Τα μαθηματικά χωρίς τέχνη δε βγάζουν νόημα – Γιατί είναι ‘sos’ η κατσίκα η Μοσχούλα;

Ο αριθμός των μαθητών που διδάσκονται τέχνη, σχέδιο και τεχνολογία στα 16 τους (GCSE) έχει μειωθεί κατά 65% από το 2010 στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ζούμε σε δύσκολες εποχές, με σφιχτούς προϋπολογισμούς, ωστόσο είναι πιο περίπλοκο το γιατί η τέχνη στερεύει στα σχολεία, σημειώνει σε καμπάνια για την επαναφορά της στο πρόγραμμα διδασκαλίας η Βασιλική Ακαδημία Τεχνών Αγγλίας.

‘H φαντασία αξίζει να διδάσκεται’

Είχε γίνει τέτοιος σχεδιασμός ώστε σταδιακά να δίνεται έμφαση σε θεωρούμενα κεντρικά μαθήματα και διαγωνίσματα. Τα σχολεία αξιολογούνται και κρίνονται με βάση ό,τι υπόκειται σε τεστ, οπότε ο χρόνος και η ενέργεια αφιερώνονται εκεί. Οι δάσκαλοι δεν λαμβάνουν κατάλληλη καλλιτεχνική εκπαίδευση και όσοι έχουν, εγκαταλείπουν το επάγγελμα. Τίποτα από όσα διευρύνουν το πνεύμα, προκαλούν ερωτήσεις και άγρια δημιουργικότητα δε μπαίνει στην τάξη. H τέχνη μαθαίνει στα παιδιά να αμφισβητούν, ξυπνά τη φαντασία, τα ενθαρρύνει να βλέπουν τον κόσμο διαφορετικά, να βρίσκουν το καινούριο και αυτό που θα έρθει, να αφήσουν το σημάδι τους, να προσεγγίζουν τις δoκιμασίες από νέες γωνίες. Τα μαθηματικά χωρίς τέχνη δε βγάζουν νόημα. Τα αγγλικά χωρίς τέχνη διαβάζονται άσχημα. Η επιστήμη χωρίς τέχνη είναι ένα αποτυχημένο πείραμα. Η διδασκαλία ενός μόνο τρόπου να προσεγγίζεται ένα πρόβλημα, δε θα μας φέρει τις απαντήσεις που χρειαζόμαστε – απαιτείται ένας συνδυασμός.

‘Aπό αυτή την περιγραφή δουλειάς λείπει η λέξη καλλιτέχνης’

H καλλιτεχνική εκπαίδευση δε σημαίνει ότι τα παιδιά θα έχουν μόνο τη δυνατότητα να γίνουν καλλιτέχνες. Η εκστρατεία επικαλείται και μια έρευνα του LinkedIn, που δείχνει ότι η δημιουργικότητα είναι ένα από τα προσόντα, που οι επιχειρήσεις χρειάζονται περισσότερο, μαζί με σχετικές ‘μαλακές δεξιότητες’ (soft skills) όπως η γρήγορη σκέψη, η ομαδική δουλειά και η ενσυναίσθηση, που δεν μπορεί να μάθει μια μηχανή στον καιρό της τεχνητής νοημοσύνης.

‘Χρειαζόμαστε περισσότερους ανθρώπους να “τετραγωνίσουν τον κύκλο”’

Καθεμιά από αυτές τις συνέπειες είναι δύσκολο να αναστραφεί, αλλά πρέπει τώρα να παλέψουμε γι’ αυτό τον σκοπό – αποτελεί δείγμα κοντόφθαλμης κοινωνίας να αντιμετωπίζει την τέχνη σαν μικρότερης σημασίας, καταλήγει η καμπάνια ευαισθητοποίησης.

Στο συνέδριο των Εργατικών στο Liverpool η υπουργός Πολιτισμού, Lisa Nandy (24/09) διαβεβαίωσε: “Μια ολοκληρωμένη εκπαίδευση είναι μια δημιουργική εκπαίδευση. Γι’ αυτό από κοινού με την Bridget Phillipson, υπουργό Παιδείας, Γυναικών και Ισότητας ξεκινήσαμε μια επαναξιολόγηση του προγράμματος σπουδών ώστε να τοποθετήσουμε τις τέχνες, τη μουσική και τον αθλητισμό ξανά στην καρδιά των σχολείων και των κοινοτήτων μας – εκεί όπου ανήκουν.”

“Η σχέση μας με τη νεοελληνική λογοτεχνία είναι ανύπαρκτη”

“Ασχολούμαι με τα εκπαιδευτικά πολύ τα δικά μας – των δραματικών σχολών. Δεν μπορούν ούτε ανάγνωση να κάνουν τα παιδιά. Έχουν βγάλει το λύκειο – ορισμένοι δε και κάτι πανεπιστήμια. Ούτε να διαβάσουν ένα κείμενο δε μπορούνε. Δηλαδή, πρέπει να κάνεις γραμματική και συντακτικό από την αρχή. Έχει να κάνει με το ότι υπάρχει ένα σύστημα, το οποίο υποδύεται ότι εκπαιδεύει και κάποιοι, που υποδύονται ότι εκπαιδεύονται. Υπάρχει ένας κόσμος, που βγαίνει ο οποίος δε γνωρίζει ή γνωρίζει εξειδικευμένα πράγματα, δηλαδή πάρα πολύ καλά πέντε τύπους της χημείας ή τη φυσική ή κάποιους μαθηματικούς τύπους, αλλά δεν ξέρει να επικοινωνήσει. Η σχέση μας με την ιστορία, με τη νεοελληνική λογοτεχνία είναι ανύπαρκτη και αυτό θα το βρούμε μπροστά μας, να μη σας πω ότι ήδη το βρίσκουμε.”, είπε σε εκπομπή ο Γιάννης Μπέζος.

Το 2001 και το 2002, δίναμε εννιά μαθήματα τη χρονιά στη Β’ και τη Γ’ Λυκείου συν τα επιλογής για τις πανελλήνιες με υπουργό Παιδείας του ΠΑΣΟΚ τον Π. Ευθυμίου. Ένα από τα κατεύθυνσης ήταν η Νεοελληνική Λογοτεχνία. Είχαμε περάσει αρκετό καιρό στην ανάλυση του διηγήματος ‘Όνειρο στο Κύμα’ του Αλ. Παπαδιαμάντη χωρίς να πολυκαταλαβαίνουμε γιατί θεωρούταν ‘sos’ και είχε πέσει ήδη δύο φορές στις εξετάσεις ένα κείμενο, που μιλούσε για μια κατσίκα, τη Μοσχούλα. Ο όγκος της ύλης, η αγία αποστήθιση, το άγχος δεν άφηναν να έρθει κανείς ουσιαστικά σε επαφή με τη δύναμή του.

“Ὁ κύρ Μόσχος εἶχεν ὡς συντροφιάν (…) τήν ἀνεψιάν του τήν Μοσχούλαν. Ἦτον θερμόαιμος καί ἀνήσυχος ὡς πτηνόν τοῦ αιγιαλού. Ἦτον ὡραία μελαχροινή, κ’ ἐνθύμιζε τήν νύμφην τοῦ ᾌσματος τήν ἡλιοκαυμένην, τήν ὁποίαν οἱ υἱοί τῆς μητρός της εἶχαν βάλει νά φυλάῃ τ’ ἀμπέλια· «Ἰδού εἶ καλή, ἡ πλησίον μου, ἰδού εἶ καλή· ὀφθαλμοί σου περιστεραί…» Ὁ λαιμός της, καθώς ἔφεγγε καί ὑπέφωσκεν ὑπό τήν τραχηλιάν της, ἦτον ἀπείρως λευκότερος ἀπό τόν χρῶτα τοῦ προσώπου της. Ἦτον ὠχρά, ροδίνη, χρυσαυγίζουσα καί μοῦ ἐφαίνετο νά ὁμοιάζῃ μέ τήν μικρήν στέρφαν αἶγα, τήν μικρόσωμον καί λεπτοφυῆ, μέ κατάστιλπνον τρίχωμα, τήν ὁποίαν ἐγώ εἶχα ὀνομάσει Μοσχούλαν.”

Στο βιβλίο υπήρχε, ανάμεσα σε άλλες, και μια ψυχαναλυτική ερμηνεία: ότι το διήγημα αντιπροσωπεύει την καταστολή της επιθυμίας, την αμφιταλάντευση ανάμεσα στο όνειρο και την πραγματικότητα. Ωστόσο, αρκετά αργότερα ήρθε η εξοικείωση με την ιδέα του S. Freud για τη μετουσίωση (sublimation), που σημαίνει αποσεξουαλικοποίηση της ενόρμησης και διοχέτευσή της προς ένα κοινωνικό σκοπό, μετατρεπόμενη σε μια από τις βασικές συνιστώσες του πολιτισμού και της καλλιτεχνικής δημιουργίας (N. Παπαχριστόπουλος, ‘Ψυχανάλυση και Γραφή’, 2005, σελ. 70).