Η ενέργεια της σύγκρουσης

Το reuters.com (27/02) επικαλείται δηλώσεις αξιωματούχων που μεταφέρουν ότι οι ρωσικές δυνάμεις επιτέθηκαν σε υποδομές πετρελαίου και φυσικού αερίου στην Ουκρανία, με αποτέλεσμα να προκληθούν μεγάλες εκρήξεις, την ώρα που χώρες της Δύσης προετοίμαζαν νέες κυρώσεις, που περιλαμβάνουν τη διακοπή της πρόσβασης σημαντικών ρωσικών τραπεζών στο παγκόσμιο σύστημα πληρωμών.

Συγκεκριμένα, την τέταρτη μέρα των εχθροπραξιών πύραυλοι έθεσαν στις φλόγες διυλιστήριο πετρελαίου στην περιοχή Vasylkiv, νοτιοδυτικά του Κιέβου, με μαύρους καπνούς να αναδύονται στο νυχτερινό ουρανό, έκανε γνωστό η δήμαρχος Natalia Balasinovich.

Η σύγκρουση ήταν, επίσης, έντονη έντονη στη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Ουκρανίας, το Χάρκοβο στα βορειοανατολικά, όπου ρωσικά στρατεύματα ανατίναξαν αγωγό φυσικού αερίου, με ένα μανιτάρι καπνού να διαλύει το σκοτάδι.

Φιλορώσοι αυτονομιστές στην επαρχία Lugansk στα ανατολικά (ή Luhansk όπως τη λένε οι Ουκρανοί), υποστήριξαν ότι ένας ουκρανικός πύραυλος ανατίναξε ένα τερματικό πετρελαίου στην πόλη Rovenky.

Ο ιστότοπος 47news.ru (25/02), μετέδωσε ότι αφαίρεσε τη ζωή του ο Alexander Tyulakov, 61 χρονών αντιπρόεδρος του Ενιαίου Κέντρου Τοποθέτησης της Gazprom (UCC), το οποίο αφορά την ασφάλεια της εταιρείας στην περιοχή Leningrad, που αποκαλείται ‘φωλιά της Gazprom’, αφού πολλοί διευθυντές της ζουν εκεί. Στην ίδια γειτονιά ένα μήνα πριν, αυτοκτόνησε και ο Leonid Schulman, 60 χρονών επικεφαλής της υπηρεσίας μεταφοράς της Gazprom Invest. Και οι δύο είχαν δουλέψει στο παρελθόν στη θυγατρική της Gazprom, Transgaz της Αγίας Πετρούπολης. O Alexander Tyulakov εκτελούσε εκεί χρέη αντιπροέδρου Εταιρικής Ασφάλειας και Ανθρωπίνων Πόρων.

Οι εντάσεις μεταξύ των δύο χωρών επιδεινώθηκαν από την ενεργειακή κρίση που βαθαίνει, σημείωνε το cnn.com, με τους Ευρωπαίους να έρχονται αντιμέτωποι με υπερβολικά υψηλούς λογαριασμούς ενέργειας υπογράμμιζε το politico.eu.

Ο αγωγός Nord Stream 2, μήκους 1.200 χιλιομέτρων, ένας από τους δύο υπόγειους που έχει τοποθετήσει η Ρωσία στη Βαλτική Θάλασσα, επιπρόσθετα στο παραδοσιακό της επίγειο δίκτυο, που διασχίζει την Πολωνία και την Ουκρανία, έχει σχεδιαστεί ώστε να μεταφέρει το φυσικό αέριο από τις ρωσικές ακτές κοντά στην Αγία Πετρούπολη απευθείας στο Lubmin της βόρειας Γερμανίας. Κινείται παράλληλα στον ήδη υπάρχοντα αγωγό Nord Stream, που λειτουργεί από το 2011. Εκτιμάται ότι και οι δύο μαζί έχουν δυνατότητα να παραδίδουν 110 δις κυβικά μέτρα αερίου στην Ευρώπη κάθε χρόνο. Πρόκειται για πάνω από ένα τέταρτο της συνολικής ετήσιας ποσότητας αερίου που χρησιμοποιεί η Ευρώπη.

Ο καγκελάριος της Γερμανίας Olaf Scholz, διστακτικός μέχρι πρόσφατα να λάβει μέτρα που θα επηρέαζαν τη λειτουργία του, σε συνέντευξη τύπου την Τρίτη (22/02), από κοινού με τον πρωθυπουργό της Ιρλανδίας Micheál Martin παρατήρησε ότι η κατάσταση είναι σημαντικά διαφορετική και χρειάζεται επανεκτίμηση του πλάνου, ζητώντας από το υπουργείο Οικονομίας να αποσύρει μια δεσμευτική γνωμοδότηση του περασμένου Οκτωβρίου, που βεβαίωνε ότι δεν υπάρχουν κίνδυνοι για την ασφάλεια ανεφοδιασμού. “Μπορεί να ακούγεται σαν τεχνικό ζήτημα, όμως αποτελεί ένα απαραίτητο διοικητικό μέτρο, ώστε να μην λάβει πιστοποίηση, χωρίς την οποία δεν μπορεί να τεθεί σε λειτουργία.” Με τους Πράσινους στην ηγεσία του υπουργείου Οικονομικών Υποθέσεων και Κλιματικής Δράσης – που όπως υπογραμμίζει το politico.eu, “τείνουν να υιοθετούν μια επιθετική (hawkish) στάση απέναντι στη Ρωσία” – θα συνταχθεί μια νέα αναφορά σχετικά με την ασφάλεια των αποθεμάτων. Ήταν μια κίνηση-έκπληξη από τον καγκελάριο της Γερμανίας, σχολιάζει το ίδιο μέσο. Σε tweet του, στη συνέχεια, σημείωσε ότι “Η πιστοποίηση δεν μπορεί να γίνει τώρα.” με το bbc.com να διακρίνει πως θα αδειοδοτηθεί σε μεταγενέστερο χρόνο, σε διαφορετική περίπτωση η κυβέρνηση θα ήταν εκτεθειμένη σε μηνύσεις.

υπνοδωμάτιο στο Κίεβο, που έχει δεχθεί πλήγμα / Chris McGrath, Getty Images, politico.eu

Είχε προηγηθεί ο πρόεδρος των ΗΠΑ Joe Biden, που σε κοινές δηλώσεις με τον Γερμανό ομόλογό του κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του στην Αμερική, είχε αναφέρει ότι σε περίπτωση που η Ρωσία εισβάλλει στην Ουκρανία, θα πάγωνε ο σχεδιασμός για τον αγωγό, λέγοντας “Υπόσχομαι ότι θα το κάνουμε.” Οι ΗΠΑ, θυμίζει το bbc.com, είχαν προσπαθήσει και στο παρελθόν να τον μπλοκάρουν, με κυρώσεις σε ρωσικές εταιρείες που είχαν σχέση με την εκπόνησή του, αλλά όχι σε γερμανικές για να μη διαταραχθούν οι διπλωματικές σχέσεις με το Βερολίνο.

Ο πρώην πρωθυπουργός της Ρωσίας Dmitry Medvedev, αντιπρόεδρος του Συμβουλίου εθνικής Ασφάλειας αντέδρασε με την εξής δήλωση: “Καλώς ήρθατε στον γενναίο νέο κόσμο, όπου οι Ευρωπαίοι πολύ σύντομα θα πληρώνουν 2.000 ευρώ για 1.000 κυβικά μέτρα φυσικού αερίου!”, που σημαίνει δύο ευρώ το κυβικό μέτρο.

Κέντρο Lakhta, Gazprom και θυγατρική πετρελαίου Gazprom Neft, Αγία Πετρούπολη

Η Ουκρανία μια χώρα με πληθυσμό 44 εκατομμύρια, έχει εκφράσει τον προβληματισμό της για το έργο αξίας δέκα δις ευρώ, που η κατασκευή του ολοκληρώθηκε τον Σεπτέμβριο και το οποίο την άφησε εκτός σχεδιασμού, αναφορικά με το ενδεχόμενο η Ρωσία να σταματούσε τη μεταφορά αερίου από τους υπάρχοντες επίγειους αγωγούς, που θεωρούνται πεπαλαιωμένοι και αναποτελεσματικοί. Ο πρόεδρος της χώρας Volodymyr Zelensky τον έχει αποκαλέσει “επικίνδυνο πολιτικό όπλο”, ενώ και η Πολωνία αντιτίθεται στη λειτουργία του, με τις δύο χώρες να χρεώνουν υψηλά μεταφορικά τέλη στο υπάρχον δίκτυο. Το 2006 η Ρωσία είχε κλείσει τη στρόφιγγα παροχής φυσικού αερίου μέσω της Ουκρανίας εξαιτίας μιας οικονομικής διαφωνίας ανάμεσα στις δύο χώρες, που είχε οδηγήσει σε ενεργειακές ελλείψεις κατά τη διάρκεια του χειμώνα στην κεντρική και ανατολική Ευρώπη.

Ο Nord Stream 2 αποτελεί ιδιοκτησία μιας θυγατρικής της κρατικής ρωσικής εταιρείας Gazprom, με την τελευταία να έχει επωμιστεί το μισό κόστος κατασκευής, ενώ το υπόλοιπο βαραίνει ενεργειακές εταιρείες της Δύσης, όπως η βρετανική Shell, η αυστριακή OMV, η γαλλική Engie και οι γερμανικές Uniper και Wintershall DEA. Δημοσίευμα του bbc.com υπογραμμίζει ότι ακόμη και χωρίς την πρόσφατη απόφαση της Γερμανίας, ο αγωγός δεν θα μπορούσε να παραδίδει φυσικό αέριο πριν το καλοκαίρι του 2022, καθώς το πρότζεκτ αντιμετωπίζει ένα νομικό σκόπελο που σχετίζεται με το ιδιοκτησιακό του καθεστώς, με διαρροές να εμφανίζουν τη Γερμανία υπέρ της μεταβίβασής του σε άλλη εταιρεία ώστε να μην έχει η Ρωσία υπερβολικό έλεγχο επί των αποθεμάτων.

μια γυναίκα κλαίει στο αυτοκίνητό της καθώς διασχίζει τα σύνορα Ουκρανίας – Ρουμανίας, περιοχή Sighetu Marmatiei (25.02) / AP, Paul Ursachi, cnn.com

Η Ρωσία δεν θα γινόταν υπερδύναμη στο πετρέλαιο και το φυσικό αέριο χωρίς τη βοήθεια δυτικών επιχειρήσεων πετρελαίου, όπως η ExxonMobil και η BP, που κατέχει ποσοστό σχεδόν 20% της ρωσικής κρατικής εταιρείας πετρελαίου Rosneft, υποστηρίζει ο Jamie Henn, που έχει ιδρύσει την οργάνωση Μέσα Ελεύθερα από Ορυκτά Καύσιμα (Fossil Free Media) με άρθρο του στον theguardian.com. Το 2014 η ExxonMobil ξεκίνησε συνεργασία με τη Rosneft, βοηθώντας τη να εκμοντερνίσει τις εργασίες της και να επεκτείνει την παραγωγή της στην Αρκτική. Ο πρόεδρος της Ρωσίας Vladimir Putin απένειμε στον πρώην διευθύνοντα σύμβουλο της Exxon, Rex Tillerson τον τίτλο του Τάγματος Φιλίας, μια από τις υψηλότερες διακρίσεις για ξένους υπήκοους. Σύμφωνα με τον Jamie Henn, η Exxon μαζί με άλλες εταιρείες πετρελαίου-κολοσσούς και το Αμερικανικό Ινστιτούτο Πετρελαίου, που τις εκπροσωπεί πίεζαν κατά της επιβολής κυρώσεων στη Ρωσία το 2018, όταν το Κογκρέσο ήθελε “να αποτρέψει μελλοντική ανάμειξη της Ρωσίας στις αμερικανικές εκλογές” και σήμερα αναφορικά με την εισβολή στην Ουκρανία.

H BP έκανε γνωστό (27/02) ότι θα εκποιήσει το 19.75%, που αποτελεί το ποσοστό της στη ρωσική κρατική εταιρεία πετρελαίου Rosneft και το οποίο διατηρούσε από το 2013. Ο διευθύνων της σύμβουλος Bernard Looney παραιτήθηκε από το Διοικητικό Συμβούλιο της Rosneft, όπως και ο διευθυντής που είχε ορίσει εκεί η BP από το 2020, Bob Dudley. Το ειδησεογραφικό πρακτορείο PA μετέδωσε ότι ο Bernard Looney ήταν στη Ρωσία τον περασμένο Οκτώβριο και είχε εμφανιστεί σε πάνελ με τον πρόεδρο Vladimir Putin. O υπουργός αρμόδιος για τις επιχειρήσεις στη Βρετανία Kwasi Kwarteng φέρεται, σύμφωνα με το ρεπορτάζ του bbc.com, να επικοινώνησε στον Bernard Looney την Παρασκευή (25.02) “τη σοβαρότητα των ανησυχιών της κυβέρνησης για την υπερέκθεση της ΒP στα ρωσικά συμφέροντα”. Ο επικεφαλής της, Helge Lund σημείωσε ότι η εταιρεία δραστηριοποιείται στη Ρωσία για περισσότερα από τριάντα χρόνια με άψογους Ρώσους συναδέλφους, αλλά η επίθεση της χώρας στην Ουκρανία “έχει τραγικές συνέπειες σε όλη την περιοχή, κάτι που αντιπροσωπεύει μια θεμελιώδη αλλαγή. Οδήγησε το ΔΣ της BP να συμπεράνει, ύστερα από μια διεξοδική διαδικασία, ότι η συμμετοχή μας στη Rosneft, μια κρατική επιχείρηση, απλά δεν μπορεί να συνεχιστεί.”

γραφεία της Rosneft της Μόσχα

Η ρεπόρτερ του BBC για επιχειρηματικά θέματα Katie Prescott σχολίασε ότι η συνεργασία της BP με τη Rosneft για καιρό έμοιαζε άβολη, ωστόσο την τελευταία εβδομάδα, μετά από έντονες πολιτικές πιέσεις, κατέστη μη βιώσιμη. Εκπρόσωποι της πολυεθνικής με κεντρικά γραφεία στο Λονδίνο, μεταφέρουν ότι είναι πολύ νωρίς για να προσδιοριστεί πώς θα μεταβιβαστεί το ποσοστό της – η άμεση διάθεσή του σε ακατάλληλο αγοραστή δεν προκρίνεται ως επιλογή – όμως, διευκρινίζουν ότι θα διακοπούν οι οικονομικοί δεσμοί των δύο πλευρών, με τερματισμό της λήψης μερίσματος. Τα ετήσια αποτελέσματα, που δημοσιεύθηκαν πριν δύο εβδομάδες, κατέδειξαν ότι η επένδυση στη Rosneft απέφερε δύο δις λίρες, περίπου το ένα πέμπτο του συνόλου, οπότε αναμένεται η απόφαση – που είχε ελάχιστα περιθώρια να αποφύγει – να της επιφέρει σημαντικό οικονομικό πλήγμα.

εγκαταστάσεις Sakhalin II

Τη Δευτέρα 28/02 και η Shell ανακοίνωσε ότι θα αποσυρθεί από τις κοινές της επιχειρήσεις με τη Gazprom και συναφή σχήματα, που αποτιμώνται κοντά στα τρις δις δολάρια, σημειώνει δημοσίευμα του theguardian.com. Οι προγραμματιζόμενες πωλήσεις περιλαμβάνουν το 27.5% του ποσοστού της στις εγκαταστάσεις υγροποιημένου φυσικού αερίου Sakhalin II, όπως και του 50% στην Ανάπτυξη Πετρελαίου του Salym στη δυτική Σιβηρία και στην κοινοπραξία ενέργειας Gydan. Θα λάβει, ακόμη, τέλος η συμμετοχή της με 10% στο έργο του αγωγού Nord Stream 2, ύψους ενός δις δολαρίων, σύμφωνα με υπολογισμούς. Ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας Ben van Beurden μετέφερε ότι άμεση προτεραιότητα είναι η ασφάλεια του προσωπικού της στην Ουκρανία και η υποστήριξή του στη Ρωσία. “Η απόφασή μας για αποχώρηση ελήφθη με αποφασιστικότητα. Σε συζητήσεις με κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο θα εργαστούμε για να ξεπεραστούν οι συγκεκριμένες επιχειρηματικές παρενέργειες, συμπεριλαμβανομένης της σημασίας του να διασφαλιστούν οι ενεργειακές ροές στην Ευρώπη και άλλες αγορές, συμβαδίζοντας με τις σχετικές κυρώσεις”, είπε ο ίδιος. Ο υπουργός Kwasi Kwarteng, που είχε συνομιλήσει μαζί του προηγουμένως, σχολίασε ότι πήρε τη σωστή απόφαση, προσθέτοντας: “Υπάρχει τώρα μια δυνατή ηθική επιταγή στις βρετανικές εταιρείες να απομονώσουν τη Ρωσία. Αυτή η εισβολή πρέπει να αποτελέσει μια στρατηγική αποτυχία για τον πρόεδρο V. Putin.” Σε ερώτηση για το εάν η βρετανική κυβέρνηση απευθύνθηκε στις εταιρείες ώστε να ενεργήσουν σε αυτή την κατεύθυνση, αξιωματούχος ανέφερε ότι “οι υπουργοί είχαν σπρώξει μια ανοιχτή πόρτα”.

Και η ExxonMobil γνωστοποίησε την Τρίτη 01/03 ότι αποφάσισε να μη συνεχίσει τη δραστηριοποίηση στο τελευταίο της πρότζεκτ Sakhalin 1 στη Ρωσία, όπου η θυγατρική της Exxon Neftegas Limited συμμετέχει ως βασικός επενδυτής με ποσοστό 30%, σε μια κοινοπραξία με δύο ρωσικές εταιρείες, θυγατρικές της Rosneft (11.5% & 8.5%), μια ιαπωνική (30%) και μια ινδική (20%). Άφησε, ακόμη, να εννοηθεί ότι η διαδικασία αποχώρησής της από τη χώρα μετά από περισσότερα από εικοσιπέντε χρόνια, δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί αμέσως, σημειώνοντας ότι θα γίνει προσεκτικά και με ασφάλεια για τους ανθρώπους και το περιβάλλον, σε συντονισμό με τα συνεργαζόμενα σχήματα, μετέδωσε το cnn.com.

πινακίδα για τον Nord Stream 2 που γράφει: ‘Δεσμευμένοι, αξιόπιστοι, ασφαλείς’ / Lubmin, Γερμανία, Σεπτέμβριος 2020 / Reuters, Hannibal Hanschke

Η εταιρεία που κατασκευάζει τον Nord Stream 2 κατέθεσε επίσημα αίτηση πτώχευσης την Τρίτη 01/03, ενώ προχώρησε και στην απόλυση των πλέον των εκατό υπαλλήλων της στην περιοχή, ενημέρωσε η Silvia Thalmann Gut, Ελβετή αξιωματούχος στο καντόνι του Zug, όπου είναι καταχωρημένη η θυγατρική της Gazprom, μιλώντας στο κρατικό κανάλι SRF. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με πληροφορίες του δημοσιογράφου Sam Jones από τους Financial Times, οι τοπικές αρχές ενημερώθηκαν ότι η επιχείρηση δεν είναι σε θέση να συνεχίσει τις εργασίες της εξαιτίας των αμερικανικών κυρώσεων, που επέφεραν την κατάρρευσή της. Όπως συμπληρώνει το reuters.com, το γραφείο ελέγχου ξένων επενδυτικών αγαθών του υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ είχε θέσει ως προθεσμία για περιορισμό των συναλλαγών με την Nord Stream 2 AG τις 02/03.

Ο συγκεκριμένος πόλεμος δεν διεξάγεται για το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, όπως θα μπορούσε να πει κανείς εύλογα για εκείνους της Αμερικής στη Μέση Ανατολή, αλλά είναι ένας πόλεμος που το βασικό του όπλο ίσως είναι τα ορυκτά καύσιμα, που απαρτίζουν το 60% των εξαγωγών της Ρωσίας, υπογραμμίζει ο Bill McKibben, ιδρυτής της ‘Τρίτης Πράξης’ (Third Act), που οργανώνει τους πολίτες άνω των εξήντα ετών στην κατεύθυνση της προοδευτικής αλλαγής.

Πηγές: reuters.com, bbc.com, politico.eu, theguardian.com, 47news.ru, cnn.com / κεντρική φωτογραφία: φωτιά σε αποθέματα πετρελαίου κοντά σε στρατιωτική βάση στο Vasylkiv, Κίεβο (27.02) / Reuters, Maksim Levin