Το τέλος του πορτογαλικού ονείρου;

Την απόλυτη πλειοψηφία με ποσοστό 41.68% εξασφάλισε το Σοσιαλιστικό Κόμμα (PS) με επικεφαλής τον πρωθυπουργό από το 2015 António Costa στις εκλογές της Κυριακής 30 Ιανουαρίου 2022, στις οποίες καταγράφηκε συμμετοχή σχεδόν 58%. Κέρδισε έτσι 117 έδρες (σε σχέση με τις 106 το 2019), με τους υποστηρικτές του να τραγουδούν το “Grândola, Vila Morena”, που έχει συνδεθεί με την πτώση της δικτατορίας του Salazar (1932-1974).

Το κεντροδεξιό Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (PSD) βρέθηκε στη δεύτερη θέση με 27.8% και 71 έδρες.

Στην τρίτη θέση ανήλθε το ακροδεξιό Chega (‘Αρκετά’) με 7.15% και 12 βουλευτές, ενισχυμένο σε σχέση με τις προηγούμενες βουλευτικές, όπου είχε μόνο έναν αντιπρόσωπο.

Στην τέταρτη θέση η Φιλελεύθερη Πρωτοβουλία (IL) με ποσοστό 4.98% και 8 βουλευτές.

H ριζοσπαστική αριστερά ακολούθησε, χάνοντας δυνάμεις, με τον Ενωτικό Δημοκρατικό Συνασπισμό (CDU), που αποτελείται από το Κομμουνιστικό Κόμμα Πορτογαλίας (PCP) και τους Πράσινους (PEV) να συγκεντρώνει ποσοστό 4.39% και 6 βουλευτές (από 12 αντιπροσώπους που είχε το 2019) και το Μπλοκ της Αριστεράς στο 4.46%, με 5 αντιπροσώπους (από 19 βουλευτές το 2019).

Tα κόμματα Άνθρωποι-Ζώα-Φύση (PAN) και Ελεύθεροι (Livre) εξέλεξαν από έναν βουλευτή.

Οι υπόλοιπες πέντε έδρες (3+2) πηγαίνουν στο συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα.

Diário de Notícias, dn.pt

Στην ομιλία αμέσως μετά την εκλογή του ο A. Costa, 60 ετών ανέφερε μεταξύ άλλων: «Οι Πορτογάλοι επιβεβαίωσαν σήμερα, χωρίς αμφιβολίες αυτό που είχαν πει πριν δύο χρόνια. Θέλουν μια κυβέρνηση του Σοσιαλιστικού Κόμματος για τα επόμενα τέσσερα χρόνια. Απόλυτη πλειοψηφία δεν σημαίνει απόλυτη εξουσία, ούτε να κυβερνάς μόνος. Πρόκειται για αυξημένη ευθύνη και σημαίνει πως θα κυβερνήσουμε μαζί με και για όλους τους Πορτογάλους. Έτσι, αυτή η πλειοψηφία θα είναι μια πλειοψηφία διαλόγου με όλα τα πολιτικά κόμματα στη Βουλή και όλους τους Πορτογάλους.» Έκανε ακόμη λόγο για επικράτηση «της ταπεινότητας, της εμπιστοσύνης και της σταθερότητας».

«Ο κ. Costa δημιούργησε μια τεχνητή κρίση για να αποκτήσει την απόλυτη πλειοψηφία. Ο εξαναγκασμός που άσκησε μοιάζει να πέτυχε. Ο ψευδής διπολισμός προκάλεσε μια χρήσιμη συγκέντρωση ψήφων, που τιμώρησε την αριστερά», σχολίασε η επικεφαλής του Μπλοκ της Αριστεράς, Catarina Martins.

Ο επικεφαλής του ακροδεξιού Chega είπε ότι το αποτέλεσμα θα σημάνει το τέλος της “μαλακής αντιπολίτευσης” στους Σοσιαλιστές.

«Το PS πρέπει να κερδίσει διότι χρειάζεται σταθερότητα, δεν είναι η ώρα για πολιτική αλλαγή», είπε μια 39χρονη ψηφοφόρος, ειδικός στη διαχείριση ανθρώπινων πόρων, αφού ψήφισε στη Λισαβόνα, όπως μετέδωσε το ΑΠΕ-ΜΠΕ. «Ψήφισα τους σοσιαλιστές διότι τους χρειαζόμαστε σε αυτή τη δύσκολη στιγμή», μετέφερε 68χρονος συνταξιούχος μαραγκός.

O António Costa ξεκίνησε την προεκλογική εκστρατεία για τις εκλογές της Κυριακής 30 Ιανουαρίου 2022 με την υπόσχεση “να γυρίσει σελίδα στην πανδημία”, θυμίζοντας τη δέσμευση για “αλλαγή σελίδας αναφορικά με τη λιτότητα” αφότου ανέλαβε καθήκοντα το 2015, σημείωσε σε ρεπορτάζ της για το bbc.com από τη Λισαβόνα η Alison Roberts.

O António Costa, επικεφαλής του Σοσιαλιστικού Κόμματος (PS) επιχειρηματολόγησε, ακόμη, ότι για να διασφαλίσει την οικονομική ανάπτυξη η Πορτογαλία χρειάζεται σταθερότητα, και όχι ανατροπές – όπως έδειξε η απόρριψη από το κοινοβούλιο του προϋπολογισμού για το 2022, που προκάλεσε τις πρόωρες εκλογές. Πρόκειται για το τέλος του πορτογαλικού ονείρου; είχε διερωτηθεί τον Ιανουάριο του 2021 με άρθρο του στον ιστότοπο wsimag.com, o Boaventura De Sousa Santos, επίτιμος καθηγητής Κοινωνιολογίας στο πανεπιστήμιο της Coimbra.

προεκλογική εκστρατεία A. Costa στη Λισαβόνα / Armando Franca, AP, theguardian.com

Η κυβέρνηση μειοψηφίας υπό τον António Costa του 2019, είχε όπως σημειώνεται στο δημοσίευμα του bbc.com, τεταμένες σχέσεις με το Αριστερό Μπλοκ (BE), τρίτο σε εκλογική δύναμη στις εκλογές του 2019, αλλά από τον Οκτώβριο και με το Κομμουνιστικό Κόμμα Πορτογαλίας (PCP) που καταψήφισε τον προϋπολογισμό της κυβέρνησης, λόγω της επιλογής να μη διατεθούν περισσότερα κονδύλια για τις δημόσιες υπηρεσίες ή για να καταπολεμηθούν καταχρήσεις στις εργασιακές σχέσεις. Έλαβε έτσι τέλος η συμμαχία, που είναι γνωστή ως ‘geringonça’, που το 2015 είχε οδηγήσει σε θητεία τεσσάρων χρόνων και είχε συνδεθεί με την ανάσχεση αντιδημοφιλών μέτρων λιτότητας, που είχαν υιοθετηθεί κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, όπως περικοπές μισθών στον δημόσιο τομέα και συντάξεων. Την προηγούμενη χρονιά η κυβέρνηση έλαβε τα εύσημα καθώς έφερε εις πέρας ένα πιο επιτυχημένα προγράμματα εμβολιασμού στην Ευρώπη και επειδή η ανεργία φαίνεται να επέστρεψε στα προ της πανδημίας επίπεδα, καταγράφει δημοσίευμα του guardian.com.

προεκλογική αφίσα του Ενωτικού Δημοκρατικού Συνασπισμού (CDU), που αποτελείται από το Κομμουνιστικό Κόμμα Πορτογαλίας (PCP), τους Πράσινους (PEV) και τη Δημοκρατική Παρέμβαση (ID) / Pedro Nunes, reuters.com

Με τις συμμαχίες στην αριστερά να έχουν εξαϋλωθεί, ο A. Costa χαρακτήρισε τους πρώην εταίρους του “ανεύθυνους” και ζήτησε αρχικά από τους ψηφοφόρους “καθαρή πλειοψηφία”, ωστόσο στη συνέχεια δήλωσε ανοιχτός σε μετεκλογικές συμφωνίες.

Πριν από την επίσημη έναρξη της εκστρατείας στις 16 Ιανουαρίου, οι δημοσκοπήσεις έδειχναν ένα προβάδισμα δέκα μονάδων του Σοσιαλιστικού Κόμματος (PS), με το κεντροδεξιό Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (PSD) να έπεται, του οποίου ηγείται ο οικονομολόγος Rui Rio, πρώην δήμαρχος του Πόρτο. Η πλατφόρμα του περιλαμβάνει περικοπές στη φορολόγηση επιχειρήσεων για ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας και θεωρεί τη Φιλελεύθερη Πρωτοβουλία (IL) και το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα (CDS-PP) σαν πιθανούς εταίρους σε κυβερνητικό συνασπισμό, ενώ ζήτησε από τον επικεφαλής του ακροδεξιού κόμματος ‘Αρκετά’ (Chega), André Ventura που έχει υπάρξει σχολιαστής για το ποδόσφαιρο στην τηλεόραση, να αποφασίσει εάν θα καταψήφιζε μια κεντροδεξιά κυβέρνηση, ρισκάροντας να ξαναέρθει στην εξουσία η αριστερά.

προεκλογικές αφίσες του ακροδεξιού κόμματος Chega και του συντηρητικού Λαϊκού Κόμματος (CDS-PP) / Pedro Nunes, reuters.com

Το ακροδεξιό κόμμα ‘Αρκετά’ (Chega) ενδέχεται να διεκδικήσει την τρίτη θέση, με τον επικεφαλής του André Ventura, να είναι ο μοναδικός του εκπρόσωπος στην τελευταία σύνθεση του κοινοβουλίου. Κατέβηκε υποψήφιος στις προεδρικές εκλογές του 2021, συγκεντρώνοντας ποσοστό 11,9%, ενώ καταφέρεται εναντίον της κοινότητας των Ρομά, ζητώντας ευνουχισμό με χημικό τρόπο για όσους διαπράττουν σεξουαλικές επιθέσεις. “Στο Chega προσπαθούν να επωφεληθούν είτε από στάσεις, που έχουν βαθιές ρίζες στην Πορτογαλία, όπως η προκατάληψη απέναντι στους Ρομά ή η αντίληψη ότι όλη η πολιτική τάξη είναι διεφθαρμένη και από άλλες που – έστω κι αν δεν είναι διάχυτες, είναι διαδεδομένες αρκετά ώστε να κάνουν τη διαφορά – όπως ότι η κοινωνική στήριξη πηγαίνει σε εκείνους, που το έχουν λιγότερο ανάγκη ή ότι η μετανάστευση είναι απειλή”, υπογράμμισε o Pedro Magalhães, πολιτικός επιστήμονας στο Ινστιτούτο Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου της Λισαβόνας, μιλώντας στον theguardian.com.

Όπως μεταφέρεται στο δημοσίευμα του bbc.com, σύμφωνα με δημοσκόπηση του Καθολικού Πανεπιστημίου της Λισαβόνας, που δημοσιεύθηκε την Πέμπτη, η δύναμη του Σοσιαλιστικού Κόμματος (PS) προσδιορίζεται στο 36% και του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος (PSD) στο 33%. Κάποιες άλλες μετρήσεις, μετά από μια σειρά τηλεοπτικών debate και συνεντεύξεων, εμφάνιζαν το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (PSD) στην πρώτη θέση.

ο επικεφαλής του κεντροδεξιού Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος (PSD) Rui Rio / Pedro Nunes, reuters.com

Το κόμμα ‘Φιλελεύθερη Πρωτοβουλία’ (IL), που τάσσεται υπέρ της ελεύθερης αγοράς και το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα (CDS-PP) αναζωπύρωσαν τη συζήτηση για την οικονομία, ενώ το κόμμα Άνθρωποι-Ζώα-Φύση (PAN) και το ‘κόκκινο-πράσινο’ Livre (‘Ελεύθεροι’) προκάλεσαν συζητήσεις με προτάσεις για βασικό εισόδημα χωρίς προϋποθέσεις.

Αναλυτές εκτιμούν ότι το ποιος θα σχηματίσει κυβέρνηση δεν εξαρτάται μόνο από το ποιο κόμμα θα συγκεντρώσει μεγαλύτερο ποσοστό στις εκλογές, αλλά από το εάν η αριστερά ή η δεξιά θα κερδίσει περισσότερες έδρες. “Ανεξάρτητα από ποιος θα έρθει πρώτος, το ακροδεξιό κόμμα ‘Αρκετά’ (Chega) θα είναι απαραίτητο στη δεξιά για τον σχηματισμό κυβέρνησης. Το κεντροδεξιό Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (PSD) θα συμφωνήσει με τον Chega, ανεξάρτητα από το τι λέει, ακόμα κι αν οι σχέσεις τους θα ήταν πολύπλοκες”, υποστήριξε μιλώντας στο bbc.com ο António Costa Pinto, καθηγητής στο Ινστιτούτο Κοινωνικών Επιστημών της Λισαβόνας.

Ένα θέμα για το οποίο τα κόμματα της δεξιάς συμφωνούν είναι ιδιωτικοί πάροχοι να αποκτήσουν μεγαλύτερο ρόλο στη συνεπικούρηση του Εθνικού Συστήματος Υγείας (SNS) της Πορτογαλίας, που γνωρίζει λίστες αναμονής με την πίεση της πανδημίας, αλλά και μακροπρόθεσμα. Τέτοιου είδους ανοίγματα επιθυμούν και στην εκπαίδευση.

Ο Ricardo Baptista Leite, εκπρόσωπος του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος (PSD) σε θέματα υγείας και υποψήφιος στη Λισαβόνα είπε ότι “Τα δύο τρίτα της οικονομίας της χώρας είναι υπό κρατικό έλεγχο, κάτι που προάγει την πελατειακή λογική και την κρατά πίσω. Χρειάζεται να δημιουργήσουμε πλούτο, ώστε να κάνουμε αναδιανομή του. Ψήφος στο Σοσιαλιστικό Κόμμα (PS) θα σήμαινε απόλυτη αβεβαιότητα.”

προεκλογικές αφίσες του κόμματος υπέρ των δικαιωμάτων των ζώων PAN και του Σοσιαλιστικού Κόμματος (PS) υπό τον A. Costa / Pedro Nunes, reuters.com

Οι Σοσιαλιστές (PS) είναι πιο προσεκτικοί με τις μεταρρυθμίσεις που αποσκοπούν στην απορρύθμιση της αγοράς και, όπως παρατηρεί η ανταποκρίτρια του bbc.com από τη Λισαβόνα, άλλα κόμματα της αριστεράς το πιθανότερο είναι ότι θα τις μπλόκαραν, εστιάζοντας σε μέτρα ενίσχυσης των μισθών.

Υπάρχουν, ωστόσο, σημεία πολιτικής συναίνεσης, όπως η δέσμευση της Πορτογαλίας στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, που στηρίζουν το 58% των καταναλωτικών αναγκών, φέρνοντάς τη στην τέταρτη θέση της ΕΕ.

Σε περίπτωση που ο A. Costa επιλέξει να προχωρήσει μόνος ή αναλάβει την διακυβέρνηση η δεξιά, οι εκπρόσωποι των εργατικών σωματείων έκαναν γνωστό ότι θα απαντήσουν σε επιθέσεις στα δικαιώματα των εργαζομένων.

Άλλοι αναλυτές, τους οποίους επικαλείται το reuters.com, εκτιμούν ότι η εκλογική αναμέτρηση είναι πιθανό να επιτείνει την πολιτική αστάθεια, με πόλωση στο κοινοβούλιο και να οδηγήσει σε κυβέρνηση μικρής διάρκειας, καθώς κανένας σχηματισμός δε φαίνεται να συγκεντρώνει λειτουργική πλειοψηφία.

Υπουργός στην κυβέρνηση του A. Costa υποστήριξε μιλώντας στο reuters.com ότι οι Σοσιαλιστές (PS) θα διαπραγματευτούν μια πιθανή συνεργασία με οποιονδήποτε μοιάζει περισσότερο πιθανό να βάλει το καλό της χώρας πάνω από κομματικές λογικές.

“Η χώρα βρίσκεται σε πολιτικό αδιέξοδο. Το καλύτερο αποτέλεσμα που θα μπορούσαν να δώσουν αυτές οι εκλογές και φαίνεται να έχουν κατά νου όλα τα πολιτικά κόμματα και ο πρόεδρος, θα ήταν ένας πολιτικός κύκλος διετούς διάρκειας, μια μεταβατική λύση”, ανέφερε ο καθηγητής πολιτικής επιστήμης στο Καθολικό Πανεπιστήμιο Carlos Monjardino.

Το κεντροδεξιό Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (PSD) έχει υπαινιχθεί ότι εάν χάσει, θα εξετάσει την παροχή στήριξης σε μια σοσιαλιστική κυβέρνηση μειοψηφίας με διετή ορίζοντα και περίμενε το ίδιο να κάνουν και οι αντίπαλοί του. Παρόλα αυτά, ο A. Costa αντιπαρέρχεται τέτοιες προτάσεις.

γκράφιτι υπέρ του Bloco της Αριστεράς σε σπίτι στη Λισαβόνα / wikipedia.org

Ιστορικά, σημειώνει το reuters.com, στην Πορτογαλία οι συμφωνίες με την αντιπολίτευση δε διαρκούν.

Επιπλέον, η χρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης συνδέεται με μια σειρά στόχους, συμπεριλαμβανομένης της επιπλέον μείωσης του ελλείμματος στον προϋπολογισμό.

Με τους Σοσιαλιστές (PS) το μεγαλύτερο μέρος της αναμένεται να διατεθεί στην ενίσχυση του συστήματος υγείας, την επιδότηση της στέγασης, τη στήριξη στις επιχειρήσεις, τη μείωση του φόρου εισοδήματος για την κατώτερη μεσαία τάξη. Μια συνεργασία με τους πρώην εταίρους από την αριστερά συνδέεται με εκκλήσεις για μεγαλύτερη στήριξη του κοινωνικού κράτους.

το κοινοβούλιο της Πορτογαλίας, στη Λισαβόνα

“Στην ψηφοφορία για τον προϋπολογισμό του 2022 το κόμμα Άνθρωποι-Ζώα-Φύση (PAN), ήταν το μόνο που δεν καταψήφισε. Αυτό είναι δείγμα υπευθυνότητας. Το PAN και το οικολογικό-σοσιαλιστικό Livre είναι κόμματα με τα οποία μπορούμε να συνεχίσουμε να μιλάμε.” είπε στο reuters.com η υπουργός Διοικητικής Μεταρρύθμισης της απερχόμενης κυβέρνησης, Mariana Vieira da Silva.

Σύμφωνα με αναγωγές από τις δημοσκοπήσεις του reuters.com, το PAN αναμένεται να εκλέξει δύο με τέσσερις βουλευτές και το Livre έναν με τρεις.

Συγκεκριμένα, σε δημοσκόπηση της Aximage, σε δείγμα 965 ανθρώπων το διάστημα 16-21 Ιανουαρίου, το Αριστερό Μπλοκ εμφανιζόταν στο 6.6% και ο Ενωτικός Δημοκρατικός Συνασπισμός (CDU) με τους κομμουνιστές στο 4.5%. Ακολουθούσε το κόμμα Άνθρωποι-Ζώα-Φύση (PAN) με 3.3%, η Φιλελεύθερη Πρωτοβουλία παρουσιαζόταν στο 2.8%, το κεντροδεξιό Λαϊκό Κόμμα (CDS-PP) στο 1.6%, και το ‘Ελεύθεροι’ (Livre) στο 1.4%.

Το ακροδεξιό Chega θεωρείται πολύ τοξικό και απρόβλεπτο για μια επίσημη συμφωνία με την κεντροδεξιά, αλλά μπορεί να αποφασίσει να στηρίξει μια τέτοια κυβέρνηση, όπως έκανε στις Azores – παρατηρεί το reuters.com. Για πολλούς ψηφοφόρους, μια ενισχυσμένη ακροδεξιά, σε μια χώρα που είναι περήφανη ότι επανανακάλυψε τον εαυτό της μετά τη δικτατορία του Salazar, είναι βαθιά προβληματική, συμπληρώνει ο theguardian.com.

Ο μέσος μισθός στην Πορτογαλία παραμένει χαμηλότερος για πάνω από ένα τρίτο εκείνων στην Ισπανία και την Ιταλία.

Λισαβόνα / shutterstock.com, socialeurope.eu

Συμμετέχοντας σε προεκλογική συγκέντρωση των Σοσιαλιστών (PS) την Παρασκευή (28/01) η Ana Ferreira, 48 χρονών, με τον μικρό γιο της στην περιοχή Baixa Chiado της Λισαβόνας, είπε στο reuters.com “Για το καλό μας, η προσδοκία μου είναι ότι θα υπάρξει νίκη, πολύ καθαρή νίκη. Θέλω να εξασφαλιστεί ένα μέλλον για όλα τα παιδιά, συμπεριλαμβανομένου και του δικού μου. Δημόσια σχολεία και υγεία για όλους.”

Η Susana Santos, που δουλεύει είκοσι χρόνια σε φούρνο της Λισαβόνας, 48 χρονών επίσης, μετέφερε στον theguardian.com ότι θα ψηφίσει τους Σοσιαλιστές (PS) επειδή δεν κερδίζει πολλά χρήματα. “Δεν πήραν πίσω τα επιδόματά μας, ή ο,τιδήποτε άλλο, οπότε δεν ήταν άσχημα, αλλά ούτε και εύκολα. Έπρεπε να έχουν αφήσει τα πράγματα έτσι, θα ήταν το καλύτερο. Είμαι εξουθενωμένη, κουρασμένη με όλο αυτό. Ό,τι κάνουν με τις πρόωρες εκλογές είναι αστείο.”

Ο Armando Mendes, ένας συνταξιοδοτημένος δάσκαλος 68 χρονών, που παραδίδει ιδιαίτερα, απογοητευμένος δήλωσε στον theguardian.com: “Πάντα πήγαινα να ψηφίσω, όμως, νομίζω ότι πρόκειται για σόου με κλόουν. Παίζουν παιχνίδια – τίποτα δεν το δικαιολογεί αυτό.”

Για πολλούς Πορτογάλους, καταλήγει το reuters.com, η πολιτική τάξη παραμένει εγκλωβισμένη σε συσχετισμούς δύναμης (power struggles), με αποτέλεσμα να μην ασχολείται με την κοινή ανάγκη για αύξηση της οικονομικής ανάπτυξης και των εισοδημάτων. Ο Francisco Lourenco, 32 χρονών ανέφερε στο reuters.com ότι “Η Πορτογαλία πεθαίνει με αργό θάνατο… Δεν υπάρχει η απαιτούμενη ανταπόκριση από το κράτος, από τις επιχειρήσεις, από κανέναν.”

ο πρόεδρος της Πορτογαλίας Marcelo Rebelo de Sousa / reuters, ft.com

Μετά την ανακοίνωση του αποτελέσματος, ο πρόεδρος της Πορτογαλίας Marcelo Rebelo de Sousa θα αναθέσει τη διερευνητική εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στον αρχηγό του κόμματος με περισσότερες από 230 έδρες.

Πηγές: bbc.com, reuters.com, theguardian.com, lemonde.fr, ΑΠΕ-ΜΠΕ / κεντρική φωτογραφία: Pedro Nunes, reuters.com