Spina

Ακροδεξιά κόμματα έχουν κάνει σταθερά βήματα εισόδου στα Κοινοβούλια όλης της Ευρώπης. Kάποιες ομάδες προέρχονται από ανοιχτά νεοφασιστικούς σχηματισμούς. Άλλες υιοθετούν μια σειρά εξτρεμιστικών απόψεων, που κάποτε θεωρούνταν απαράδεκτες σε μια ήπειρο, η οποία ακόμη προσδιορίζεται κατά κύριο λόγο από τη φιλελεύθερη – δημοκρατική συναίνεση του 20ου αιώνα, γεννημένη από τα τραύματα του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Τον 21ο αιώνα, η ευρωπαϊκή ακροδεξιά προσπαθεί αποφασιστικά να γίνει κυρίαρχο ρεύμα και αντανακλά πολιτικές συμπεριφορές, που δεν τις έχει πια απλά μια περιθωριακή μειονότητα.

Πιο πρόσφατο παράδειγμα, οι εθνικές εκλογές στην Ολλανδία την περασμένη Τετάρτη (22/11) στις οποίες το κόμμα Ελευθερίας (PVV), που ίδρυσε το 2006 ο Geert Wilders στα 60 του σήμερα, ήρθε πρώτο με ποσοστό 23%, κερδίζοντας 37 από τις 150 έδρες στη Βουλή, υπερδιπλασιάζοντας τα ποσοστά του από τις προηγούμενες το 2021.

Θεωρητικά, βρίσκεται σε θέση να καθορίσει την τύχη της επόμενης κυβέρνησης σε ένα πολιτικό τοπίο, που εκπροσωπείται αναλογικά και θεωρείται κατακερματισμένο. Χρειάστηκαν 299 μέρες για να πάρει μορφή η προηγούμενη, με ορισμένους να θεωρούν πιθανό αυτή τη φορά να απαιτηθούν περισσότερες. H Dilan Yeşilgöz-Zegerius, αρχηγός του φιλελεύθερου κεντροδεξιού κόμματος VVD, που βρέθηκε στην τρίτη θέση με 24 έδρες και από το οποίο προέρχεται ο απερχόμενος πρωθυπουργός Mark Rutte απέκλεισε το ενδεχόμενο να συμμετέχει σε συνασπισμό, εάν ηγείται αυτού ο G. Wilders, αφήνοντας ανοιχτή την πιθανότητα παροχής εμπιστοσύνης σε μια κυβέρνηση μειοψηφίας. Kαταφατικά έχει γνέψει η Κίνηση Πολιτών για τον Ολλανδό Αγρότη (ΒΒΒ) με επικεφαλής την Caroline van der Plas και έξι βουλευτές. Δεύτερη δύναμη με 25 έδρες αναδείχθηκε μια κεντροαριστερή συμμαχία Εργατικών – Πράσινων υπό τον Frans Timmermans, πρώην Ευρωπαίο Επίτροπο Δράσης για το Κλίμα και εκτελεστικό αντιπρόεδρο της Κομισιόν για το Πράσινο Συμβόλαιο (2019 – 2023). “Μιλάτε, νομίζω, εφτά γλώσσες, αλλά όχι αυτή του λαού”, του απευθύνθηκε ο G. Wilders κατά τη διάρκεια του debate. Ο Pieter Omtzigt, αρχηγός του καινούριου κόμματος στην κεντροδεξιά, Νέο Κοινωνικό Συμβόλαιο (NSC) που εξέλεξε είκοσι βουλευτές δήλωσε πως το αποτέλεσμα πρέπει να γίνει σεβαστό και πως θα ‘αναλάβει την ευθύνη’, αν και στο παρελθόν δεν αποδεχόταν τον G. Wilders.

Koen Van Weel / EPA-EFE, Shutterstock

Η νίκη του PVV εντάσσεται σε εκείνες κομμάτων με παρόμοιες ιδέες, που βρίσκονται στην εξουσία στην Ιταλία, επέκτειναν την κυριαρχία τους στην Ουγγαρία, εξασφάλισαν ρόλο εταίρου στις κυβερνήσεις της Φινλανδίας και της Σουηδίας, αύξησαν την επιρροή τους στις τοπικές εκλογές σε Αυστρία και Γερμανία, ενώ έχουν αξιοσημείωτη παρουσία σε Σλοβακία, Ισπανία, Πολωνία.

“Μια νέα Ευρώπη είναι εφικτή”, σχολίασε ο Matteo Salvini, αναπληρωτής πρωθυπουργός της Ιταλίας. Σύμφωνα με τη Marine Le Pen, οι Ολλανδοί ψηφοφόροι έδειξαν ότι “Όλο και περισσότερες χώρες εντός της ΕΕ αμφισβητούν τον τρόπο, που λειτουργεί.” “Παντού στην ήπειρο βλέπουμε τον ίδιο ακροδεξιό άνεμο να φυσά. H ενίσχυση, που βρίσκεται σε εξέλιξη εδώ και κάποιο καιρό εμφανώς συνεχίζεται στην Ολλανδία. Μοιραζόμαστε τον πατριωτισμό και θέλουμε να βάλουμε τους πολίτες μας σε προτεραιότητα ξανά. Τίποτα δεν ισοδυναμεί με αυτό το κίνητρο.”, παρατήρησε ο Tom Van Grieken, μέλος της Βουλής του Βελγίου από το 2019 ως επικεφαλής του κόμματος Φλαμανδικό Συμφέρον.

πρωτοσέλιδο της Libération (24/11) με τίτλο: ‘Ακροδεξιά στην Ευρώπη > Η μόλυνση’

Κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας, οι ψηφοφόροι φάνηκε στις δημοσκοπήσεις να ανησυχούν περισσότερο για την υγειονομική περίθαλψη, την οικονομική ασφάλεια, την ακεραιότητα στη διακυβέρνηση, όμως και η αντιπάθεια απέναντι στους μετανάστες ήταν ψηλά στη λίστα – πολλοί τους αποδίδουν την επιδείνωση του προβλήματος έλλειψης στέγης, σημειώνει το economist.com. H πολιτική επιστήμονας Ann-Cathrine Jungar στο πανεπιστήμιο Södertörn της Σουηδίας εξήγησε στην washingtonpost.com ότι άλλα ζητήματα, που η ακροδεξιά στην Ευρώπη θεωρεί σημαντικά είναι η παραβατικότητα των μεταναστών, η πολυπολιτισμική κοινωνία, το φύλο και οι παραδοσιακές απόψεις για την οικογένεια.

συνάντηση του Mark Rutte με τον Geert Wilders στη Χάγη (2017)

Η ικανότητά της να ‘μπει στο κάστρο’ της εξουσίας πάντα εξαρτιόταν από το εάν το σύστημα της κεντροδεξιάς θα της έριχνε ανασυρόμενη γέφυρα, επισημαίνει η washingtonpost.com. Ο Mark Rutte, ο μακροβιότερος πρωθυπουργός της δυτικής Ευρώπης, υπηρετώντας από το 2010 επιχείρησε να εξασφαλίσει την εύνοια των υποστηρικτών του G. Wilders, περιθωριοποιώντας τον ίδιο. Ο τελευταίος είχε δώσει τη στήριξή του στην κυβέρνηση μειοψηφίας τότε και την απέσυρε μετά από δύο χρόνια λόγω των περικοπών στον προϋπολογισμό. Η διάδοχος του Mark Rutte στο VVD, Yeşilgöz-Zegerius μετανάστης τουρκικής καταγωγής, προεκλογικά έδειχνε να συζητά τη συνεργασία τους, υποθέτοντας πως με την ενίσχυση της ακροδεξιάς θα σχημάτιζε κυβέρνηση. Στο κόμμα της αποδίδεται η κατάρρευση του απερχόμενου συνασπισμού λόγω μιας αντιπαράθεσης για τη μετανάστευση. Οι πολίτες ένιωσαν να ενθαρρύνονται να διαλέξουν “το πρωτότυπο, αντί για το αντίγραφο”, μετέφερε στους Financial Times η καθηγήτρια Πολιτικής Επιστήμης στο πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ, Sarah de Lange. “Πρόκειται για την κανονικοποίηση της άκρας δεξιάς.”

πρωτοσέλιδο της Humanité (24-26/11): ‘H ακροδεξιά επεκτείνει τον ιστό της στην Ευρώπη’

Τον αποκαλούν ‘Ολλανδό Donald Trump’. Το 2016 ο G. Wilders είχε καταδικαστεί για ‘συλλογική προκατάληψη’ επειδή παρακίνησε τους παρευρισκόμενους σε προεκλογική συγκέντρωση να φωνάζουν μαζί του συνθήματα για λιγότερους Μαροκινούς στη χώρα. Άσκησε έφεση και έχασε, χωρίς ποτέ να ζητήσει συγγνώμη. Ανάλυση της εκλογικής συμπεριφοράς, που επικαλούνται οι ft.com δείχνει πως έχει απήχηση στους νέους, συγκεντρώνοντας περισσότερες ψήφους σε σχέση με τα άλλα κόμματα στην ηλικιακή ομάδα 18 – 35 ετών. Αν και ένωσε τις δυνάμεις της ακροδεξιάς, πείθοντας αντίπαλους σχηματισμούς να τον στηρίξουν την τελευταία εβδομάδα πριν την κάλπη, αυτές τις μέρες προσπαθεί να πείσει ότι έχει μετριάσει τους τόνους και πως θα συμβιβαζόταν προκειμένου να σχηματιστεί κυβέρνηση. Με καταγωγή από το Venlo, στα νότια της χώρας μεγάλωσε ως ρωμαιοκαθολικός. Είναι ο βουλευτής με την πιο μακρά θητεία στο Κοινοβούλιο – πρωτοεξελέγη το 1998 με το VVD και αποχώρησε διαφωνώντας με την προοπτική εισόδου της Τουρκίας στην ΕΕ. Το γραφείο του στη Βουλή δεν έχει παράθυρα για λόγους ασφαλείας. Είναι υποστηρικτής του Brexit – φωτογραφία του Winston Churchill βρίσκεται κρεμασμένη στον τοίχο. Τάσσεται υπέρ της διεξαγωγής δημοψηφίσματος σχετικά με την παραμονή στην ΕΕ, αφού δε συμφωνεί με την ελεύθερη μετακίνηση του εργατικού δυναμικού εντός της και προτιμά το μοντέλο της Νορβηγίας, που περιλαμβάνει συμμετοχή στην ενιαία αγορά. Επίσης, η χώρα ίσως επιστρέψει στις μέρες, που έβαζε εμπόδια στην επέκταση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, του κοινού δανεισμού και στη διεύρυνση. Θεωρεί τις μουσουλμανικές κοινωνίες μη ανεκτικές και ασύμβατες με τις ολλανδικές αξίες. Θέλει να απαγορευτεί το κοράνι, τα θρησκευτικά σχολεία, η μαντήλα στα δημόσια κτίρια, η κατασκευή τζαμιών, όπως και η μετανάστευση από μουσουλμανικές χώρες, χαρακτηρίζοντας το ισλάμ “απολυταρχική ιδεολογία”. Έχει προτείνει τη μη συμμόρφωση με τις συμβάσεις του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες και την αναθεώρηση των ευρωπαϊκών συνθηκών ώστε να δίνεται η επιλογή να μην ακολουθείται η πολιτική για τη χορήγηση ασύλου. Η γυναίκα του είναι πρώην διπλωμάτης, με καταγωγή από την Ουγγαρία. Πιστεύει στην αποδέσμευση της Ολλανδίας από τη Συμφωνία του Παρισιού για το Κλίμα κρίνοντας πως ξοδεύονται πολλά για τον περιορισμό της εκπομπής αερίων του θερμοκηπίου. Αντιπροτείνει να παραμείνουν ανοιχτοί οι σταθμοί παραγωγής ενέργειας με άνθρακα και αέριο, όπως και να σταματήσει η κατασκευή φωτοβολταϊκών πάρκων και ανεμογεννητριών.

“O φόβος γεννά την προκατάληψη”, πίστευε ο Μπ. Σπινόζα, που το όνομά του προέρχεται από το λατινικό spina = αγκάθι. “Το είδος των ερωτημάτων, που θέτεις μπορεί ν’ αποδειχτεί γεμάτο αγκάθια για τους ορθόδοξους δογματικούς.”, του λέει ο δάσκαλός του Βαν ντεν Έντεν στο μυθιστόρημα του Irvin Yalom. Τη δεκαετία του 1650, την περίοδο που οι Εβραίοι εγκατέλειπαν την Πορτογαλία για να γλιτώσουν από την Ιερά Εξέταση, η πόλη του Άμστερνταμ πενθούσε, συνερχόμενη από την πανούκλα. Κοντά στην παρηκμασμένη επιχείρηση χονδρεμπορίου του πατέρα του φιλοσόφου – λόγω του αγγλο-ολλανδικού πολέμου (1652) και των πειρατικών επιδρομών στα πλοία από τη Βραζιλία – ο χρεωκοπημένος Ρέμπραντ έβαζε τις τελευταίες πινελιές στον πίνακα ‘Ο Ιακώβ ευλογεί τους γιους του Ιωσήφ’ και ο νεότερος Βερμέερ σε εκείνον με το όνομα ‘Η μαστροπός’.

Δεν είχαν περάσει παρά μόνο δύο γενιές από τότε που ο Τζορντάνο Μπρούνο είχε καεί στην πυρά ως αιρετικός και μόνο μία από τη δίκη του Γαλιλαίου στο Βατικανό. Ο Σπινόζα, προάγγελος του διαχωρισμού κράτους – εκκλησίας, της φυσικής επιστήμης, του Διαφωτισμού αφορίστηκε από τους θρησκευτικούς ηγέτες των Εβραίων, δέχθηκε σωματική επίθεση. Ωστόσο, στη μυθοπλασία, πριν το ξέσπασμα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου – στον οποίο η Ολλανδία παρέμεινε ουδέτερη – ίσως να άλλαζε τη ζωή του “παραλίγο Άλφρεντ”, σύμφωνα με τον Γιόζεφ Γκαίμπελς. “Ο Ρόζενμπεργκ κατάφερε να γίνει παραλίγο άνθρωπος του πνεύματος, παραλίγο δημοσιογράφος, παραλίγο πολιτικός – μόνο παραλίγο όμως.” Για χάρη μιας εκπαιδευτικής τιμωρητικής εργασίας πριν την αποφοίτηση, ο μαθητής που μεγάλωσε στη Ρέβαλ της Εσθονίας επεξεργαζόταν πώς ο Γκαίτε βρήκε στο έργο του Σπινόζα “ένα μέσο για να καλλιεργήσει την παράξενη φύση του, ένα ηρεμιστικό για τα πάθη του, σα να του άνοιγε μια πλατιά και απρόσκοπτη θέα αυτού του υλικού και θνητού κόσμου” (σελ. 71). “Οι πιο στενοί δεσμοί προκύπτουν από δύο αντίθετα. Η τόσο επιβλητική ηρεμία του Σπινόζα βρισκόταν σε έντονη αντίθεση με τη δική του τόσο διασπαστική ενεργητικότητα. Η μαθηματική του μέθοδος ήταν το αντίθετο των ποιητικών του αισθημάτων. Ο πειθαρχημένος τρόπος σκέψης του, τον έκανε παθιασμένο μαθητή του (…). Ο νους και η καρδιά, η κατανόηση και το συναίσθημα αναζητούσαν το ένα το άλλο με μια αναγκαία συγγένεια, και από εκεί προήλθε η ένωση των πιο διαφορετικών φύσεων.” (σελ. 73)

Ο Άλφρεντ Ρόζενμπεργκ φαίνεται να βρήκε ένα υποκατάστατο της μητέρας, που πέθανε στη γέννα του και μια εστία στην αφοσίωση στην πατρίδα, μια πατρική φιγούρα στον Χίτλερ απέναντι σε εκείνη του φυματικού μπαμπά του. Αντικατέστησε τον άστοργο αδερφό του με τον κύκλο του Εθνικοσοσιαλιστικού Γερμανικού Εργατικού Κόμματος, που ονομάστηκε έτσι για να προσελκύει όσο το δυνατόν περισσότερους, με το δόγμα ότι αλήθεια είναι ο,τιδήποτε πιστεύει το κοινό, όσο για τη φιλοσοφική του κλίση, μπήκε στην υπηρεσία της ιδεολογίας περί άριας φυλής και του ότι οι αδύναμοι δεν είναι ίσοι με τους δυνατούς.

o Άλφρεντ Ρόζενμπεργκ (αριστερά) με τον Αδόλφο Χίτλερ στο Μόναχο το Νοέμβριο του 1923 / Keystone, Getty Images, theguardian.com

Με οδηγό τον όρο του Χούσσερλ ότι για εκείνον το “νόημα είχε εκραγεί” και ότι για να βοηθήσεις κάποιον, χρειάζεται να μπεις στον δικό του κόσμο, ο I. Yalom διερευνά μέσα από τον χαρακτήρα του ψυχίατρου – ψυχαναλυτή Φρήντριχ Πφίστερ την πηγή και τον βαθμό της έντασης των επενδύσεών του με αρνητικά συναισθήματα, πιστεύοντας ότι είναι αιώνια η ανάγκη του ανθρώπου να βρίσκει αποδιοπομπαίους τράγους. Το βιβλίο προτείνει ότι το σχήμα ‘της αγωνίας’ > πένθος – οργή – εκδίκηση – τιμωρία – αντίποινα είναι ατέλειωτο – κάποια στιγμή μας καταπίνει και για να αλλάξει χρειάζεται ανακούφιση, παρηγοριά, προσπάθεια να φωτίσουμε τον άλλο. Ακόμη, αναφέρεται στον Άλφρεντ Άντλερ, που έχει γράψει για “τα οικουμενικά αισθήματα κατωτερότητας, που προκύπτουν μόνο και μόνο επειδή αναπτυσσόμαστε με τον ανθρώπινο ρυθμό και βιώνουμε μια παρατεταμένη περίοδο κατά την οποία αισθανόμαστε αβοήθητοι, αδύναμοι και εξαρτημένοι. Είναι πολλοί εκείνοι, που βρίσκουν αυτό το αίσθημα κατωτερότητας αφόρητο και αναπληρώνουν αναπτύσσοντας ένα σύμπλεγμα ανωτερότητας.” (σελ. 375-6)

Το ειδικό απόσπασμα του Ρόζενμπεργκ (ERR) προχώρησε σε κατάσχεση της βιβλιοθήκης του Σπινόζα το 1942. Το περιεχόμενό της διασώθηκε και επιστράφηκε μετά τον πόλεμο – συνολικά περίπου 3.000.000 βιβλία αποσπάστηκαν από 1.000 βιβλιοθήκες. Ο Άλφρεντ Ρόζενμπεργκ, που τον παρομοίαζαν με Σφίγγα και είχε νοσηλευτεί για διεγερτική κατάθλιψη, στη Νυρεμβέργη καταδικάστηκε σε θάνατο με απαγχονισμό. Σε πλάκα έξω από το σπίτι, όπου είχε κατοικήσει ο Σπινόζα σημειώνεται: “Aλίμονο αν οι άνθρωποι ήταν σοφοί και διέθεταν περισσότερη καλή θέληση, ο κόσμος θα ήταν παράδεισος, ενώ τώρα είναι κόλαση.”

Πηγές: washingtonpost.com, ft.com, economist.com, theguardian.com / στην κεντρική φωτογραφία: άγαλμα του Nicolas Dings (2008) στο κανάλι Zwanenburgwal, μπροστά από το δημαρχείο του Άμστερνταμ, που γράφει: ‘Ο σκοπός του κράτους είναι η ελευθερία’ > wikipedia.org