Το νέο Σχέδιο Marshall και το τσιρότο

Σε άρθρο γνώμης στο πρωτοσέλιδο των Νew York Times (05/07) με θέμα τη Σύνοδο των εφτά ισχυρότερων κρατών στον κόσμο (G7), που πραγματοποιήθηκε στο Schloss Elmau, στην περιοχή Krün των Βαυαρικών Άλπεων (26-28/06), o Mark Malloch Brown, πρώην αναπληρωτής γενικός γραμματέας του ΟΗΕ και επικεφαλής του Ιδρύματος ‘Ανοιχτή Κοινωνία’ (Open Society Foundations) του George Soros, υποστηρίζει ότι “έχασε τη μεγάλη εικόνα και ότι ο κόσμος χρειάζεται κάτι περισσότερο από τα ψίχουλα στο τραπέζι της G7”.

“H Σύνοδος τελείωσε την προηγούμενη εβδομάδα με τους ηγέτες των εφτά πλουσιότερων χωρών να υπόσχονται υποστήριξη στην Ουκρανία για όσο χρειαστεί. Συμφώνησαν σε βραχυπρόθεσμα μέτρα, όπως η απαγόρευση των εισαγωγών χρυσού από τη Ρωσία και συζήτησαν σχετικά με αυτό που ο οικοδεσπότης, καγκελάριος της Γερμανίας Olaf Scholz, ονόμασε ‘Σχέδιο Marshall για την Ουκρανία’, ανακαλώντας την επεκτατική πολιτική αναδόμησης μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Είναι ‘ένα καθήκον που θα χρειαστεί γενιές’, ανέφερε.”

από το κέντρο προς τα δεξιά > ο πρόεδρος των ΗΠΑ Joe Biden, ο καγκελάριος της Γερμανίας Olaf Scholz, ο πρόεδρος της Γαλλίας Emmanuel Macron, ο πρωθυπουργός του Καναδά Justin Trudeau, ο πρωθυπουργός της Ιταλίας Mario Draghi, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Charles Michel, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen, ο πρωθυπουργός της Ιαπωνίας Fumio Kishida και ο πρωθυπουργός της Βρετανίας Boris Johnson την τελευταία μέρα της Συνόδου των G7 στις 28.06 / Sven Hoppe, DPA

“Αναντίρρητα η Ουκρανία θα πρέπει να λάβει τη συγκεκριμένη βοήθεια”, επισημαίνει ο Mark Malloch Brown, ωστόσο, θεωρεί τρομακτικό ότι οι ηγέτες δε βλέπουν τη μεγάλη εικόνα. “Ακόμη και πριν την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, οι παγκόσμιες τιμές στα τρόφιμα προσέγγιζαν επίπεδα ρεκόρ. Όμως, με τις αλυσιδωτές συνέπειες του πολέμου τώρα επαπειλούνται πείνα και δυσχέρειες σε τεράστια κλίμακα. Η τιμή του αργού πετρελαίου ξεπέρασε τα εκατόν είκοσι δολάρια το βαρέλι πρόσφατα, τα έξοδα για λιπάσματα έχουν εκτιναχθεί, όπως και τα επιτόκια. Εάν συνυπολογίσουμε τις ακραίες καιρικές συνθήκες, τις μη βιώσιμες πρακτικές στη γεωργία, το δυσθεώρητο χρέος σε πολλές χώρες, τις συνέπειες της πανδημίας που επιμένουν και τις υπόλοιπες βίαιες συρράξεις, περισσότεροι από ένα δις άνθρωποι κινδυνεύουν από αυτό που τα Ηνωμένα Έθνη έχουν αποκαλέσει ‘τέλεια καταιγίδα’ δυσκολιών.

Παρόλα αυτά, τα μέλη της G7 απέτυχαν να ανταποκριθούν με το μέγεθος της δέσμευσης που απαιτείται για να αποτραπεί μια ανθρωπιστική καταστροφή. H σημαντικότερη ανακοίνωση της Συνόδου ήταν η διάθεση 4.5 δις δολαρίων για τη διατροφική ασφάλεια – μόλις ένα μικρό τμήμα από τα 22.2 δις δολάρια, που χρειάζεται άμεσα ένα παγκόσμιο διατροφικό πρόγραμμα – και μια μικρoσκοπική υπόσχεση για ένα μπλοκ, που αντιπροσωπεύει περίπου το 45% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Ο κόσμος έχει ανάγκη ένα Σχέδιο Μarshall – και πήρε ένα τσιρότο.

Η έλλειψη σύνδεσης με τον πραγματικό κόσμο ήταν εμφανής στη δομή της Συνόδου, που διεξήχθη σε ένα πολυτελές θέρετρο με σπα, προφυλαγμένο στις Βαυαρικές Άλπεις. Οι ηγέτες της Αργεντινής, της Ινδίας, της Ινδονησίας, της Σενεγάλης και της Νότιας Αφρικής είχαν προσκληθεί για να συζητήσουν προβλήματα όπως η τροφή, η υγεία και το κλίμα, ωστόσο στις συγκεκριμένες ανησυχίες αφιερώθηκαν συνολικά ενενήντα λεπτά από τις τρεις ημέρες της συνάντησης.

Με το να αντιμετωπίζει τις παγκόσμιες πιέσεις στη διατροφή, την ενέργεια και το χρέος ως δευτερεύουσες του πολέμου στην Ουκρανία, η ομάδα των εφτά έχασε μια χρυσή ευκαιρία να βοηθήσει όσους πεινούν σε όλο τον κόσμο και να δείξει ότι είναι λάθος το αφήγημα του προέδρου της Ρωσίας Vl. Putin ότι η ισχύς της φιλελεύθερης παγκόσμιας τάξης έχει εξαντληθεί και καθόλου δεν ενδιαφέρεται για τους φτωχούς.

διαμαρτυρίες στο Μόναχο για τη Σύνοδο / Kerstin Joensson, AFP, Getty Images

Οι πλούσιες χώρες ίσως χάνουν ήδη τη μάχη για την καρδιά και το μυαλό μας. Πριν από τρεις μήνες, ο αποκαλούμενος δυτικός κόσμος επιστράτευσε παγκόσμια υποστήριξη σε ένα ψήφισμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, που καταδίκαζε την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, με 141 να ψηφίζουν υπέρ. Ακόμη και τότε, όμως, η Κίνα, η Ινδία και η μισή Αφρική απείχαν. Καθώς ο πόλεμος διαρκούσε, η Δύση το έβρισκε δυσκολότερο να συσπειρώσει τον κόσμο, με τα μετέπειτα ψηφίσματα να συγκεντρώνουν λιγότερες ψήφους, εν μέρει εξαιτίας ανησυχιών ότι η λήψη επιπλέον μέτρων για να τιμωρηθεί ο Vl. Putin, θα συνέβαλε στην παγκόσμια οικονομική αστάθεια. O πρόεδρος της Ουκρανίας V. Zelensky, ο οποίος τιμάται στη Δύση, απευθυνόμενος στο αμερικανικό Κογκρέσο και σε αρκετά ευρωπαϊκά Κοινοβούλια, όταν μίλησε μέσω βίντεο στην Αφρικανική Ένωση, μόνο τέσσερις από τους πενήντα πέντε ηγέτες κρατών, που τη συναπαρτίζουν τον παρακολούθησαν ζωντανά. Αυτό δε σημαίνει απαραίτητα υποστήριξη της Ρωσίας στον πόλεμο στην Ουκρανία, αφού κάποιες από αυτές τις χώρες φοβούνται τις εδαφικές βλέψεις από δυνατότερες γειτονικές τους, ούτε σηματοδοτεί μια ενιαία στάση. Oι προβληματισμοί στον παγκόσμιο Νότο ποικίλλουν και είναι σύνθετοι. Περιλαμβάνουν τον φόβο μήπως παρασυρθούν σε ένα νέο Ψυχρό Πόλεμο, θυμό σχετικά με την αποτυχία του λεγόμενου ανεπτυγμένου κόσμου να ικανοποιήσει τις υποσχέσεις για παροχή εμβολίων, για απομείωση χρέους και επενδύσεις σχετικές με την κλιματική αλλαγή, όπως και ό,τι εκλαμβάνουν σαν δύο μέτρα και δύο σταθμά όταν γίνονται εκκλήσεις για παγκόσμια δράση αναφορικά με τον πόλεμο στην Ουκρανία ενώ δεν θεωρούνται προτεραιότητα τα βάσανα άλλων περιοχών.

Thomas Lohnes, Getty Images

Παρ’ όλα αυτά, τα μέσα πίεσης του συγκεκριμένου δυτικού συστήματος, που είναι προσανατολισμένο στην αγορά και προσελκύει έντονη κριτική στον παγκόσμιο Νότο θα μπορούσαν να δώσουν τις λύσεις, που οι αναπτυσσόμενες χώρες απεγνωσμένα χρειάζονται. Φοβούμενες για τον ανεφοδιασμό, περισσότερες από 23 έχουν επιβάλει περιορισμούς στις εξαγωγές, οδηγώντας τις τιμές ακόμη πιο ψηλά. Οι G7 απηύθυναν έκκληση στα κράτη να αποφύγουν τη δημιουργία υπερβολικού αποθέματος σε τρόφιμα. Όμως, θα μπορούσαν επιπλέον να έχουν εγγυηθεί ότι θα πιέσουν από κοινού τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (WTO) για μέτρα προκειμένου να παραμείνουν ανοιχτές οι εξαγωγικές αγορές.

Δεν έχει να κάνει μόνο με την έλλειψη αγαθών. Το 60% των χωρών με χαμηλό ακαθάριστο εισόδημα δυσκολεύονται με το χρέος. Και γι’ αυτό το θέμα, θα έπρεπε να έχουν ανακοινώσει σχεδιασμό ώστε να πειστεί το ΔΝΤ να αναστείλει τις αποπληρωμές χρέους, να άρει τα όρια δανεισμού και να επιταχύνει νέο δανεισμό προκειμένου να βοηθηθεί η αγορά εισαγόμενων τροφίμων και ενέργειας.

J. Biden – O. Scholz σε διμερή συνάντηση κατά τη διάρκεια της Συνόδου / bundesregierung.de

Η ομάδα των εφτά ισχυρότερων κρατών συμφώνησε να εξετάσει πιθανό πλαφόν στις τιμές του ρωσικού πετρελαίου και αερίου για να μετριαστούν οι πληθωριστικές πιέσεις και να περιοριστεί η ικανότητα του Vl. Putin να χρηματοδοτεί τον πόλεμο. Αυτή η προσπάθεια είναι πιθανό να συναντήσει πολλές πολιτικές και τεχνικές δυσκολίες, όμως, αξίζει να διερευνηθεί μαζί με την επέκταση των προμηθειών από άλλες πηγές.

Εννοείται ότι το πιο κρίσιμο μακροπρόθεσμο βήμα σε ό,τι αφορά την ενέργεια είναι η μετάβαση στις ανανεώσιμες πηγές. Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει τη διατροφική ασφάλεια επειδή ο καιρός και το έδαφος μπορούν να μειώσουν τη δυνατότητα μιας χώρας να έχει σοδειά. Ο πόλεμος στην Ουκρανία κατέδειξε τους κινδύνους για την ασφάλεια, που ενέχει η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και δίνει σε ηγέτες όπως ο Vl. Putin πλεονέκτημα.

Τα σχέδια για ενεργειακή μετάβαση της Νότιας Αφρικής, η οποία αντιμετωπίζει με σκεπτικισμό τη Δύση υποδηλώνουν το μέγεθος της πρόκλησης. Η χρηματοδότησή της θα προέλθει από ένα συνδυασμό δημόσιων και ιδιωτικών κεφαλαίων, ενώ η αντικατάσταση του άνθρακα από ανανεώσιμες πηγές όπως η ηλιακή, η αιολική και η υδροηλεκτρική θα στοιχίσει γύρω στα 250 δις δολάρια τις επόμενες τρεις δεκαετίες, γύρω στο 3% του ΑΕΠ της Νότιας Αφρικής.

To σχήμα δημόσιο-ιδιωτικό θα γινόταν να ακολουθηθεί και από άλλες σημαντικές οικονομίες όπως η Ινδία, η Ινδονησία και το Βιετνάμ. Κάτι τέτοιο θα σήμαινε ότι χρειάζεται να συγκεντρωθούν κεφάλαια της κλίμακας του Σχεδίου Marshall, στο οποίο οι ΗΠΑ συνεισέφεραν σχεδόν το 2% του ΑΕΠ τους για να βοηθήσουν στην επανίδρυση της Ευρώπης.

Τα δυτικά κράτη και οι οργανισμοί απαιτείται με την ίδια πολιτική βούληση να παρουσιάσουν ότι είναι σε θέση να ανταποκριθούν δυναμικά στην παροχή συνδρομής σε χώρες σε κίνδυνο και ότι η διεθνής φιλελεύθερη τάξη παραμένει μια παγκόσμια δύναμη. Τα μέλη της ομάδας των 7 έχασαν μια ευκαιρία στη Γερμανία, αλλά δεν είναι πολύ αργά.”

Πηγή: Mark Malloch-Brown, nytimes.com / κεντρική φωτογραφία: θέρετρο Schloss Elmau, Getty Images