‘Η Καταρίνα και η ομορφιά να σκοτώνεις φασίστες’ του T. Rodrigues στη Στέγη

Υπάρχει θέση για τη βία στον αγώνα για έναν καλύτερο κόσμο; Μπορούμε να παραβιάζουμε τους νόμους της δημοκρατίας στην προσπάθειά μας να την υπερασπιστούμε; Αυτά είναι μερικά από τα ερωτήματα, τα οποία πραγματεύεται το έργο ‘Η Καταρίνα και η ομορφιά να σκοτώνεις φασίστες’ σε σκηνοθεσία Tiago Rodrigues, που παίζεται στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση (Λεωφόρος Συγγρού 107) μέχρι τις 08/12.

Ξεκινά μια όμορφη βραδιά, που η οικογένεια έχει μαζευτεί στο εξοχικό της, κάπου στον πορτογαλικό Νότο. Το φαγητό ετοιμάζεται. Κάτι, όμως, δεν πηγαίνει καλά. Γιατί λέγονται όλοι ‘Καταρίνα’, άνδρες και γυναίκες; Και γιατί φορούν ποδιές και φούστες κλαρωτές; Τα πάντα είναι μέρος μιας παράδοξης τελετουργίας, αφού η οικογένεια σκοτώνει φασίστες. Αποτελεί μια παράδοση, που όλα τα μέλη της ακολουθούν για πάνω από 70 χρόνια. Η αρχή έγινε το 1954, ως αντίποινα για τον φόνο στο χωριό Baleizão της 26χρονης εξεγερμένης αγρότισσας Catarina Eufémia, μιας τρόπον τινά ‘Αντιγόνης’, που ήταν υπαρκτό πρόσωπο και σύμβολο του αγώνα των Πορτογάλων κατά της δικτατορίας, η οποία κράτησε από το 1926 έως το 1974. Έκτοτε, κάθε χρόνο, ένας φασίστας θανατώνεται στον βωμό της εκδίκησης για τον άδικο χαμό της.

Μεταφερόμαστε στο 2028 και, ενώ ένα ολοκληρωτικό καθεστώς βρίσκεται πάλι στην εξουσία, το νεαρότερο μέλος της οικογένειας, η Καταρίνα, πρόκειται να σκοτώσει τον πρώτο της φασίστα, ο οποίος έχει απαχθεί γι’ αυτόν ακριβώς τον σκοπό. ‘Είναι μια μέρα γιορτής, ομορφιάς και θανάτου’, υποστηρίζουν οι δικοί της. Ωστόσο, η νεαρή αρνείται. Ξεσπάει τότε οικογενειακή έριδα. Φαντάσματα του παρελθόντος ξυπνούν. Σκοτεινές προφητείες απαιτούν την επιτέλεση της θυσίας.

Δυσεπίλυτα ερωτήματα ανακύπτουν: Τι είναι φασισμός; Υπάρχει θέση για βία στον αγώνα για έναν καλύτερο κόσμο; Μπορούμε να παραβιάζουμε τους νόμους της δημοκρατίας στην προσπάθειά μας να την υπερασπιστούμε; Πρόκειται για μια σύγχρονη τραγωδία με ένα απροσδόκητο φινάλε, που έχει χαρακτηριστεί ‘πραξικοπηματικό’ ενός θεατρικού δημιουργού, που επικαλείται την έννοια του ανθρωπισμού στο σήμερα με όρους αγωνιώδους διαλεκτικής.

Ο ίδιος εξηγεί: “Χρησιμοποίησα τη λέξη ‘φασίστες’ με έναν επιστημονικά εσφαλμένο τρόπο, επειδή κάποιες άλλες, που θα ταίριαζαν στα ακροδεξιά κινήματα, τα οποία εμπνέονται από τον φασισμό, έχουν πλέον κανονικοποιηθεί. Όπως όταν λες ακροδεξιός, ακραίος εθνικιστής, σοβινιστής, εθνικιστικός, ή ακόμα και πατριωτικός, δυστυχώς. Κάμποσες από αυτές, ιδίως το λαϊκιστής ή ακροδεξιός, στην πραγματικότητα έχουν γίνει μέρος του δημοκρατικού τόξου, όχι μόνο με τη λαϊκή ψήφο αλλά και μέσα από την κανονικοποίησή τους στον δημόσιο λόγο, τα ΜΜΕ, την πολιτική, τα καφέ. Ο όρος ‘φασίστες’ εξακολουθεί να ενοχλεί όποιον αποκαλείται έτσι. Οπότε, απαιτώ να έχω το δικαίωμα να λέω κάποιον φασίστα, διότι άλλες λέξεις, που θα έπρεπε επίσης να πονάνε, όπως ακροδεξιός ή λαϊκιστής, δεν πονάνε πλέον. Νομίζω, λοιπόν, πως όταν σε μια διαδήλωση, για παράδειγμα στο Σάο Πάολο ή το Ρίο ντε Τζανέιρο, άκουσα να χαρακτηρίζουν τον Μπολσονάρο φασίστα, μπορώ να καταλάβω ότι ο ιστορικός, ο πολιτικός επιστήμονας ή η κοινωνιολογία θα έβρισκαν ότι αυτό δεν είναι σωστό. Αλλά ως πολίτης, το θεωρώ πολύ σωστό.”

Επισημαίνει πως επιδίωξή του ήταν να προκαλέσει αναστάτωση, ανεξάρτητα από τις πολιτικές πεποιθήσεις των θεατών. “Και για να το επιτύχουμε αυτό, θα έπρεπε εμείς οι ίδιοι πρώτα να αισθανόμαστε αναστατωμένοι. Μου φαινόταν θεμελιώδες να αναζητώ σε κάθε πρόβα τη σπίθα της αναστάτωσης. Και ένιωθα πολύ τρομοκρατημένος, αλλά συγχρόνως και ενθουσιώδης, για τις συνεχόμενες μέρες αναστάτωσης που βιώναμε, καθώς δουλεύαμε με αυτό το υλικό, προσπαθώντας να χτίσουμε χαρακτήρες, λόγια και γεγονότα επί σκηνής, που θα επιχειρούσαν να χρησιμοποιήσουν τα εργαλεία του θεάτρου για να οδηγήσουν το κοινό σε ένα ταξίδι μυθοπλασίας και σκέψης.” Aναφέρεται, ακόμη, στην – κατά πολλούς ουτοπική – δυνατότητα των τεχνών να προκαλέσουν μια επιστροφή σε ένα διαφορετικό τρόπο σκέψης, στην υποκειμενικότητα και την αμφισημία. “Ίσως δε θα χρειαστεί να καταβάλουμε μια τόσο τεράστια προσπάθεια, όπως είχαμε κρίνει αναγκαίο (…). Αντί να βασιστούμε σε εμφανείς αναφορές στο παρόν, πιστεύουμε ότι ο καλύτερος τρόπος να μιλήσουμε για ό,τι συμβαίνει τώρα είναι να ασχοληθούμε με τη μυθοπλασία του εγγύς μέλλοντος.”

Σε κριτικές σημειώθηκε: “Αν κάποιοι την εκλάβουν ως μανιφέστο, πρόκειται για ένα μανιφέστο, που συνοψίζει τη σημασία του θεάτρου στη σημερινή κοινωνία. (…) Μπορεί το θέατρο να μας βγάλει από την απάθειά μας; Μπορεί να μας βάλει σε σκέψεις για τη δημιουργία μιας καλύτερης κοινωνίας; Θα μπορούσαμε μάλιστα να υποστηρίξουμε ότι αυτά δεν είναι δευτερεύοντα ερωτήματα, αλλά αποτελούν τον πυρήνα της ιδέας πίσω από το έργο. Ο Tiago Rodrigues αναδεικνύει την κριτική σκέψη, που πολύ συχνά βλέπουμε να αντικαθίσταται από μια δήθεν ουδετερότητα για τρέχοντα κοινωνικά ζητήματα. Και μας καλεί να αντιδράσουμε.”

Ο σκηνοθέτης στα είκοσί του χρόνια έγινε μέλος της πρωτοποριακής βελγικής κολλεκτίβας tg STAN. Στη συνέχεια, ίδρυσε τον θίασο ‘Mundo Perfeito’ με τη Magda Bizarro, με τον οποίο έκανε το ντεμπούτο του στο Φεστιβάλ της Αβινιόν το 2015, ανεβάζοντας το σαιξπηρικό έργο ‘Αντώνιος και Κλεοπάτρα’. Επτά χρόνια μετά, επέστρεψε στη μεγαλύτερη ευρωπαϊκή θεατρική διοργάνωση ως καλλιτεχνικός διευθυντής. Στο μεσοδιάστημα (2015-2021) ήταν καλλιτεχνικός διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου Ντόνα Μαρία Β’ της Πορτογαλίας. Με Σαίξπηρ έκανε και την πρώτη του σκηνοθετική εμφάνιση στη Στέγη, όταν δίδαξε επί σκηνής ένα σονέτο του σε δέκα εθελοντές θεατές. Η παράσταση με τίτλο ‘By Heart’ (2016) ήταν ένα σχόλιο για τη σημασία της μετάδοσης της γνώσης και τη δύναμη της ποίησης. Το 2011 συμμετείχε ως ηθοποιός στις ‘Αντιγόνες’ των tg STAN, που παρουσιάστηκαν στον ίδιο χώρο, σε μια σύνθεση δύο σύγχρονων εκδοχών του μύθου, αυτές του Jean Cocteau και του Jean Anouilh.

Nuno Ferreira Santos, publico.pt

Στα 46 του σήμερα, προτείνει ένα θέατρο, πολιτικό και ποιητικό, που διαπλέκει ιστορικά γεγονότα με κοινωνικά φαινόμενα, αντλεί από την ιδιωτική και τη δημόσια εμπειρία και κάνει χρήση ελάχιστων μέσων. Η δραματουργία του συγκεκριμένου έργου προέκυψε συνεργατικά, με τα μέλη του θιάσου να μελετούν κείμενα πολιτικών φιλοσόφων όπως η Hanna Arendt και ο Slavoj Žižek για τον ολοκληρωτισμό και την άνοδο της ακροδεξιάς στη σύγχρονη Ευρώπη, καθώς και συγγραφέων, που έχουν μιλήσει ευρύτερα για τη βία, από τον Σοφοκλή έως τον Albert Camus και τον Edward Bond. Επικεντρώθηκαν, επίσης, σε αναλύσεις ομιλιών ηγετών, όπως του D. Trump και του J. Bolsonaro. Οι πρόβες διακόπηκαν όταν ξέσπασε η πανδημία. Η πρεμιέρα έγινε στο Centro Cultural Vila Flor (Γκιμαράες, Πορτογαλία) τον Σεπτέμβριο του 2020 μέχρι να σταματήσουν ξανά οι παραστάσεις και τελικά να ανέβει στο Εθνικό Θέατρο Ντόνα Μαρία Β’ της Πορτογαλίας, τον Απρίλιο του 2021.

Το έργο έχει αποσπάσει βραβεία, μεταξύ των οποίων αυτό της Καλύτερης Ξενόγλωσσης Παράστασης στα Ubu στην Ιταλία και το αντίστοιχο από την Ένωση Κριτικών Γαλλίας το 2023, ενώ ήταν υποψήφιο στα Premis de la Crítica στην Καταλονία για εκείνο Καλύτερης Διεθνούς Παράστασης.

Συντελεστές

Κείμενο & Σκηνοθεσία > Tiago Rodrigues

Καλλιτεχνική συνεργάτιδα > Magda Bizarro

Σκηνογραφία > F. Ribeiro

Φωτισμοί > Nuno Meira

Κοστούμια > José António Tenente

Σχεδιασμός ήχου & πρωτότυπη μουσική > Pedro Costa

Διεύθυνση χορωδίας & φωνητικές ενορχηστρώσεις > João Henriques

Αφηγήσεις > Cláudio de Castro, Nadezhda Bocharova, Paula Mora, Pedro Moldão

Χορογραφία > Sofia Dias, Vítor Roriz

Διαχείριση όπλων > David Chan Cordeiro

Μεταφράσεις > Daniel Hahn (αγγλικά), Γιάννης Παπαδάκης (ελληνικά)

Υποτιτλισμός > Patrícia Pimentel

Παίζουν > Ιsabel Abreu, Romeu Costa, António Fonseca, Beatriz Maia, Marco Mendonça, António Parra, Carolina Passos Sousa, Rui M. Silva

Παραγωγή > Teatro Nacional D. Maria II (Λισαβόνα)

Εκτελεστική παραγωγή > Festival d’ Avignon

Μουσική > Hania Rani (‘Biesy’ και ‘Now, Run’), Joanna Brouk (‘The Nymph Rising’ και ‘Calling the Sailor’), Laurel Halo (‘Rome Theme III’ και ‘Hyphae’) και Rosalía (‘De Plata’)

Φωτογραφίες > Joseph Banderet

Με υπέρτιτλους στα αγγλικά και τα ελληνικά

* Ακούγονται πυροβολισμοί

Διάρκεια: 2 ώρες και 30 λεπτά (χωρίς διάλειμμα)

Ώρα έναρξης > 20:30

Περισσότερες πληροφορίες και εισιτήρια εδώ