Ναπολέων: “Πρέπει να καταλάβετε το βασίλειο των Μαμελούκων – Από την κορυφή των πυραμίδων σας παρακολουθούν σαράντα αιώνες Ιστορίας”

Στον πρόλογο με τίτλο: ‘Το υπερβατικό tu quoque’ (από τη φράση του Καίσαρα: ‘Κι εσύ, τέκνον Βρούτε;’) του βιβλίου του ‘H βλακεία είναι σοβαρή υπόθεση’ (σε μετάφραση Κατερίνας Γούλα, εκδόσεις Κέδρος, 2018), ο Maurizio Ferraris σημειώνει: “Μόνο ένας μεγάλος άντρας, ο οποίος διατηρεί το αίσθημα ‘ότι κάποτε ήταν τα πάντα’, μπορεί να είναι – χωρίς να δημιουργείται αντίφαση – και βλάκας μαζί, όπως συμβαίνει με το Ναπολέοντα μέσα από τα μάτια του Τολστόι και του Γκάντα. Ποιος – αν όχι ένας βλάκας – θα πήγαινε στη Ρωσία διακινδυνεύοντας πατρίδα, αυτοκρατορία και πολιτιστική κληρονομιά; Ποιος, δώδεκα χρόνια νωρίτερα, θα πήγαινε όπως ο Βοναπάρτης στην Αίγυπτο για να κάνει τι; Να καταλάβει το βασίλειο των Μαμελούκων και απευθυνόμενος στα στρατεύματά του, για να τα εμψυχώσει, θα αναφωνούσε: ‘Στρατιώτες! Από την κορυφή αυτών των πυραμίδων σας παρακολουθούν σαράντα αιώνες Ιστορίας’.” (σελ. 14)

“Η εποχή στην οποία ζούμε είναι το αποτέλεσμα μιας παταγώδους αποτυχίας των ιδεολογιών ως κανόνα συλλογικής συμπεριφοράς και μιας τεχνολογικής έκρηξης, που απλοποιεί την πρόσβαση στην κουλτούρα, διευκολύνει τη διαμόρφωση ατομικών τοποθετήσεων και, επομένως, έχει δικαιολογημένα την τάση να υπογραμμίζει, σε κάθε ηλικιακή κατηγορία, την αξία του δεσμού ανάμεσα στην κουλτούρα και το ατομικό παράδειγμα. Αυτό είναι το καλό νέο. Το κακό είναι ότι ο φαρισαϊσμός, η φαντασιακή ασυμφωνία ως προς το τι δεν πηγαίνει καλά και η πραγματική ασυμφωνία ανάμεσα στα λόγια και τα έργα, δεν εξαφανίζεται φυσικά, περνώντας από τη μια γενιά στην άλλη, δεδομένου ότι πρόκειται για αιώνια ροπή του ανθρώπινου πνεύματος.” (σελ. 17, 18)

“Η αλήθεια είναι ότι ‘Μοrt aux cons’ (‘Θάνατος στους μαλάκες’) αποκαλούταν το τζιπ της δεύτερης μονάδας τεθωρακισμένων του στρατηγού Λεκλέρκ. Ήταν το πρώτο όχημα, που μπήκε στο Παρίσι στις 24 Αυγούστου 1944, μετά την αποχώρηση των Γερμανών. Ο στρατηγός Ντε Γκολ έτυχε να δει την επιγραφή και να κάνει ένα σχόλιο, που έμελλε να μείνει στην Ιστορία: ‘Πολύ φιλόδοξο έργο’. Τιτάνιο.” (σελ. 19)

“(…) Μοιάζει ορθή πρακτική να αμφιβάλλουμε για την αποτελεσματικότητα του σωκρατικού δαιμονίου, το οποίο αποφάσισε να σωπάσει μία και μοναδική φορά, όταν ο Σωκράτης οδηγήθηκε οικειοθελώς στον θάνατο, θα έλεγε κανείς λες και ήθελε να τον προκαλέσει και να δει μέχρι πού ήθελε να φτάσει με το κώνειο στο χέρι. Αν είχε μιλήσει, δεν μου είναι δύσκολο να το φανταστώ, θα του είχε ψιθυρίσει: ‘Βλάκα!’. Κάπως όπως στην τραγωδία του Αβραάμ, γραμμένη εκ νέου δια χειρός Κίρκεγκορ: ο Αβραάμ σκοτώνει τον γιο του πιστεύοντας ότι υπακούει στη θεϊκή εντολή, και ο Θεός τού εμφανίζεται λέγοντας: ‘Τι κάνεις, άμοιρε γέροντα;’ (Διαβάστε πίσω από τις γραμμές, θα έλεγε ο Γκάντα.) Δεν ζήτησα από σένα τέτοιο πράγμα! Εσύ ήσουν φίλος μου και ήθελα μόνο να δοκιμάσω την πίστη σου. Ακόμη και την ύστατη στιγμή σου φώναξα: ‘Αβραάμ, Αβραάμ, σταμάτα!’” (σελ. 21, 22)

Στην ενότητα ‘Τα Υποκείμενα που Υποτίθεται ότι Γνωρίζουν’ του δεύτερου κεφαλαίου για τη ‘Βλακεία της ελίτ’ γράφει ότι “Ο Φρόιντ, μολονότι δηλώνει υπέρμαχος μιας ανθρωπολογικής απαισιοδοξίας είναι αναμφίβολα ένας οπτιμιστής, ο οποίος αποδίδει τις αβαρίες της ανθρώπινης κατάστασης σε τραύματα.” (σελ. 95)

Στο κεφάλαιο 3 με θέμα: ‘Η βλακεία ως πολιτικός παράγοντας’ παρατίθεται το επιχείρημα των Χορκχάιμερ και Αντόρνο στο σχεδίασμα, που κλείνει τον τόμο της Διαλεκτικής του Διαφωτισμού, με τίτλο ‘Για τη γένεση της βλακείας’. “Η εκδοχή τους, η οποία είναι σε τελική ανάλυση η άποψη του Ρουσό – μια θετική ανθρωπολογία για μια αρνητική διαλεκτική – η βλακεία είναι μια πληγή. Όπως η κεραία του σαλιγκαριού, η οποία για τον Μεφιστοφελή είναι το σύμβολο της ευφυΐας, μπορεί πάντα να αναδιπλωθεί και να αναστραφεί έτσι ώστε να γίνει ένα με το σώμα, αδρανής και αδιάφορη, έτσι και ο άνθρωπος παραμένει πληγωμένος από κάτι σε κάποιο σημείο, και η τελειότητα μετατρέπεται σε βλακεία: ο τρόμος είναι για το πνεύμα – το οποίο αρχικά είναι εύθραυστο – το ισοδύναμο της αντίστασης, που κάνει την κεραία να συστρέφεται, και παραδίδει το δυνητικά τέλειο ον στην ατέλεια και τη βλακεία.” (σελ. 124, 25)

Στο τέταρτο κεφάλαιο για τη ‘Διαλεκτική του βλακισμού’ διακρίνεται στο “manque à être (έλλειμμα του είναι), σε αυτό το θεμελιακό ελάττωμα ένα θετικό σημείο εκκίνησης για την ανθρώπινη πρόοδο. Αυτή η διαλεκτική θα προσπαθήσει να δώσει κάποιο νόημα στον σκληρό αφορισμό του Λακάν, Les non-dupes errent, που σημαίνει κάτι σαν ‘Όσοι δεν πλανώνται, (περι)πλανώνται’ (με το ρήμα errent να έχει αυτή τη διπλή έννοια) – αποτελεί και τον τίτλο, που έδωσε ο Λακάν στο σεμινάριό του της 13ης Νοεμβρίου 1973. Πρόκειται για μια μυστηριώδη φράση, η οποία από τη μια πλευρά, μοιάζει φτιαγμένη για να ξαλαφρώσει τη συνείδηση ενός Υποκειμένου που Υποτίθεται ότι Γνωρίζει [του ψυχαναλυτή] και, από την άλλη, αποκαλύπτει τη βαθιά σχέση μεταξύ Βλακείας και Εξουσίας. Η φράση Les non-dupes errent είναι ομόηχη με το Les Noms du Père, Τα Ονόματα του Πατέρα, του φορέα της εξουσίας.” (σελ. 137, 141, 142)