Erin Brockovich: κι αν αντί για ταινία, κατέληγα στη φυλακή;

“Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν ίσως ακούσει για το Chernobyl το 1986 ή την πετρελαιοκηλίδα που δημιούργησε η BP το 2010 (Deepwater Horizon). Ξέρουν ενδεχομένως και για τη νομική μου διαμάχη σχετικά με το μολυσμένο με εξασθενές χρώμιο νερό στο Hinkley της Καλιφόρνια, μέσα από την ταινία ‘Erin Brockovich’, επισημαίνει με άρθρο της στον theguardian.com η ίδια (08/02), με τίτλο ‘Τι θα γινόταν, αν αντί η ιστορία μου να γυριζόταν ταινία, κατέληγα στη φυλακή;’.

Η Julia Roberts ως Erin Brockovich

Όπως υπενθυμίζει η E. Brockovich, συγγραφέας του βιβλίου ‘O Superman δεν θα έρθει: η εθνική μας κρίση νερού και τι μπορούμε να κάνουμε εμείς γι’ αυτό’ (Superman’s Not Coming: Our National Water Crisis and What We the People Can Do About It): “Το 1993 ήμουν μέλος της ομάδας που κατέθεσε συλλογική αγωγή εναντίον της εταιρείας PG&E, εκπροσωπώντας 650 ενάγοντες. Η υπόθεση κατέληξε στον μεγαλύτερο διακανονισμό με ιατρικό περιεχόμενο που είχε γίνει ποτέ έως τότε. Μετά το Hinkley, ανακαλύψαμε και άλλες πόλεις εκεί κοντά, όπου το εξασθενές χρώμιο προκαλούσε προβλήματα υγείας και το 2006 η PG&E συμφώνησε να καταβάλει επιπλέον 295 εκατομμύρια δολάρια, ως αποζημίωση για μολυσμένο νερό που επηρέαζε άλλους 1.100 ανθρώπους.

Ωστόσο, πολύ λιγότεροι έχουν πληροφορηθεί όσα συμβαίνουν στον Αμαζόνιο του Ισημερινού, παρόλο που θεωρείται από ακτιβιστές, δημοσιογράφους και μέλη του αμερικανικού Κογκρέσου μια από τις μεγαλύτερες περιβαλλοντικές καταστροφές στον κόσμο.”

Εάν σας έλεγα, συνεχίζει η Erin Brockovich, ότι μια πολυεθνική εταιρεία πετρελαίου φαίνεται να ρύπαινε τον Αμαζόνιο για σχεδόν τρεις δεκαετίες και ότι έχει περάσει χρόνια αρνούμενη να το αποδεχτεί; Ή ότι ένας Αμερικανός δικηγόρος, που συμφώνησε να εκπροσωπήσει χιλιάδες κατοίκους σε χωριά του Ισημερινού καταθέτοντας αγωγή εναντίον της, έχασε την άδεια ασκήσεως επαγγέλματος, το εισόδημά του και πέρασε εκατοντάδες μέρες υπό κράτηση στο σπίτι του στη Νέα Υόρκη και το 2021 καταδικάστηκε σε έξι μήνες φυλάκιση;

κάτοικος Ισημερινού στην περιοχή Lago Agrio τον Δεκέμβριο του 1998 / Dolores Ochoa, AP

Από το 1964 έως το 1990, η Texaco που συγχωνεύθηκε με τη Chevron το 2001, υπολογίζεται ότι σκόρπισε εκατομμύρια λίτρα αργού πετρελαίου και μολυσμένων απόνερων στο τροπικό δάσος του Αμαζονίου, ρυπαίνοντας το έδαφος και τα ποτάμια με τοξικά χημικά, με αποτέλεσμα καρκίνους, αποβολές, δερματοπάθειες και εκ γενετής ελαττώματα, όπως υποστηρίζουν οι ενάγοντες – αυτόχθονες και φτωχοί αγρότες.

Η Chevron ανέφερε από την πλευρά της ότι οι πρακτικές της Texaco συμβάδιζαν με τα δεδομένα εκείνης της εποχής και είπε στο περιοδικό newyorker.com ότι δεν υπάρχoυν αποδείξεις, που να επιβεβαιώνουν τις βλάβες στην υγεία.

Το 1993 ο Steven Donziger, έχοντας πρόσφατα αποφοιτήσει από τη Νομική Σχολή του Harvard, ασχολούταν με τα ανθρώπινα δικαιώματα ως δικηγόρος, όταν άρχισε να δουλεύει μια περιβαλλοντική υπόθεση εκ μέρους κατοίκων του Ισημερινού, που επηρεάζονταν από τις εξορύξεις της Texaco, καταλήγοντας σε ομαδική αγωγή 30.000 ανθρώπων εναντίον της εταιρείας στο ομοσπονδιακό δικαστήριο της Νέας Υόρκης.

Ο Steven Donziger στην περιοχή Lago Agrio του Ισημερινού / Lou Dematteis, Redux, newyorker.com

Όπως υπογράμμισε το newyorker.com, η Texaco/Chevron δεν αμφισβήτησε τη ρύπανση και παραδέχτηκε ότι μεγάλες εστίες λυματολάσπης παρέμεναν σε διάφορα σημεία του Αμαζόνιου. Η εταιρεία υποστήριξε ότι η κυβέρνηση του Ισημερινού την είχε απαλλάξει από περαιτέρω υποχρεώσεις αφού προέβη σε έναν καθαρισμό, με την Petroecuador, την κρατική πετρελαϊκή εταιρεία να μένει υπεύθυνη για το υπόλοιπο της καταστροφής. Για τους ενάγοντες, εκείνη η προσπάθεια ήταν εξαιρετικά ανεπαρκής, με την Texaco, και όχι την Petroecuador να συντονίζει τις εργασίες στην περιοχή, ενώ η συμφωνία με την τότε κυβέρνηση δεν απαγόρευε σε ιδιώτες να κινηθούν νομικά. Και η κυβέρνηση, σημειώνει η Erin Brockovich, διαφώνησε με όσα ισχυρίζεται η εταιρεία.

Όπως εξηγεί η ακτιβίστρια που γνωρίσαμε μέσα από την ομώνυμη ταινία, μια δίκη με ενόρκους (jury trial) στις ΗΠΑ, ενδεχομένως να έστρεφε το φως πάνω της και να την έφερνε σε δύσκολη θέση που θα της στοίχιζε, οπότε πιθανόν γι’ αυτό τον λόγο, η εταιρεία πίεσε να μεταφερθούν οι νομικές διαδικασίες στον Ισημερινό, όπου δεν διεξάγονται τέτοιου τύπου δίκες. Η Texaco έλεγε ότι θεωρούσε αξιόπιστο το δικαιακό σύστημα της χώρας, που εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την πετρελαιοβιομηχανία. Ο Αμερικανός δικαστής συμφώνησε να βγεί εκεί η απόφαση, με τον όρο να γίνει σεβαστή η ετυμηγορία.

περιοχή Laro Agrio στον Ισημερινό / Moises Saman, nytimes.com

Ο ελιγμός γύρισε μπούμερανγκ: το 2011 ο Steven Donziger και οι ενάγοντες κέρδισαν την υπόθεση στον Ισημερινό, με το δικαστήριο να αποδίδει στην Texaco, που είχε αγοραστεί εντωμεταξύ από τη Chevron, ευρείας κλίμακας μόλυνση και να επιβάλει πληρωμή 18 δις δολαρίων για βλάβες – το υψηλότερο ποσό, που έχει εκδικαστεί ποτέ για αγωγή με περιβαλλοντικό θέμα, είχε παρατηρήσει το newyorker.com.

Και οι δύο πλευρές άσκησαν έφεση: οι ενάγοντες θεώρησαν το ποσό της αποζημίωσης πολύ μικρό, ενώ η Chevron προσπαθούσε να πείσει ότι η απόφαση ήταν μη σύννομη και ανεφάρμοστη, κατηγορώντας τους αντίδικους ότι είχαν ‘υπαγορεύσει’ τις απόψεις τους σε έναν ειδικό επιστήμονα, τον Alberto Guerra που, στη συνέχεια, άλλαξε πλευρά και από το 2015 μετακόμισε στις ΗΠΑ, συνεργαζόμενος με τη Chevron, με μηνιαίο μισθό 12.000 δολάρια.

Το σκεπτικό της απόφασης περιλάμβανε την επιβολή προστίμου επειδή η εταιρεία δε ζήτησε συγγνώμη για τη μόλυνση. Το 2013 το δικαστήριο του Ισημερινού επανήλθε χωρίς να βρίσκει νομική βάση στις οικονομικές κυρώσεις λόγω μη μεταμέλειας και μείωσε το πρόστιμο στα 9.5 δις δολάρια, όμως κατά τα άλλα, συντάχθηκε με την κατεύθυνση του 2011.

Ο Roger Waters υπέρ του δικαιώματος του Ισημερινού στην αποζημίωση

Η Chevron δε δέχτηκε να επωμιστεί τις υποχρεώσεις, που συνεπαγόταν η εξαγορά της Texaco (όπως έγινε στα παραδείγματα της Chemours με την Dupont ή της Bayer με τη Monsanto), και όπως μετέδωσε το theintercept.com, μετέφερε τα κεφάλαιά της εκτός χώρας ενώ άλλαξε την οπτική της – και από εκεί που εμπιστευόταν τη δικαιοσύνη της χώρας, τη θεωρούσε πια πολύ διεφθαρμένη.

Ένας δικηγόρος της εταιρείας δεσμεύτηκε να αντιπαλέψει την απόφαση “μέχρι να παγώσει η κόλαση, κι όταν συμβεί αυτό, να την ‘πολεμήσει’ πάνω στον πάγο”. Ακολούθησε μια εκστρατεία χρόνων κατά των εναγόντων, των δικηγόρων τους ακόμα και της χώρας, με τη νομική στρατηγική να χαράζει μια γνωστή για την επιθετικότητά της εταιρεία, η Gibson Dunn. Τον φάκελο της Chevron τρέχει ο Randy Mastro, πρώην βοηθός του Rudy Giuliani όταν ήταν δήμαρχος Νέας Υόρκης, ο οποίος έχει διατελέσει συνεργάτης του D. Trump, υπογραμμίζει στον guardian.com η Erin Brockovich.

O Roger Waters στον Ισημερινό

Το θέμα είναι ότι μια μεγάλη πολυεθνική εταιρεία αντέχει να πληρώνει εκατομμύρια δολάρια για δικαστικά έξοδα στο διηνεκές, και αυτό της έρχεται σχεδόν πάντα φθηνότερα από το να καταβάλει ένα πρόστιμο ή να προβεί σε διακανονισμό, κι όσο κι αν επιμένει ότι δεν αποσκοπεί στην καθυστέρηση, οι υπόλοιποι είναι πεπεισμένοι ότι ακριβώς αυτό συμβαίνει.

Εταιρείες συχνά επιλέγουν να μηνύσουν τους ενάγοντες για να αποδυναμώσουν την όποια κριτική ή τους ακτιβιστές. Στη νομική διάλεκτο αυτό ονομάζεται ‘Slapp’, στρατηγική μήνυση για αποτροπή της δημόσιας συμμετοχής, ή με τα λόγια της Chevron ‘μια χιονοστοιβάδα χαρτούρας’ για να εκφοβίσουν ή να εξοντώσουν οικονομικά τους αντιπάλους τους. Η ίδια αρνείται ότι ακολουθεί τον συγκεκριμένο δρόμο, ωστόσο μια οργάνωση που παρακολουθεί παρόμοιες πρακτικές, δύο φορές την έχει ανακηρύξει ‘πρωταθλήτρια της χρονιάς στον εξαναγκασμό’ και το 2021 της απένειμε ειρωνικά βραβείο για όσα έχει προσφέρει στην κοινωνία από τη σύστασή της.

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Patrick Radden Keefe για το newyorker.com το 2012, αφού η Chevron κατάφερε να υπερισχύσει μιας μήνυσης, που επιχειρούσε να την καταστήσει υπεύθυνη για τον πυροβολισμό και τον θάνατο διαδηλωτών σε πλωτή εξέδρα εξόρυξης πετρελαίου στη Νιγηρία, προσπάθησε χωρίς να το επιτύχει, να υποχρεώσει τους φτωχούς ενάγοντες – κάποιοι από τους οποίους ήταν γυναίκες και παιδιά – να καλύψουν τα έξοδα των δικηγόρων της. “Σκοπός είναι να τρομάξουν την επόμενη κοινότητα, που θα προσπαθήσει να διεκδικήσει τα δικαιώματά της”, επεσήμανε ο νομικός τους εκπρόσωπος Bert Voorhees.

λιμνάζοντα υπολείμματα πετρελαίου μετά από γεώτρηση στον Ισημερινό

Το 2018 ένα διεθνές δικαστήριο έκρινε ότι η εταιρεία είχε στο παρελθόν αποδεσμευθεί από τις οφειλές της για ρύπανση στον Αμαζόνιο και ζήτησε από τον Ισημερινό να μην απαιτήσει την αποζημίωση των 9.5 δις, αν και η χώρα επιμένει για το αντίθετο. Η Chevron του ζήτησε, ακόμη, να επιβάλει στη χώρα με ακαθάριστο εγχώριο προϊόν, περίπου στο μισό της χρηματιστηριακής της αξίας, να της καταβάλει σχεδόν 800 εκατομμύρια δολάρια για δικαστικά έξοδα.

Επιπλέον, μετέδωσε η wsj.com, ο πετρελαϊκός κολοσσός αντέδρασε τον περασμένο Ιούνιο όταν η διοίκηση στην Washington πρότεινε να επιτραπούν οι εισαγωγές τριαντάφυλλων, χωρίς δασμούς από τις φτωχότερες χώρες του κόσμου, συμπεριλαμβανομένου και του Ισημερινού, με τη δήλωση: “Το να αφήσουμε τη συγκεκριμένη χώρα να εξοικονομήσει χρήματα από τα λουλούδια, μετά από προφανείς ‘πράξεις ανυπακοής’ θα έδειχνε σε όλο τον κόσμο ότι η Αμερική ανταμείβει την κακή συμπεριφορά.”

Steven Donziger / Annie Tritt, theintercept.com

Σε ό,τι αφορά τον δικηγόρο των κατοίκων του Ισημερινού Steven Donziger, η Erin Brockovich ανακαλεί δημοσίευμα του theintercept.com το 2020, που υπογράμμιζε ότι το 2011 η Chevron στα πλαίσια προσπάθειας να τον δαιμονοποιήσει, επιστράτευσε συμβούλους δημοσίων σχέσεων, ιδιωτικούς ερευνητές για να τον παρακολουθούν και εκατοντάδες δικηγόρους από εξήντα εταιρείες, που έφεραν εις πέρας μια ανοίκεια εκστρατεία εναντίον του.

Επιπλέον, του υπέβαλε μήνυση σε αμερικανικό δικαστήριο, όπως και σε άλλους συμμετέχοντες στη συλλογική αγωγή, κατηγορώντας τους για αφαίμαξη (extortion), επικαλούμενη έναν αμφιλεγόμενο νόμο, που είχε εισαχθεί για την καταπολέμηση της μαφίας, διεκδικώντας αρχικά 60 εκατομμύρια δολάρια για ζημιές – απαίτηση, την οποία στη συνέχεια απέσυρε. Η Chevron, κερδίζοντας την αγωγή κάλεσε τον Steven Donziger να παραδώσει το τηλέφωνο και τον υπολογιστή του στη νομική τους ομάδα. Εκείνος αρνήθηκε, προκειμένου να μην παραβιαστεί η προνομιακή σχέση με τους πελάτες του και ο δικαστής του χρέωσε ασέβεια προς το δικαστήριο. Το γραφείο του εισαγγελέα, ωστόσο, δεν πείστηκε, οπότε ο δικαστής προχώρησε σε μια παράδοξη ενέργεια, που δύο γερουσιαστές χαρακτήρισαν ‘ανησυχητική’, αναθέτοντας σε μια νομική εταιρεία, η οποία είχε στο παρελθόν εκπροσωπήσει τη Chevron, να ασκήσει δίωξη εκ μέρους του κράτους, στον Steven Donziger.

O Steven Donziger με ηλεκτρονικό βραχιόλι στον αστράγαλο / Annie Tritt, theintercept.com

Καθώς ο τελευταίος θεωρήθηκε ‘ύποπτος διαφυγής’, του αφαιρέθηκε το διαβατήριο τον Αύγουστο του 2019 και πέρασε παραπάνω από δύο χρόνια σε κατ’ οίκον περιορισμό με ηλεκτρονική επιτήρηση με βραχιόλι στον αστράγαλο, περιμένοντας το αποτέλεσμα της δίκης. Όπως προσθέτει η Sharon Lerner στο theintercept.com, το 2020 οι τραπεζικοί του λογαριασμοί πάγωσαν και υποθηκεύτηκε το σπίτι του. Ο ίδιος χάνοντας την υπόθεση που αφορούσε προσβολή του δικαστηρίου, μίλησε για ‘πρόσχημα’ (charade), ενώ στερήθηκε και την άδεια ασκήσεως επαγγέλματος, παρά την πρόταση του δικαστικού, ο οποίος τελούσε χρέη διαιτησίας (referee) στην ακρόαση περί επαγγελματικής συμπεριφοράς. Ο τελευταίος, με εμπειρία ομοσπονδιακού εισαγγελέα (federal prosecutor) περιέγραψε τον Steven Donziger ως ένα πεισματάρη ενοχλητικό, που συχνά σαμποτάρει ο ίδιος τον εαυτό του, αλλά βρήκε αδικαιολόγητη την κίνηση να του απαγορευθεί να δουλεύει σαν δικηγόρος, ενώ στηλίτευσε το μέγεθος της καταδίωξης από τη Chevron, ως παράλογη, αχρείαστη και τιμωρητική.

Τον Οκτώβριο, συνεχίζει τη διήγηση η Erin Brockovich, o Steven Donziger παρουσιάστηκε σε μια ομοσπονδιακή φυλακή για να εκτίσει τους έξι μήνες, που του επιβλήθηκαν σχετικά με την προσβολή του δικαστηρίου. Τον Δεκέμβριο επέστρεψε σε κατ’ οίκον περιορισμό χάρη σε ένα πρόγραμμα για απελευθέρωση νωρίτερα απ’ το προβλεπόμενο, λόγω Covid. Εξακολουθεί να μη μπορεί να βιοποριστεί ως δικηγόρος, ούτε να εισπράξει τα δικαστικά έξοδα από την εκδίκαση της υπόθεσης για τον Ισημερινό, ενώ όπως μεταφέρει ο ίδιος στο Twitter, θα φορά το ηλεκτρονικό βραχιόλι στον αστράγαλο μέχρι τον Απρίλιο.

After helping me survive over 900 days of prison and house arrest, @Amnesty is hosting a series of events around the world so I can share my perspective on what it's like to battle @Chevron in the campaign for climate justice. So grateful.

Join us. https://t.co/IEijHyKU75 pic.twitter.com/p00kTdc0Ef

— Steven Donziger (@SDonziger) February 8, 2022

Το Νοέμβριο, προς υπεράσπισή του, εννιά μέλη του αμερικανικού Κογκρέσου υπέγραψαν μια επιστολή σχετικά με την αντιμετώπιση που έχει υποστεί, επισημαίνοντας τη χωρίς προηγούμενο και άδικη φυλάκισή του. Σε αυτούς προστέθηκαν, μεταξύ άλλων, μέλη του Ευρωκοινοβουλίου, η Διεθνής Αμνηστία και 29 νομπελίστες από όλο τον κόσμο, που μ’ ένα ανοιχτό γράμμα διατύπωσαν το επιχείρημα ότι ο Steven Donziger είναι θύμα ‘δικαστικού εκφοβισμού’.

Φανταστείτε, κλείνει το άρθρο της στον theguardian.com η Erin Brockovich, να με είχαν στείλει στη φυλακή – όπως τον Steven Donziger – αντί η ιστορία μου να γίνει ταινία.

Πηγή: Erin Brockovich, theguardian.com / περισσότερες πληροφορίες στο προσωπικό της site brockovich.com / στην κεντρική φωτογραφία: η ίδια (Chip Somodevilla / Getty Images, theverge.com)