Τι λέει για όλα αυτά ο Gorbi;

Ο τελευταίος ηγέτης της Σοβιετικής Ένωσης, που συμπλήρωσε πέρυσι τον Μάρτιο τα ενενήντα χρόνια Mikhail Gorbachev, ή ‘Gorbi’ όπως τον αποκαλούν χαϊδευτικά οι Γερμανοί, ουκρανικής καταγωγής από την πλευρά της μητέρας του, ο οποίος έχει συνδεθεί με την perestroika και τον σοσιαλισμό με ανθρώπινο πρόσωπο, σε συνέντευξή του στον ανταποκριτή του BBC στη Ρωσία Steve Rosenberg το 2019 είχε ερωτηθεί για το πόσο επικίνδυνη είναι η αντιπαράθεση της χώρας του με τη Δύση και για το εάν πρόκειται για Ψυχρό Πόλεμο. Απάντησε ως εξής: “Είναι Ψυχρός, αλλά παραμένει πόλεμος. Δείτε τι συμβαίνει σε διαφορετικές περιοχές, μαίνονται συγκρούσεις, ανταλλαγή πυροβολισμών, αεροπλάνα και πλοία στέλνονται εδώ κι εκεί, παντού. Δεν είναι αυτή η πραγματικότητα που θέλουμε. Απαιτείται, χωρίς αιματοχυσία, να βρούμε μια λύση στην κατάσταση που διαρκεί δεκαετίες.”

“Όσο υπάρχουν όπλα μαζικής καταστροφής, ιδίως πυρηνικά, ο κίνδυνος παραμένει κολοσσιαίος. Ανεξάρτητα από το ποιες πολιτικές αποφάσεις θα ληφθούν. Κοιτάξτε πόσοι κακόβουλοι άνθρωποι σήμερα ανατινάζουν εδώ κι εκεί. Ίσως αποκτήσουν τον έλεγχο κάποιων από τα συγκεκριμένα όπλα, και σε περίπτωση που τα χρησιμοποιήσουν, αυτό θα προκαλέσει αντίποινα. Δεν μπορεί να επιτραπεί να συμβεί. Οπότε, όλα τα έθνη πρέπει να διακηρύξουν – όλα τα έθνη – ότι τα πυρηνικά όπλα χρειάζεται να καταστραφούν, ώστε να σωθούμε εμείς και ο πλανήτης μας. Έχω βρεθεί στο Ναγκασάκι της Ιαπωνίας, το μέρος όπου οι Αμερικανοί έριξαν τις πρώτες βόμβες, είναι ακόμη επηρεασμένο. Γιατί το έκαναν αυτό; Σαν προειδοποίηση σε όλους: ‘Υπακούστε μας, ή θα σας ρίξουμε μια μικρή βόμβα, όπως κάναμε στην Ιαπωνία’. Έτσι το βλέπω, αλλιώς γιατί να βομβαρδίσουν; Φοβάμαι ότι οι άνθρωποι που σκέφτονται έτσι, βρίσκονται ακόμη γύρω από τα κέντρα λήψης αποφάσεων. Δεν έχουμε απαλλαχθεί από αυτούς. Και όταν συμβαίνει κάτι τέτοιο, αντιδρούμε πολύ έντονα. Σε μια χώρα σαν τη δική μας, όπου ο πόλεμος προξένησε τόση καταστροφή, στην οποία εκατομμύρια ανθρώπων πέθαναν, το αισθανόμαστε όσο σε καμμία άλλη. Όταν ανέλαβα γενικός γραμματέας του σοβιετικού Κομμουνιστικού Κόμματος, ταξίδεψα σε πόλεις και χωριά για να συστηθώ και να μιλήσουμε με τους κατοίκους. Υπήρχε ένα θέμα το οποίο όλοι συζητούσαν, μου έλεγαν: ‘Mikhail Sergeyevich, ό,τι προβλήματα κι αν έχουμε, για παράδειγμα, ελλείψεις τροφίμων – μην ανησυχείς – θα έχουμε αρκετό φαγητό, θα καλλιεργήσουμε, θα τα καταφέρουμε. Απλά φρόντισε να μην γίνει πόλεμος.’ Ήμουν συγκλονισμένος. Έτσι ήταν οι πολίτες, τόσο πολύ είχαν υποφέρει στον τελευταίο πόλεμο.”

Time, I think, to recall what Mikhail Gorbachev told me in 2019: “As long as weapons of mass destruction exist the danger is colossal. All nations should declare that nuclear weapons must be destroyed. To save ourselves and our planet.” Camera @mattgodtv Producer @LizaShuvalova pic.twitter.com/ImFZG1zC4x

— Steve Rosenberg (@BBCSteveR) February 27, 2022

Όταν έπεσε το τείχος του Βερολίνου, σημειώνει το BBC, ο M. Gorbachev είχε αρνηθεί να παρέμβει για να στηρίξει το ‘Σιδηρούν Παραπέτασμα’ (Iron Curtain). “Καταλήξαμε στην απόφαση ως Πολιτικό Γραφείο να μην υπάρξει αιματοχυσία. Δε θα το επιτρέπαμε για ένα ζήτημα τόσης σπουδαιότητας για τη Γερμανία, για εμάς, όλη την Ευρώπη, τον κόσμο ολόκληρο. Δεν γινόταν να το αφήσουμε. Πρέπει να πω ότι ορισμένοι δεν επιθυμούσαν την επανένωση της Γερμανίας, ακόμα και η Margaret Thatcher – και οι Γάλλοι φυσικά. Όμως, καταστήσαμε σαφές ότι δεν θα αναμειχθούμε. Ήταν θέμα των Γερμανών, ας αποφασίσουν εκείνοι.”

Μάιος 1998 / Micheline Pelletier / Sygma, Getty Images, telegraph.co.uk

Όταν κλήθηκε να σχολιάσει τα εσωτερικά της Ρωσίας, καθώς φαίνεται να υφίστανται περιορισμοί της ελευθερίας, και να μοιραστεί εάν ανησυχεί, αποκρίθηκε θετικά. “Χρειάζεται να βελτιωνόμαστε, να προχωρούμε γρηγορότερα και να είμαστε πιο αποτελεσματικοί. Ωστόσο, ξέρετε, είναι ευκολότερο να το πει κανείς αυτό, όταν κάθεται και δίνει μια συνέντευξη.”

Στο βιβλίο σας, του θύμισε ο δημοσιογράφος του BBC Steve Rosenberg, γράφετε για τη σημασία της εναλλαγής ηγετών, αλλά στη Ρωσία το σύστημα οικοδομείται γύρω από έναν άνθρωπο, τον Vladimir Putin. Εγκυμονεί κινδύνους αυτό; “Ακόμα πιστεύω ότι είναι απαραίτητη η διαδοχή ηγετών, το προβλέπει το Σύνταγμα, όμως, υπάρχουν εποχές που μια χώρα περνά από τη μια περίοδο στην άλλη, με τους νέους να μην είναι έτοιμοι να αναλάβουν το βάρος. Σε αυτή την περίπτωση, ο τωρινός μας πρόεδρος – μιλώ γι’ αυτόν σα να μην ξέρω το όνομά του (γέλια) – κληρονόμησε τέτοιο χάος, που όλοι είδαν ότι το σταμάτησε – κυριολεκτικά, το πήρε όλο πάνω του. Από δημοσιεύματα στον τύπο μαθαίνουμε ότι οι πολίτες θα ήθελαν να μείνει και να ολοκληρώσει τη δουλειά. Μένουν πολλά να γίνουν. Είμαι υπέρ του να ακολουθούμε το νόμο, ωστόσο, ποτέ δεν θα αντιταχθώ σε κάτι, εάν το υποστηρίζει ο λαός.”

Η καταληκτική ερώτηση του δημοσιογράφου του BBC: “Ζήσατε την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, ορισμένοι φοβούνται ότι το Ηνωμένο Βασίλειο ίσως οδηγηθεί σε διάσπαση εξαιτίας του Brexit, θεωρείτε ότι ελλοχεύει τέτοιος κίνδυνος;”

– “Θα βρείτε τη λύση εσείς, μόνοι σας. Οι Βρετανοί είστε ευφυείς. Σέβομαι τη Βρετανία, πρόκειται για μια ταλαντούχα και ισχυρή χώρα. Δεν θα σας δώσω συμβουλές, εσείς αποφασίζετε.”

Πηγή: Steve Rosenberg, BBC / κεντρική φωτογραφία: εικονογράφηση από διαφήμιση που είχε κάνει ο Mikhail Gorbachev το 1997 για την Pizza Hut / James Fosdike, foreignpolicy.com