Don’t shoot the messenger

Την προπερασμένη Κυριακή (20/02) το Κίεβο ήταν μια ευρωπαϊκή πόλη που έσφυζε από ζωή, με μοντέρνα καφέ, έργα τέχνης σε κάθε γωνία και φρέσκο σούσι το βράδυ. Στo πάρκο Dniprovsʹkyy, που βρίσκεται σε ένα νησάκι κατά μήκος του ποταμού από την παλιά πόλη, οι πολίτες πήγαιναν για τρέξιμο και ποδήλατο, ενώ οι αμμουδερές όχθες του ποταμού λειτουργούσαν ως παραλίες όπου τα παιδιά έπαιζαν, βλέποντας τις πάπιες να κολυμπούν. Στο ιστορικό πάρκο Mariinskyi οι οικογένειες έβγαιναν για βόλτα και τα παιδιά έκαναν μονόζυγο που έχει σχήμα βάρκας στην παιδική χαρά.

όχθες ποταμού Δνείπερου, Κίεβο στις 20.02 / Ivana Kottasova, cnn.com

Τώρα ηχούν σειρήνες, ακούγονται εκρήξεις και χτυπήματα, μεταφέρει η ανταποκρίτρια του cnn.com Ivana Kottasová (27/02). Ένα εξάχρονο αγόρι σκοτώθηκε σε ανταλλαγή πυροβολισμών, ένα πολυώροφο κτίριο χτυπήθηκε, το ρεζερβουάρ του φράγματος καταστράφηκε, οι δρόμοι είναι ερημωμένοι, φτιάχνονται αυτοσχέδια οδοφράγματα – όπως και σε δρόμους εκτός της πρωτεύουσας – με το κλίμα να είναι ολοένα και πιο τεταμένο και με μια αίσθηση τρόμου να πλανάται στον αέρα. Καταγράφονται ελλείψεις καυσίμων και τροφίμων, πολλοί έχουν εγκαταλείψει την πόλη, με την κρατική σιδηροδρομική εταιρεία να θέτει στη διάθεση των πολιτών περισσότερες αμαξοστοιχίες για την αναχώρηση προς τα δυτικά από τον κεντρικό σταθμό του τρένου. Οι μεγάλες ηλεκτρονικές πινακίδες, όπου δίνονταν πληροφορίες για την κίνηση, τώρα γράφουν: ‘Δόξα στην Ουκρανία’, ενώ οδικά σήματα παραποιούνται για να αποπροσανατολίζουν.

πλατεία Ανεξαρτησίας / Μαϊντάν

Ένας εθελοντής, ο Mykhailo σε φυλάκιο στην κεντρική Ουκρανία ανέφερε: “Δεν το θέλαμε αυτό. Δεν το περιμέναμε. Όμως, τώρα που συνέβη, θα πολεμήσουμε με ό,τι έχουμε.” “Η Ρωσία βομβαρδίζει το Κίεβο.” ψιθυρίζουν οι πολίτες, με την ένταση να μεταβάλλεται ανάλογα με το μπέρδεμα, τη δυσπιστία, τον θυμό.”

Κίεβο / Paul Tyson, ITV news

Η δημοσιογράφος Kristina Berdynskykh, που περνά τις τελευταίες νύχτες στις αποβάθρες του μετρό με τη μητέρα της, είπε στον theguardian.com (28/02) ότι περίμενε να αναληφθεί στρατιωτική δράση, αλλά νόμιζε ότι αυτή θα περιοριζόταν στα ανατολικά, στην περιοχή του Donbas, όπου βρίσκονται οι αυτοαποκαλούμενες Λαϊκές Δημοκρατίες του Donetsk και του Lugansk. Εκείνοι από τους λίγους κατοίκους της πρωτεύουσας, που φοβόντουσαν ειλικρινά ότι αυτού του είδους ο πόλεμος βρισκόταν καθοδόν, ήταν εκείνοι που είχαν εκτοπιστεί από το Donbas μετά τη σύγκρουση στην Ουκρανία το 2014. Η Άννα στα 35 της, είπε στον theguardian.com πριν την έναρξη της στρατιωτικής επιχείρησης, ότι έφυγε από το Donetsk πριν από οχτώ χρόνια, όταν οι ρωσόφωνοι κατέλαβαν την πόλη. Παραδέχθηκε ότι είχε ένα προαίσθημα φόβου ότι η ιστορία θα επαναλαμβανόταν. “Ανησυχώ με το πόσο ήρεμοι είναι όλοι, το έχω ξαναδεί. Μέχρι την τελευταία στιγμή, ούτε στο Donetsk πίστευε κανείς ότι ήταν πιθανό να γίνει πόλεμος. Και μετά ήρθε.”

Ο παρουσιαστής του Sky News Mark Austin έφτασε στην Ουκρανία για έναν διαγωνισμό χορού και βρέθηκε στην πρώτη γραμμή ενός πολέμου. Σε ημερολόγιο που κράτησε και έστειλε στο pressgazette.co.uk θυμάται ότι είχαν περάσει κάποιες μέρες που μετέδιδε live από την παγωμένη ταράτσα του ξενοδοχείου Palace στο Χάρκοβο και ήταν πεπεισμένος ακόμη περισσότερο ότι τίποτα δεν θα συνέβαινε. Πρόκειται για μια πόλη μόλις εικοσιπέντε χιλιόμετρα από τα σύνορα με τη Ρωσία, που συνέχιζε να ζει κανονικά. (17/02) “Kαταγράψαμε τα τραγούδια που προκρίθηκαν στον εθνικό διαγωνισμό χορού. Συνέχιζα να πιστεύω ότι ένας πόλεμος στην Ευρώπη το 2022 ήταν αδιανόητος και ότι ο πρόεδρος της Ρωσίας μπλόφαρε ώστε να συμβιβαστούν η Ουκρανία και οι ΗΠΑ. Έλαβα ένα μήνυμα από έναν έμπειρο φίλο στο υπουργείο Εξωτερικών, με καλή πληροφόρηση, που έλεγε: ‘Πρέπει να το πάρεις σοβαρά. Τα πράγματα δείχνουν πολύ επικίνδυνα.”

Κίεβο, Εθνικό Μουσείο Ιστορίας Β’ ΠΠ (20/02) / Ivana Kottasova, cnn.com

Στις 21 Φεβρουαρίου όλα αλλάζουν. Στην ταράτσα στο Χάρκοβο, κάνει πολύ κρύο, και κάποιος του ψιθυρίζει ότι ο Vladimir Putin απευθύνεται στον ρωσικό λαό. Ο παραγωγός Nick Stylianou αναφωνεί: “Θα το κάνει, παραδόξως θα το κάνει.”

έκρηξη φωτίζει το νυχτερινό ουρανό του Κιέβου στις 27.02 / Sean Walker, cnn.com

Ξημερώματα Τρίτης 22/02 ξυπνούν για να πάρουν την πρώτη πτήση για το Κίεβο. Εάν μια επέμβαση ευρείας κλίμακας είναι πραγματικά πιθανή, αυτό μοιάζει το καταλληλότερο μέρος να βρίσκονται. Ο δημοσιογράφος Mark Austin έχει μια νεαρή ομάδα μαζί του. Ο Nick έχει κλείσει τα τριάντα, ο εικονολήπτης και μοντέρ Dean Massey διανύει τα είκοσι. Υπάρχουν έντονα συναισθήματα. Ο εικονολήπτης που τον συντρόφευε στα ρεπορτάζ τη δεκαετία του ‘90 ήταν ο Mick Deane. “Μου έμαθε τόσο πολλά για τις ανταποκρίσεις στο εξωτερικό. Τον σκότωσε ένας ελεύθερος σκοπευτής στην Αίγυπτο το 2013 λίγο πριν τη συνταξιοδότησή του. Στη μνήμη του το Sky News καθιέρωσε μια υποτροφία με το όνομά του και ένας από τους πρώτους που την έλαβαν ήταν ο Dean. Ο τροχός της ζωής. Ήταν γλυκόπικρο.”

Ένας Ουκρανός αξιωματικός ρωτά τον στρατιώτη: Βλέπεις τίποτα να έρχεται; Κι εκείνος απαντά: το παρελθόν! / Le Temps Ελβετίας (22.02) / Chappatte, politico.eu

Την Πέμπτη 24/02 αφού παρουσίασαν τo βραδυνό δελτίο του Sky News και ευχήθηκαν στον Dean επειδή κέρδισε το ετήσιο βραβείο εικονολήπτη της Royal Television Society (RTS), το τηλέφωνό του χτύπησε στις 5:30 τα ξημερώματα. “Ο Nick με ενημερώνει ότι η επέμβαση ξεκίνησε. Μετά από τριάντα χρόνια στο κανάλι Independent Television News (ITN), η ροή των ειδήσεων σε εικοσιτετράωρη βάση εξακολουθεί να είναι κάτι σχετικά καινούριο για μένα. Ωστόσο, μέσα στις επόμενες ώρες, έμαθα πολλά γι’ αυτή, καθώς γύρω μου, σε όλη την Ουκρανία, το Λονδίνο, την Ουάσινγκτον, τις Βρυξέλλες, οι άνθρωποι (των μέσων) που ξέρουν ακριβώς τι κάνουν, μoυ έδειξαν τον δρόμο κατά τη διάρκεια μιας ασυνήθιστης μέρας.”

Κίεβο 25.02 / Umit Bektas, Reuters, publico.es

Την Παρασκευή 25 και το Σάββατο 26 Φεβρουαρίου, ξαφνικά οι σειρήνες που προειδοποιούν για επιθέσεις από αέρος μετατρέπονται σε μουσική επένδυση μιας πόλης που αδειάζει γρήγορα. “Πρέπει να πάρουμε κάποιες αποφάσεις. Θα συνεχίσουμε να μεταδίδουμε από τη βεράντα του ξενοδοχείου μας; Να μείνουμε ή να φύγουμε; Η αίσθησή μου είναι ότι χρειάζεται να είμαστε εδώ. Το να ζεις τα γεγονότα ο ίδιος και να τα μεταδίδεις με τον καλύτερο δυνατό τρόπο είναι σημαντικό. Καθώς γράφω, λαμβάνεται η απόφαση. Μια απαγόρευση κυκλοφορίας τριανταέξι ωρών επιβάλλεται στο Κίεβο. Οποιοσδήποτε εξακολουθεί να παραμένει στους δρόμους θα θεωρείται κατάσκοπος των Ρώσων. Ένας πύραυλος έχει χτυπήσει ένα σύμπλεγμα πολυκατοικιών κοντά στο αεροδρόμιο και τα ρωσικά στρατεύματα πλησιάζουν. Ο πρόεδρος της Ουκρανίας παραμένει στη χώρα. Οι κάτοικοι αυτής της υπέροχης πόλης πετρώνουν. Ακόμα δεν μπορώ να το πιστέψω ότι συμβαίνει.”

Ο Stuart Ramsay, επικεφαλής ανταποκριτής του Sky News, που απεικονίζεται στην κεντρική φωτογραφία, αφηγείται πώς ξεκίνησε προσεχτικά με την ομάδα του για την περιοχή Bucha, όπου ένα ρωσικό κονβόι είχε καταστραφεί την προηγούμενη μέρα από τον στρατό της Ουκρανίας, αφού έμπιστες επαφές τους διαβεβαίωσαν ότι ήταν ήσυχα και υποσχέθηκαν να τους περιγράψουν τι είχε συμβεί. Καθώς αποχωρούσαν από το κεντρικό Κίεβο, έβλεπαν επιπλέον στρατιώτες και σε μεγάλους αυτοκινητόδρομους εθελοντές να σκάβουν χαρακώματα, και κατάλαβαν ότι το ταξίδι τους θα ήταν δύσκολο. Στα συνεχή σημεία ελέγχου, όπως μεταφέρει ο ίδιος, οι διαπραγματεύσεις χρειάζονται προσοχή, αφού η ένταση είναι αισθητή, οι πολεμιστές νευρικοί, ενώ όλα τα συναισθήματα επιτείνονται από τους αδιάκοπους μακρυνούς ήχους από πυροβόλα όπλα και βομβαρδισμούς. Η πόλη προορισμού, βρίσκεται σε απόσταση περίπου τριάντα χιλιόμετρα από το κέντρο του Κιέβου αλλά το ταξίδι τους διήρκεσε ώρες, μετά από παρότρυνση για εναλλακτικές κατευθύνσεις αμέτρητες φορές.

“Ρωσικά στρατιωτικά ελικόπτερα διασταυρώνονταν στον αέρα κι εμείς σκύβαμε το κεφάλι προς το έδαφος καθώς άνοιγαν πυρ. Από ήσυχη τοποθεσία, το συγκεκριμένο σημείο της επαρχίας – συμπεριλαμβανομένου και του προορισμού μας – είχε μετατραπεί σε πεδίο μάχης. Με τα όπλα στραμμένα στο αυτοκίνητo, το τελευταίο ουκρανικό σημείο ελέγχου μας υπέδειξε να μην πάμε μακρύτερα. Αποφασίσαμε να μην συνεχίσουμε και να επιστρέψουμε στο κέντρο της πόλης. Είχαμε προσπαθήσει να κάνουμε ρεπορτάζ, όμως γινόταν πολύ δύσκολο.

μήνυμα σε ηλεκτρονική πινακίδα καλεί το Nato να κλείσει τους αιθέρες ώστε να σταματήσουν οι θάνατοι / Τwitter

Οι δρόμοι που είχαμε ακολουθήσει ήταν πια επικίνδυνοι – και ακόμα χειρότερα – στην πραγματικότητα, μετατράπηκαν ακαριαία σε νέα σημεία πρώτης γραμμής. Οπότε, κόψαμε δρόμο προς το δυτικό μέρος της πόλης και θα ξαναμπαίναμε από διαφορετική κατεύθυνση. Σταματήσαμε σε ένα σημείο ελέγχου και ρωτήσαμε τους στρατιώτες και την αστυνομία εάν ο δρόμος προς το Κίεβο ήταν προσπελάσιμος. Ένας αστυνομικός μας κέρασε παγωτό, υποδεικνύοντάς μας να στρίψουμε αριστερά και να πάρουμε τον δρόμο για το Κίεβο, που ήταν ανοιχτός, όπως είπε. Ξεκινήσαμε, αλλά είχε μια νεκρική ησυχία και είναι αλήθεια ότι ανησυχήσαμε. Παρόλα αυτά, οδηγούσαμε αργά προς μια διασταύρωση. Υπήρχαν συντρίμμια στον δρόμο, αλλά και αυτό θεωρείται φυσιολογικό τώρα – στρατιώτες πουθενά, έμοιαζε ερημωμένος.

Και μετά, από το πουθενά, μια μικρή έκρηξη και βλέπω κάτι να χτυπά το αυτοκίνητο και ένα λάστιχο να σκάει. Κυλήσαμε προς ένα stop και, στη συνέχεια, ο κόσμος μας αναποδογύρισε. Σε πρώτη φάση, έσπασε το παρμπρίζ. Ο εικονολήπτης Richie Mockler κουλουριάστηκε στον μπροστινό χώρο για τα πόδια. Στη συνέχεια, δεχθήκαμε πλήρη επίθεση. (…) Δεν το ξέραμε εκείνη τη στιγμή, αλλά μας είπαν αργότερα οι Ουκρανοί ότι μας είχε στήσει παγίδα μια ρωσική αναγνωριστική ομάδα σαμποτέρ. Ο παραγωγός Martin Vowles, που οδηγούσε, βγήκε από το αμάξι πρώτος, τον ακολούθησε γρήγορα ο τοπικός μας παραγωγός Andrii Lytvynenko, ενώ εγώ, o Richie και η παραγωγός μου Dominique Van Heerden μείναμε μέσα καλυπτόμενοι στον χώρο για τα πόδια και κατά μήκος της πίσω θέσης. Εκείνη τη στιγμή, νομίζαμε ότι Ουκρανοί στρατιώτες από σημείο ελέγχου μας πυροβολούσαν κατά λάθος, οπότε αρχίσαμε να φωνάζουμε ότι είμαστε δημοσιογράφοι, όμως επέμεναν.

Ξέραμε ότι έπρεπε να βγούμε έξω για να επιβιώσουμε, αλλά τα πυρά ήταν έντονα. Η Dominique άνοιξε την πόρτα και έπεσε στο έδαφος, μπουσουλώντας προς ένα διαχωριστικό δίπλα στον δρόμο και ύστερα πήδηξε σε ένα επίχωμα. Ο Richie μου φώναζε, ωστόσο δεν μπορώ να θυμηθώ πολλά. Αναρωτήθηκα μόνο εάν ο θάνατός μου θα ήταν επίπονος. Δέχθηκα σφαίρα χαμηλά στην πλάτη. “Χτυπήθηκα!”, φώναξα. Όμως, εκείνο που με εντυπωσίασε ήταν ότι δεν με πόνεσε τόσο άσχημα. Μου φάνηκε περισσότερο σα να μου έδωσαν μπουνιά. Ήταν παράξενο, ωστόσο αισθανόμουν πολύ ήρεμος. Κατάφερα να βάλω το κράνος μου και ετοιμαζόμουν να επιχειρήσω την απόδρασή μου, όταν σταμάτησα και έψαξα στο ράφι της πόρτας τα ακουστικά και τη δημοσιογραφική μου διαπίστευση, χωρίς να το πιστεύω. Ο Richie λέει ότι, στη συνέχεια, βγαίνοντας από το αμάξι, στάθηκα όρθιος πριν αρχίσω να τρέχω προς την άκρη του επιχώματος. Έχασα την ισορροπία μου και έπεσα στο βάθος σαν ένα σακί πατάτες, κόβοντας το πρόσωπό μου. H θωράκισή μου και το κράνος εννοείται πως με έσωσαν. Ο Richie παρέμενε μέσα στο αμάξι. Οι βολές συνεχίζονταν κάθε φορά που εκείνος κινούταν. Προστατευόταν στην πραγματικότητα από τον κορμό του κινητήρα – το ήξερε. Ζήτησε βοήθεια και του φωνάξαμε να έρθει. Και μετά, σιωπή. Δέχθηκε δύο βολές στον προστατευτικό του εξοπλισμό. Μας φάνηκε σα να πέρασε μια αιωνιότητα, μέχρι να τον διακρίνουμε πάνω από το προστατευτικό – πήδηξε προς το μέρος μας, ενώ τον ακολούθησε ένας καταιγισμός πυρών.

Ξανασμίξαμε σαν ομάδα, και οι πέντε ήμασταν ζωντανοί – δεν μπορούσαμε να το πιστέψουμε – σε σοκ, χωρίς καμμιά αμφιβολία, αλλά χαρούμενοι. Παραμένοντας στη γραμμή του πυρός, κατευθυνθήκαμε μακριά από το αυτοκίνητο, έχοντας έναν τοίχο για προστασία. Διακρίναμε μια εργοστασιακή μονάδα με ανοιχτή πόρτα και τρέξαμε μέσα ένας τη φορά, αναζητώντας καταφύγιο, πεπεισμένοι ότι οι σκοπευτές θα έρχονταν για να μας τελειώσουν. O Martin και η Dominique τηλεφώνησαν σε συναδέλφους του Sky News, ξεκινώντας μια πανικόβλητη προσπάθεια να διευθετηθεί η διάσωσή μας. Ξέραμε ότι θα πάρει ώρες και αναμέναμε ότι θα περνούσαμε εκεί τη νύχτα, μέχρι να διευθετηθούν οι λεπτομέρειες της υλικοτεχνικής υποστήριξης. Το να απεγκλωβίζεις ανθρώπους από απομακρυσμένες περιοχές κατά τη διάρκεια ενός πολέμου που εξελίσσεται, είναι εξαιρετικά σύνθετο. Έξω οι ήχοι από τη μάχη εντείνονταν. Δεν είχαμε ιδέα τι συνέβαινε, αλλά φοβόμασταν ότι ανά πάσα στιγμή οι πόρτες του γκαράζ θα εκρήγνυντο προς τα μέσα και ένοπλοι θα προσπαθούσαν να μας σκοτώσουν.

κατεστραμμένα ρωσικά στρατιωτικά οχήματα στην περιοχή Bucha / Serhii Nuzhnenko, AP, theguardian.com

Συμβαίνει συχνά αυτό σε δύσκολες καταστάσεις – υπογραμμίζει ο Stuart Ramsay – επιβιώνεις στο πρώτο μέρος, βρίσκεις ασφάλεια και, μετά, αρχίζει σταδιακά να επιδεινώνεται. Αισθάνεσαι κουρασμένος, εξουθενωμένος στην πραγματικότητα, η αδρεναλίνη υποχωρεί, νιώθεις πεσμένος και αποκαρδιωμένος. Προσπάθειες για να αποφορτιστεί η ατμόσφαιρα δεν απέδωσαν και, τελικά, μαζευτήκαμε σε ένα μικρό γραφείο για να είμαστε ζεστά, στη σιωπή, περιμένοντας για νέα σχετικά με τη διάσωση. Χτύπησε το τηλέφωνο και μας είπαν ότι έπρεπε να περιμένουμε μέχρι το πρωί, έξω ήταν πίσσα σκοτάδι. Άρχισα να γλαρώνω και θυμάμαι αμυδρά να βλέπω ένα φως να αναβοσβήνει, τον ήχο από βαριές μπότες και φωνές στο κλιμακοστάσιο. Ο Richie δήλωσε σίγουρος ότι ήρθε το τέλος, πριν ακούσει τις όμορφες λέξεις: ‘Ουκρανική αστυνομία, ελάτε γρήγορα!’ Στείλαμε την ανταπόκρισή μας και στριμωχτήκαμε σε ένα περιπολικό. Ο οδηγός πάτησε γκάζι και γλιστρήσαμε μέσα από τις πύλες του εργοστασίου. Είχαμε πολύ δρόμο να διασχίσουμε, όμως είχαμε σωθεί. Την επόμενη μέρα επιστρέψαμε στο κέντρο του Κιέβου. Το θέμα είναι ότι ήμασταν πολύ τυχεροί, χιλιάδες Ουκρανοί δεν είναι. Αυτός ο πόλεμος γίνεται χειρότερος μέρα με τη μέρα.”

O Ουκρανός εικονολήπτης Yevhenii Sakun έχασε τη ζωή του την Τρίτη 01/03 όταν χτυπήθηκε πύργος τηλεπικοινωνιών από ρωσικούς πυραύλους, με αποτέλεσμα να χαθεί για κάποιο διάστημα το τηλεοπτικό σήμα. Συγκεκριμένα, δύο εκρήξεις ακούστηκαν στις περιοχές Borshchahivka και Dorohozhychi, επιφέροντας πέντε νεκρούς και πέντε τραυματίες, σύμφωνα με το ειδησεογραφικό πρακτορείο Interfax. Ο πύργος βρίσκεται κοντά στο μνημείο θυμάτων του Ολοκαυτώματος Babyn Yar. Το υπουργείο Άμυνας της Ρωσίας είχε προηγουμένως προτρέψει τους κατοίκους του Κιέβου να φύγουν, ενημερώνοντας ότι σχεδίαζε να πλήξει σημεία ενημέρωσης και πληροφοριών στην πρωτεύουσα.

φωτο: AFP, Getty Images, theguardian.com, από το υπουργείο Εσωτερικών

Η ανταποκρίτρια του channel4.com Lindsey Hilsum ανέβασε στο twitter (05/03) μια αφίσα από φεστιβάλ με στρείδια και τζαζ, που θα λάμβανε χώρα στην Οδησσό εάν δεν είχε ξεκινήσει ο πόλεμος.

Εντωμεταξύ, είχε οριστικοποιηθεί η απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με την απαγόρευση της εκπομπής των κρατικών μέσων Russia Today και Sputnik εκτός Ρωσίας.

Πηγές: cnn.com, pressgazette.co.uk, news.sky.com, theguardian.com / στον τίτλο: Don’t shoot the messenger = Μην πυροβολείτε τον αγγελιοφόρο