Frans van der Hoff: συνιδρυτής του Fairtrade στον καφέ

Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 84 ετών πριν δύο μήνες (13/02) ο Frans van der Hoff, Oλλανδός συνιδρυτής του παγκόσμιου κινήματος για Δίκαιο Εμπόριο, Fairtrade και καθολικός ιεραπόστολος, μετέδωσε ο Oliver Balch στον theguardian.com.

To 1982 παρότρυνε τους αυτόχθονες καλλιεργητές καφέ να φτιάξουν μια δική τους κολλεκτίβα – πιλότο για το πείραμα του Fairtrade, την UCIRI, όπου σήμερα εργάζονται περισσότεροι από 2.600 αγρότες σε 56 κοινότητες. Μιλούσε για τον οργανικό της καφέ με αλυσίδες σουπερμάρκετ και είχε υπογράψει μια συμφωνία με την Carrefour και την εταιρεία επεξεργασίας κόκκων Levelt, με έδρα το Άμστερνταμ.

Το 1985 ξεκίνησε να συνεργάζεται με τoν ολλανδικό φορέα υπέρ της κοινωνικής δικαιοσύνης Solidaridad με επικεφαλής τον οικονομολόγο Nico Roozen (φωτογραφία) και τον γενικό διευθυντή σήμερα της Διεθνούς Ένωσης Κοπερατίβων, Jeroen Douglas, που αντλούσε έμπνευση από το βιβλίο του Gustavo Gutiérrez για τη ‘Θεολογία της Απελευθέρωσης’.

Από το 1988 βοηθούσε τους καλλιεργητές καφέ στην πόλη Οαχάκα, νότια στο Μεξικό να κερδίζουν δίκαιες τιμές, πουλώντας απευθείας στους καταναλωτές μέσω ενός σήματος πιστοποίησης. Αρχικά, κανόνισε τα παραγόμενα με οργανικό τρόπο φασόλια καφέ να εισάγονται από την ολλανδική εταιρεία Van Weely, να τα καβουρδίζει η Neuteboom και να φτάνουν στην αγορά μέσω ενός δικτύου καταστημάτων λιανικής κατά της φτώχειας, γνωστά τότε ως ‘μαγαζιά του κόσμου’ (world shops) και άλλων ευρύτερης κατανάλωσης.

Τότε είχαν την ετικέτα Maz Havelaar, παραπέμποντας στον τίτλο μιας κλασσικής ολλανδικής νουβέλας του 1860 με θέμα την εκμετάλλευση την εποχή της αποικιοκρατίας των παραγωγών καφέ στην Java της Ινδονησίας, ενώ είχαν τεθεί και περιβαλλοντικές προδιαγραφές.

Oι μεγαλύτερες εταιρείες καβουρδίσματος, όπως η Douwe Egberts – JDE Peet’s τώρα – είχαν αντιδράσει αποτρέποντας την εισαγωγή της πιστοποίησης, θυμίζει η solidaridadnetwork.org. Βρήκε, όμως, αμέσως ανταπόκριση από τους καταναλωτές, που συμμερίστηκαν αυτό τον τρόπο έκφρασης έμπρακτης αλληλεγγύης στους μικρούς campesinos με περιορισμένο εισόδημα στον παγκόσμιο νότο, παρακάμπτοντας τους τοπικούς εμπόρους (coyotes). Στήριξαν αγοράζοντας και όχι απλώς δίνοντας φιλανθρωπική βοήθεια. Η ιδέα επεκτάθηκε γρήγορα στην Ελβετία, το Βέλγιο, τη Δανία και τη Γερμανία.

Το 1994 με το άνοιγμα στις αγγλόφωνες αγορές του Ηνωμένου Βασιλείου και της Βόρειας Αμερικής υιοθετήθηκε επίσημα το σήμα του Δίκαιου Εμπορίου. Xάρη στο όραμά του, από το 1997 υπό την ομπρέλα του Fairtrade Ιnternational εκπροσωπούνται περισσότεροι από 25 εθνικοί οργανισμοί σε Ευρώπη, Βόρεια Αμερική και Ασία – Ωκεανία και τρεις ηπειρωτικές ομάδες παραγωγών με μικρές εκτάσεις γης σε Λατινική Αμερική και Καραϊβική, Αφρική και Μέση Ανατολή, Ασία και Ειρηνικό. Τα προϊόντα τους διατίθενται σε περισσότερες από 130 χώρες – κάτι από το οποίο εκτιμάται ότι επωφελούνται άμεσα περισσότεροι από δύο εκατομμύρια αγρότες και εργαζόμενοι (25% εκ των οποίων γυναίκες), που συμμετέχουν σε 1.930 πιστοποιημένους οργανισμούς με ετήσια έσοδα πάνω από οχτώ δις. Προστατεύονται από τις διακυμάνσεις τιμών παγκοσμίως με εξασφάλιση μιας ελάχιστης εγγυημένης και ενός επιπλέον ποσού (premium) ώστε οι συνεταιρισμοί να μπορούν να επανεπενδύσουν στις κοινότητές τους όπως κρίνουν ότι χρειάζεται.

ο πρόεδρος της Γαλλίας, Jacques Chirac του δίνει το μετάλλιο της Λεγεώνας της Τιμής / Patrick Kovarik, AFP, Getty Images

Του είχαν απονεμηθεί διάφορα βραβεία, μεταξύ των οποίων εκείνο του Βορρά – Νότου από το Συμβούλιο της Ευρώπης το 2016, της Λεγεώνας της Τιμής από τον πρόεδρο της Γαλλίας, Jacques Chirac το 2005 και ένα τιμητικό διδακτορικό το 2006 από το καθολικό πανεπιστήμιο του Louvain στο Βέλγιο για τη συνεισφορά του στην εγκαθίδρυση μιας διαφορετικής οικονομίας. Ωστόσο, πάντα δίσταζε να γίνει το δημόσιο πρόσωπο του κινήματος Fairtrade προτιμώντας, αντίθετα, να ενδυναμώσει τη φωνή των εκπροσώπων των καλλιεργητών προκειμένου να εκφράζουν οι ίδιοι τα επιχειρήματά τους. Οι συνεταιρισμοί είχαν καλωσορίσει αυτή τη στρατηγική, όμως είχαν προκληθεί περιστασιακά τριβές με κάποιους από τους συνεργάτες του Fairtrade στον βορρά, ειδικά αναφορικά με τις προσπάθειες επέκτασης. Ο Frans van der Hoff μοιραζόταν τη βαθιά καχυποψία των εργαζομένων στη Λατινική Αμερική απέναντι στις πολυεθνικές εταιρείες συνδέοντάς τες ιστορικά με την κυβερνητική καταστολή απέναντι στα συνδικάτα. Δεν μπόρεσε ποτέ να συμβιβαστεί απολύτως με την προοπτική επιχειρήσεις όπως η Nestlé να φέρουν την πιστοποίηση ποιότητας του Fairtrade. Θεωρούμενος η συνείδηση του Fairtrade, τασσόταν με συνέπεια υπέρ του να έχουν τον πρώτο λόγο στο κίνημα οι αγρότες – κάτι που συνεπαγόταν σημαντικές αλλαγές στη διοίκηση. Ξεχώριζε εκείνη, με την οποία το 2012 αποδόθηκαν τα μισά δικαιώματα ψήφου (50%) στα τοπικά δίκτυα παραγωγών.

Ζούσε στη Barranca Colorada, έναν αγροτικό οικισμό στα νοτιοδυτικά της Οαχάκα παραμένοντας κατά κύριο λόγο αυτάρκης και ζητώντας χρήματα μόνο για ταξίδια στο εξωτερικό, στα οποία ενημέρωνε για το Δίκαιο Εμπόριο. Είχε γεννηθεί σε μια φτωχή καθολική οικογένεια στα νότια της Ολλανδίας και είχε 15 αδέρφια από δύο γάμους. Πήγε σε ιερατικές σχολές και στο πανεπιστήμιο Radboud στην πόλη Nijmegen, όπου σπούδασε με τον Ολλανδό οικονομολόγο Jan Tinbergen και τον Φλαμανδό θεολόγο της απελευθέρωσης Edward Schillebeeckx. Έκανε ένα διδακτορικό στην πολιτική οικονομία και ένα στη θεολογία. Έγινε παπάς το 1968 και εμπνεόμενος από το μήνυμα υπέρ των φτωχών του Δεύτερου Συμβουλίου του Βατικανού δούλεψε για λίγο σε ένα ξενώνα τοξικοεξαρτημένων στην Οττάβα του Καναδά πριν μεταβεί το 1970 στο Σαντιάγο της Χιλής με καθήκοντα ιερέα κοινότητας. Ύστερα από το πραξικόπημα του 1973 κατά του Salvador Allende βρέθηκε στις παραγκουπόλεις του Μεξικού. Σε συνέχεια πρόσκλησης του προοδευτικού επίσκοπου της Τεχουαντεπέκ πέρασε στην Οαχάκα τα υπόλοιπα χρόνια της ζωής του, Οργανώνοντας την Ελπίδα (‘Organizar la Esparanza’). Ο πατέρας Φραγκίσκος προς το τέλος της ζωής του υπέφερε από μια ασθένεια του μεταβολισμού, που είχε ως αποτέλεσμα να του ακρωτηριάσουν ένα πόδι.

Ο δημοσιογράφος του theguardian.com μεταφέρει ότι ο Van der Hoff έδωσε στο κίνημα ένα μείγμα έντονου ρεαλισμού με μια δόση μυστικισμού, απόρροια σεβασμού στην πνευματικότητα των ιθαγενών. Φέρεται να απέφευγε την πολιτική ιδεολογία, του μαρξισμού για παράδειγμα και πίστευε στον μετασχηματισμό χωρίς χρήση βίαιων μέσων. Σύμφωνα με το Nico Roozen, θεωρούσε ότι “Mια επίθεση ενάντια στις δομές της αδικίας δε θα συνεπαγόταν αρκετά θετικά για μας. Δεν έχουμε διαφορετική επιλογή απ’ το να προτιμήσουμε τη μακρόσυρτη πορεία μέσα από τους θεσμούς.”

Προς το τέλος της ζωής του παρατηρούσε: “Πώς είναι δυνατόν οι άνθρωποι να δυσκολεύονται ακόμη, να παλεύουν να επιβιώσουν για να έχουν το καθημερινό τους γεύμα; Υπάρχει μια συγκέντρωση δυνάμεων πολύ μεγαλύτερη από τη γλώσσα, τα έθιμα, κλπ – μια ουσία αντίστασης.”

https://twitter.com/Fairtrade_BE/status/1759899045080789090?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1759899045080789090%7Ctwgr%5E504ebe8c46fae839156470ee1aacafa3732b79cd%7Ctwcon%5Es1_c10&ref_url=https%3A%2F%2Fsinews.gr%2Fwp-admin%2Fpost.php%3Fpost%3D13002action%3Deditclassic-editor

Συνεργάτες του στη Λατινική Αμερική τον μνημόνευσαν ανακαλώντας τη διαρκή του πεποίθηση ότι ένας κόσμος με περισσότερη αλληλεγγύη είναι δυνατός. “Θα συνεχίσει να μας οδηγεί το παράδειγμά του και θα χτίσουμε σε όσα μας αφήνει για ένα πιο δίκαιο μέλλον για όλους. Τα λόγια του επιβιώνουν μέσα από το έργο μας: ‘Μην ξεχνάτε πώς ξεκίνησε το Fairtrade γιατί ανεξάρτητα από τον τρόπο, με τον οποίο θα εξελιχθεί ο κόσμος, εξακολουθούμε να χρειαζόμαστε παραγωγούς, που θα προχωρούν μπροστά με διαφάνεια σε ζητήματα, που επηρεάζουν τον βιοπορισμό τους και τη βιωσιμότητα.”

Είχε γράψει τα βιβλία: ‘Μανιφέστο των Φτωχών, Οι λύσεις έρχονται από τα Κάτω’, ‘Αποκλεισμένοι Σήμερα, Πρωταγωνιστές Αύριο’ και ‘Η Περιπέτεια του Δίκαιου Εμπορίου: μια Εναλλακτική στην Παγκοσμιοποίηση’ με το Nico Roozen.

“Στην ακαδημία των χωραφιών, με τους καλλιεργητές καφέ για δασκάλους έμαθα πολλά, περισσότερα απ’ ό,τι στα διαφορετικά πανεπιστήμια, που έτυχε να σπουδάσω και να διδάξω.”, έλεγε.

Όπως μοιράστηκαν η Kelly Hawrylyshyn και η Harriet Lamb στην frompovertyoxfam.org.uk, έβλεπε το Fairtrade σαν ένα δύσκολο ταξίδι και προειδοποιούσε για τους κινδύνους της επιτυχίας: “Πρέπει να είμαστε προσεκτικοί σχετικά με το βάδισμα στον κεντρικό δρόμο. Μπορεί να μοιάζει ίσιος και γρήγορος, ωστόσο, χρειάζεται να επαγρυπνούμε μήπως μας απομακρύνει από τον πραγματικό μας προορισμό. Θα συνεχίσω να μιλάω για την ανεμοδαρμένη, ορεινή διαδρομή.”

Πηγές: theguardian.com, solidaridadnetwork.org, frompovertyoxfam.org.uk