμάμαι πως κυνήγησες το στρατιωτικό φορτηγό, στο οποίο είχαν βάλει τον Ανδρέα. Ξυπόλυτη, χωρίς την αίσθηση ότι πατούσες σπασμένα γυαλιά. Ήσουν σίγουρη ότι τον πήγαιναν για εκτέλεση. Τότε, σου έπιασα το χέρι. Ήμουν μόλις δέκα, και σου είπα μην το κυνηγάς, θα ζήσει. Ηρέμησες και γυρίσαμε σπίτι. Περιέργως, μου εκμυστηρεύτηκες πολλά χρόνια αργότερα, ότι με είχες πιστέψει. Μάλλον, από τότε ξεκίνησε η ιδιαίτερη σχέση που είχαμε, μητέρας και γιου.

με μέλη του ΠΑΚ διαδηλώνουν κατά της Χούντας, 1973 / Ίδρυμα Ανδρέα Παπανδρέου

Σε ακολουθούσε μια άσβεστη νεότητα, που ξεκινούσε από το μυαλό σου και κατέληγε στην καρδιά σου.

Και πόσες φορές, όλοι μας, όλη η οικογένεια δεν πηγαίναμε σ’ εσένα για να συζητήσουμε πολιτικές διαφορές και προσωπικές συμβουλές. Ήσουν μια γαλήνη στην φουρτούνα.

Κάτι θα σου πω, που μάλλον δεν κατόρθωσα να στο πω ποτέ – κάτι, που μου είχες πει, που με επηρέασε πάρα πολύ – μια προσωπική κουβέντα. Ήταν αρχές της δεκαετίας του 2000. Με βρήκες στον καναπέ, αμίλητο και κατσουφιασμένο. Με ταλαιπωρούσε ένας επίπονος χωρισμός. ‘Στην επόμενή σου σχέση’, μου είπες, ‘να το κλείσεις το μαγαζί. Να μην υπάρξει μεθεπόμενη. Ο κάθε χωρισμός πονάει, βασανίζει, δημιουργεί ενοχές. Ο χωρισμός παίρνει κι ένα κομμάτι απ’ την ψυχή σου. Πόσα κομμάτια θα κόψεις ακόμη; Αν συνεχίσεις έτσι, δεν θα σου μείνει τίποτα.’

Σοφή κουβέντα. Η επόμενη σχέση οδήγησε στον γάμο μου με την Αλεξία. Η νύφη, που σε αγκάλιασε σφιχτά – άλλωστε, γνώριζες το ιδιαίτερο φως της από τότε, που ήταν μικρό κορίτσι. Έσμιξαν έτσι δυο κουλτούρες: η θερμή Ελληνίδα με μπρίο και φασαρία και η κάπως αποστασιοποιημένη Αμερικανίδα με το χιούμορ και την σοφία.

Τελειώνω.

Λίγα χρόνια μετά τον θάνατο του Ανδρέα, είχαμε καθίσει στο σαλόνι στο Καστρί για παρηγοριά ο ένας με την άλλη. Είχες βάλει country music. Και συγκεκριμένα, τη Dolly Parton, που μόλις έφυγε, που ήταν και η αγαπημένη σου. Όπως έφευγα, γύρισα στιγμιαία να δω πώς ήσουν, εκεί που σε άφησα. Ξαφνιάστηκα. Είχες σηκωθεί και χόρευες. Μόνη σου. Ίσως έτσι πολεμούσες αυτά, που σε βασάνιζαν. Ίσως φανταζόσουν ότι χόρευες ακόμη με τον Ανδρέα, που τον είχες ερωτευτεί στη μακρινή Αμερική, την πρώτη φορά που χορέψατε μαζί, στα τέλη της μυθικής δεκαετίας του 1940.

Σε λίγες μέρες θα σε σκορπίσουμε στην αγαπημένη σου θάλασσα του Αιγαίου. Ο τελευταίος σου χορός – τα κύματα.

Goodbye, Margaret, Rest in Peace.”

> Aντρίκος Παπανδρέου:

“(…) Θυμάμαι ένα μικρό περιστατικό, που δείχνει πόσο φυσικά ενώνονταν η δημόσια και η ιδιωτική Μαργαρίτα. Στο σπίτι μας, οι δουλειές μοιράζονταν σε όλους – αγόρια και κορίτσια. Κάποτε, σε μια προεκλογική περιοδεία σε ένα χωριό, μας κάλεσαν για φαγητό. Όταν τελειώσαμε, σηκώθηκα αυθόρμητα, μάζεψα τα πιάτα και τα πήγα στην κουζίνα. Θυμάμαι ακόμα την έκπληξη στα πρόσωπα των συνδαιτημόνων μας. Για μένα, όμως, ήταν απολύτως φυσικό. Οι αξίες της είχαν γίνει – χωρίς καν να το καταλάβουμε – μέρος της καθημερινότητάς μας.

Η ζωή μας δεν ήταν πάντα εύκολη. Υπήρξαν βαριές στιγμές, ανατροπές και δυσκολίες. Κι όμως, η μαμά είχε ένα μοναδικό τρόπο να κάνει ακόμη και τα δύσκολα πιο ανάλαφρα – με το χιούμορ, τον αυτοσαρκασμό, το γέλιο και τον χορό της. Σα να ένιωθε ότι είχε και αυτή την αποστολή: να μας βοηθά να αντέχουμε – χωρίς να χάνουμε τη χαρά της ζωής.

Ένα μεγάλο ευχαριστώ στον Γιώργο και τη σύντροφό του Wendy, που άνοιξαν το σπίτι τους και φρόντισαν με αγάπη τη μητέρα μας τα τελευταία επτά χρόνια.

Και, βέβαια, ευχαριστούμε θερμά την Έλσα, που τα τελευταία δεκατέσσερα χρόνια, στάθηκε καθημερινά δίπλα στη μητέρα μας, με τρυφερότητα, υπομονή, αφοσίωση και αληθινή αγάπη. Της είμαστε βαθιά ευγνώμονες.”