Aκέφαλη η Frontex

O επικεφαλής του ευρωπαϊκού οργανισμού συνοριακής φύλαξης, Frontex από το 2015 Fabrice Leggeri παραιτήθηκε την Παρασκευή (29/04) μετά τη δημοσίευση των αρχικών συμπερασμάτων μιας μακρόπνοης έρευνας τoυ ευρωπαϊκού γραφείου εναντίον της απάτης (OLAF), για ανάρμοστη συμπεριφορά (misconduct), αναφορικά με την υιοθέτηση της παράνομης πρακτικής των επαναπροωθήσεων (pushbacks).

Όπως μετέδωσε το politico.eu, παρόλο που οι λεπτομέρειες του πρώτου μέρους της έρευνας έχουν κρατηθεί μυστικές, αξιωματούχοι διέρρεαν ότι περιλάμβανε στοιχεία για το ότι η υπηρεσία παραβίαζε εσωτερικούς κανόνες σχετικά με την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και το συμπέρασμα ότι στα ανώτερα ηγετικά κλιμάκια ήταν γνωστό αυτό.

https://twitter.com/Iasonas_Apost/status/1520060380067909633?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1520060380067909633%7Ctwgr%5E432610292d0d3822010b5f03e1ff60210ba973a8%7Ctwcon%5Es1_c10&ref_url=https%3A%2F%2Fsinews.gr%2Fwp-admin%2Fpost.php%3Fpost%3D3128action%3Deditclassic-editor

Ύστερα από αίτημα που είχε υποβληθεί, με βάση την ελεύθερη πρόσβαση στην ενημέρωση (Freedom of Information Act), προέκυψε ότι σε μέρος της βάσης δεδομένων της υπηρεσίας, Jora υπήρχαν περιγραφές για εκατόν σαράντα πέντε περιπτώσεις ‘παρεμπόδισης αναχώρησης’ (prevention of departure), που όμως φαίνεται να είναι επαναπροωθήσεις (pushbacks). Σε ρεπορτάζ των μέσων ενημέρωσης Lighthouse Reports, Der Spiegel, SRF Rundschau, Republik και Le Monde μεταφέρεται ότι με αυτό τον τρόπο καταγράφονται περιστατικά με μετανάστες, τους οποίους σταματούν στη θάλασσα αρχές κρατών εκτός ΕΕ, στα δικά τους χωρικά ύδατα και τους επιστρέφουν στο σημείο, από το οποίο αναχώρησαν. Δημοσίευμα του theguardian.com κάνει γνωστό ότι η ευρωπαϊκή υπηρεσία συνοριακής φύλαξης, με προϋπολογισμό 758 εκατομμύρια ευρώ – μέρος του οποίου έχει παγώσει –  έχει εμπλακεί σε επαναπροωθήσεις τουλάχιστον εννιακοσίων πενήντα εφτά αιτούντων άσυλο στο Αιγαίο, το διάστημα από τον Μάρτιο του 2020 μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2021.

O F. Leggeri στα κεντρικά γραφεία της Frontex στη Βαρσοβία, τον Μάρτιο του 2017 / Janek Skarzynski, AFP, Getty Images, politico.eu

Είχε προηγηθεί μια συνάντηση την Πέμπτη (28/04) του διοικητικού συμβουλίου της Frontex, που αποτελείται από εκπροσώπους ευρωπαϊκών χωρών. Αξιωματούχοι από εκείνες, που θεωρούνται πιο μετριοπαθείς στο μεταναστευτικό-προσφυγικό και τη φύλαξη των ευρωπαϊκών συνόρων, όπως η Σουηδία τον επέκριναν αυστηρά ενώ εκείνοι από χώρες με πιο σκληροπυρηνική στάση στο ζήτημα, όπως η Ουγγαρία, η Πολωνία και η Ελλάδα, τον υπερασπίστηκαν – υπογραμμίζεται στο δημοσίευμα του politico.eu. Η Σουηδία είναι η χώρα προέλευσης της επιτρόπου Εσωτερικών Υποθέσεων Ylva Johansson, η οποία επιβλέπει τη Frontex. Εκείνος διαμαρτυρήθηκε ότι είναι σα να γίνεται προσπάθεια να μετατραπεί ο οργανισμός σε Μη Κυβερνητική Οργάνωση.

Η έξοδος του F. Leggeri φαίνεται να επιταχύνθηκε από την απώλεια στήριξης από πλευράς Γαλλίας, απ’ όπου κατάγεται και να αποτελεί μία ακόμη πηγή εντάσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. H υπηρεσία πρώτης γραμμής, που ιδρύθηκε το 2004, “Έλαβε ισχυρή εντολή το 2015, όταν περισσότεροι από ένα εκατομμύριο αιτούντες άσυλο έφτασαν στην ευρωπαϊκή ήπειρο, να τη βοηθήσει να διαχειριστεί καλύτερα τις προσφυγικές ροές στα σύνορά της, με ένα σώμα 10.000 συνοριοφυλάκων και ακτοφυλακής”.

η ελληνική ακτοφυλακή τραβάει μια βάρκα με πρόσφυγες-μετανάστες προς την Τουρκία / Aegean Boat Report, spiegel.de (11/21)

Ο theguardian.com σημειώνει ένα περιστατικό “πέρυσι στις 28 Μαΐου, με περίπου πενήντα αιτούντες άσυλο, που είχαν φτάσει κοντά στη Μυτιλήνη. Επικοινώνησαν με τη νορβηγική ΜΚΟ Aegean Boat Report και μερικές ώρες αργότερα, κάποιοι από αυτούς, βρέθηκαν από την τουρκική ακτοφυλακή στη θάλασσα σε σωσίβιες λέμβους. Στη βάση δεδομένων της Frontex αυτό καταγράφηκε ως ‘παρεμπόδιση αναχώρησης’ (prevention of departure).” Δύο πηγές από τη Frontex επιβεβαίωσαν στους δημοσιογράφους ότι οι παράνομες επαναπροωθήσεις στο Αιγαίο περιγράφονται στη βάση δεδομένων Jora ως ‘παρεμπόδιση αναχώρησης’. Σε τουλάχιστον είκοσι δύο περιπτώσεις, αιτούντες άσυλο μετεπιβιβάστηκαν από φουσκωτά σε ελληνικές σωσίβιες λέμβους, που αφέθηκαν ακυβέρνητες στη θάλασσα.

Ο Maximilian Kall, εκπρόσωπος του υπουργείου Εσωτερικών της Γερμανίας χαρακτήρισε από το Βερολίνο την είδηση “ευκαιρία για καινούρια αρχή με πλήρη επίλυση των ισχυρισμών, δημιουργία συνθηκών απόλυτης διαφάνειας και διασφάλιση ότι όλες οι αποστολές της Frontex θα συμβαδίζουν πλήρως με την ευρωπαϊκή νομοθεσία”.

Αιγαίο / Aris Messinis, AFP, Getty Images

Σε δελτίο τύπου την Παρασκευή το απόγευμα (29/04) η Frontex επιβεβαίωσε την αποχώρηση του F. Leggeri και την προσωρινή του αντικατάσταση, από την μέχρι τότε αντιπρόεδρο της υπηρεσίας, Aija Kalnaja.

Στις 15 Μαΐου θα γίνει δημοψήφισμα στην Ελβετία σχετικά με τη συμμετοχή της χώρας στον ευρωπαϊκό οργανισμό συνοριακής φύλαξης. Το 2021 του είχε χορηγήσει είκοσι τέσσερα εκατομμύρια ελβετικά φράγκα, με την κυβέρνησή της να σχεδιάζει να αυξήσει το ποσό στα εξήντα ένα εκατομμύρια μέχρι το 2027. Όσοι είναι εναντίον της επέκτασης του οργανισμού, με το επιχείρημα ότι σε αυτή την περίπτωση η Ελβετία θα ήταν άμεσα υπεύθυνη για τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στα σύνορα της Ευρώπης, και υπέρ της κατάργησης πόρων, συγκέντρωσαν περισσότερες από 62.000 υπογραφές για τη διεξαγωγή του.

κεντρικά γραφεία της Frontex στη Βαρσοβία, 2019 / euobserver.com

Η ευρωβουλευτής από την Ολλανδία Tineke Strik, μέλος της ομάδας εργασίας, που ελέγχει τη Frontex είπε ότι χρειάζεται “ουσιαστική αλλαγή στην κουλτούρα του οργανισμού, συμπεριλαμβανομένης εκείνης στην ηγεσία επειδή έχει χαθεί η αξιοπιστία σε ό,τι αφορά το να λαμβάνονται τα θεμελιώδη δικαιώματα σοβαρά. Η Frontex πρέπει να σταματήσει να επιχειρεί στην Ελλάδα. Έχουμε τόσες πολλές αξιόπιστες αναφορές από αρχές, όπως τα Ηνωμένα Έθνη και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, που υποστηρίζουν ότι οι επαναπροωθήσεις είναι συστηματικές. Περισσότερα απαιτείται να γίνουν, αλλιώς καθίσταται κανείς συμμέτοχος στις παραβιάσεις – αυτό είναι το πρόβλημα, που αντιμετωπίζει η Frontex.”

H μη βίαιη επιστροφή αιτούντων άσυλο σε μια χώρα, όπου ενδέχεται να αντιμετωπίσουν δίωξη (non-refoulement) είναι η θεμελιώδης αρχή, που διέπει το διεθνές δίκαιο για τους πρόσφυγες.

Το δημοσίευμα του politico.eu αναφέρει, τέλος, ότι υπήρχαν κάποιες καταγγελίες για τον διευθύνοντα σύμβουλο F. Leggeri, όπως και τον Thibauld de La Haye Jousselin, επικεφαλής του διοικητικού συμβουλίου για συμπεριφορές και εντός της υπηρεσίας, όπως και σε ό,τι αφορά τη διαδικασία στελέχωσης. Πηγή από την ΕΕ ενημέρωσε ότι ο F. Leggeri δεν είναι ο μόνος ανώτερος αξιωματούχος, που παραιτείται.

Πηγές: politico.eu, theguardian.com / κεντρική φωτογραφία: ανοιχτά της Λέσβου τον Φεβρουάριο του 2020 / Aris Messinis, AFP, Getty Images