By “Ο νεοφιλελευθερισμός ως μηχανή πολέμου εξασφαλίζει την επιβίωση των πλουσιότερων, ενώ οι υπόλοιποι γυρίζουμε στις ‘σκατοδουλειές’ μας”
* Gabriel García Márquez, Εκατό Χρόνια Μοναξιά (μετάφραση από τα ισπανικά: Κλαίτη Σωτηριάδου-Μπαράχας, διεύθυνση-επιμέλεια: Β. Ι. Φίλια, εκδοτικός οίκος Α. Α. Λιβάνη)
(σελ. 15) “ΠΟΛΛΑ ΧΡΟΝΙΑ ΑΡΓΟΤΕΡΑ, μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα, ο συνταγματάρχης Αουρελιάνο Μπουενδία θα θυμόταν εκείνο το μακρινό απόγευμα, που ο πατέρας του τον είχε πάει να γνωρίσει τον πάγο.”
* Ανεμοσκορπίσματα, του Gabriel García Márquez (μετάφραση: Κλαίτη Σωτηριάδου-Μπαράχας, Νέα Σύνορα, Α. Α. Λιβάνη), ξεκινούν με απόσπασμα από την Αντιγόνη:
* Στον απόηχο του ναυαγίου στη Χίο με τους 15 νεκρούς πρόσφυγες, ανάμεσά τους παιδιά και εγκυμονούσες, και τους 14 τραυματίες μετά από εμβολισμό του φουσκωτού τους από σκάφος του λιμενικού, ζούσαμε ένα ακόμη επεισόδιο προσπάθειας δικαιολόγησης της ψυχρής ‘φυλετικοποίησης της επιβίωσης’ (Pitcher, 2022) και της ‘απο-ιστορικοποίησης της ανθρώπινης κατάστασης’, όπως την περιγράφει ο ψυχοθεραπευτής Manu Bazzano, αναφερόμενος στις αποστολές επιβίωσης και αυτοκτονίας του νεκροφιλελευθερισμού (necroliberalism), που κρύβουν το στρεβλό όνειρο για έναν ατομοκεντρικό Homo NeoLiberalis, πoυ θα πιστεύει στη ‘θεολογία της οικονομίας της αγοράς’ (Hobsbawm 2002: 276).
“H θανατοπολιτική για τον Giorgio Agamben (thanatopolitics, 1998) ή η νεκροπολιτική για τον Achille Mbembe (necropolitics, 2003) επιτελούν μια σημαντική ιδεολογική λειτουργία για την τάξη των δισεκατομμυριούχων (Davidson 2022: 51), σημαίνουν μια κοινωνικοπολιτική πρακτική, που καθορίζει πώς να ζήσουν ορισμένοι άνθρωποι και πώς πρέπει άλλοι να πεθάνουν.
Ο νεοφιλελευθερισμός ως μηχανή πολέμου, εμφορείται από δημοφοβία (demophobia) και επιθυμία εκμηδένισης κάθε πιθανής αντιπολίτευσης (Dardot και Laval, 2021). Χρειάζεται να γίνει κατανοητός ως ένα είδος εμφυλίου πολέμου, σαν συχνά μερoληπτική ταξική διαπάλη, που δεν έχει αποφύγει να πάρει βίαιες μορφές για να εξασφαλίζει την επιβίωση των πλουσιότερων (survival of the richest, Rushkoff 2022), ενώ οι υπόλοιποι θα γυρίζουμε στις ‘σκατοδουλειές’ μας (bullshit jobs, Graeber 2018), να παράγουμε κέρδος για τους λίγους – κάτι που έχει μπει πάνω από την ανθρώπινη ζωή.
Aυτή η διαδικασία έχει επιταχυνθεί τα τελευταία χρόνια, με τις δύο εκλογικές νίκες του D. Trump, το Brexit και την κλιμάκωση της ξενοφοβικής αντίδρασης στο προσφυγικό – μεταναστευτικό.”
Το μόνο χειρότερο, που μπορεί να συμβεί στους πρόσφυγες – έλεγε, στο πλαίσιο της έκθεσής του στο Μουσείο Kυκλαδικής Τέχνης το 2016 ο Ai Weiwei – είναι να τους σκοτώνουμε απευθείας. To τελευταίο του βιβλίο έχει θέμα τη λογοκρισία (Οn Censorship).
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
* Οι καλλιτέχνες, που συμμετέχουν στην έκθεση ‘Cold as Ice’ στο Μουσείο Weserburg στη Βρέμη (έως τις 15.03) μετέρχονται την ψυχρότητα για να ασκήσουν κριτική στο τι αυτή συνεπάγεται στο κοινωνικό πλαίσιο > απουσία συναισθημάτων, ενσυναίσθησης, αλληλεγγύης· μια κυρίαρχη υπολογιστική, φοβική λειτουργία με απάνθρωπους νόμους, επιτήρηση, υποδαύλιση της εχθρότητας, καταλήγοντας στη βία, την αδιαφορία, την αποξένωση, τη μοναξιά. Tαυτόχρονα, ωστόσο, γίνεται επίκληση στην αντίσταση και την αλλαγή, στο πώς θα γινόταν να ‘αποψυχθεί’ (defrosting) η κοινωνία.
* Στην είσοδο το γλυπτό της Shilpa Gupta· αν και αποτελείται από τρία αλληλοσυνδεδεμένα (μισά) σώματα, μοιάζει σαν το ίδιο πρόσωπο να γυρίζει γύρω από τον εαυτό του, κλείνοντας διαδοχικά τα αυτιά, τα μάτια και το στόμα του για να μείνει αποκομμένος από τα προβλήματα του κόσμου, χωρίς ωστόσο να το πετυχαίνει, σύμφωνα με τον οδηγό της έκθεσης.
* Ο Klaus Weber μετατρέπει τις τεχνικές διαδικασίες σε υπαρξιακή εικόνα. Το γλυπτό του αποτελείται από συστατικά ενός συστήματος ψύξης. Οι σωλήνες χαλκού γίνονται θερμοί από τη μία πλευρά και κρύοι από την άλλη – ακολουθώντας τη φυσική αρχή ότι η ενέργεια σε ένα κλειστό σύστημα δεν χάνεται, αλλά μετατρέπεται. Η λέξη ‘γεννήθηκε’ (born), φαίνεται παγωμένη, ενώ η αντίθετη ‘πέθανε’ (died) αποπνέει ζεστασιά. Πώς μπαίνουμε σε αυτό τον κόσμο και πώς τον αφήνουμε; Και μπορούν η αρχή και το τέλος της ζωής να γίνουν κατανοητά ως μέρος ενός κύκλου;
* LIBERTY της Šejla Kamerić: Πώς να ρίξουμε τα θεμέλια και να θωρακίσουμε την ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ; Δείχνοντας σιδερένια πυγμή, περιχαρακώνοντάς τη ακόμη κι από ένα λευκό περιστέρι με αγκαθωτά σύρματα, φράχτες, καρφιά, όπλα, φωτιές;
* Με τη ΔΑΙΜΟΝΟΚΡΑΤΙΑ (DEMONCRACY), ο Kader Attia παραπέμπει σε αποικιοκρατικές δομές, που διατηρούν τη λειτουργία τους στις σύγχρονες δημοκρατίες της Δύσης, αποκλείοντας και αναπαράγοντας καταπίεση· διακρίνει, ωστόσο, την πιθανότητα επανόρθωσης.
* Η σειρά Sign Exchange του Mark Grotjahn, ‘No No No’, περιλαμβάνει ταμπελάκια με ‘μικρές’ απαγορεύσεις, τις οποίες συναντάμε καθημερινά.
* Οι φωτογραφίες της Hannah Wolf, με θέμα: ‘Όχι στην αυλή μου’ (Not in my backyard) θίγουν την αρχιτεκτονική σε σημεία της πόλης, που επιχειρείται να περιφρουρηθούν.
* Bella Ciao και Διεθνής > η Véra Marie Deubner διασκευάζει ζωντανά με τη χορωδία Schwankcore της Βρέμης αντιστασιακά τραγούδια.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
“Η ιστορία είναι σα να μη μας έχει διδάξει τίποτα”, είπε ο Russell Crowe στο Associated Press στο πλαίσιο της προώθησης της ταινίας Νυρεμβέργη, στην οποία υποδύεται τον Hermann Göring. Βασίστηκε στο βιβλίο ‘Ο Nαζί και ο Ψυχίατρος’ (2013), που έγραψε ο Jack El-Hai αφού επεξεργάστηκε τις περίπου 15 κούτες με υλικό, το οποίο είχε συγκεντρώσει ο Douglas Kelley τους πέντε μήνες, που συνομιλούσε με 22 αιχμάλωτους Ναζί, πριν την πρώτη από τις δεκατρείς δίκες της Νυρεμβέργης το Νοέμβριο του 1945 ώστε να αξιολογήσει την ψυχική τους κατάσταση, τον τρόπο που σκέφτονταν και τι τους παρακίνησε να φτάσουν σε φρικαλεότητες κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκoσμίου Πολέμου. Διασταύρωνε πληροφορίες και με ανθρώπους, που τους γνώριζαν όσο ασκούσαν εξουσία, ενώ κατέφυγε και σε άλλες διαθέσιμες πηγές και αρχεία προκειμένου να λάβει υπόψη κάθε πλευρά του χαρακτήρα τους.
* O Jack El-Hai στο podcast Seize the Moment: “Θεωρούσε ότι αν κατάφερνε να προσδιορίσει τι το προξένησε όλο αυτό, θα συνέβαλε σε ουσιαστική κατανόηση προκειμένου να εμποδιστεί να ξανασυμβεί κάτι παρόμοιο.
Η αρχική του υπόθεση ως στρατιωτικού ψυχιάτρου ήταν ότι πρέπει να είχαν κάποια διαταραχή – ωστόσο, το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξε ήταν εντελώς διαφορετικό. Πραγματικά, ανατράπηκε η αντίληψή του για την ψυχιατρική.
Eπιχειρηματολόγησε ότι πρόκειται για τους διπλανούς μας σε οποιαδήποτε χώρα ή ιστορική περίοδο και ότι δεν θα σταματούσαν τα εγκλήματα πολέμου, εκείνα κατά της ανθρωπότητας, η γενοκτονία – κάτι που μετά από δεκάδες εκατομμύρια νεκρούς στον Β’ ΠΠ, τρομάζει. Παρά τα τερατώδη που είχαν προηγηθεί, τους απέδωσε ανθρώπινα χαρακτηριστικά. Ήταν πλάσματα του περιβάλλοντός τους, και παράλληλα, σ’ ένα μεγαλύτερο βαθμό, οι διαμορφωτές του.
Του δημιούργησαν την εντύπωση οπορτουνιστών, που τους άρεσε η εξουσία και ήταν διατεθειμένοι να περπατήσουν στις πλάτες των μισών συμπολιτών τους για να ελέγχουν τους υπόλοιπους. Εκτίμησε ότι ο Hermann Göring είχε μια χειριστική, σκοτεινή πλευρά και ότι πιθανότατα δεν είχε μετανιώσει.
Αφιερώθηκε επιστρέφοντας στο να προσεγγίσει την επαφή μαζί τους σαν οιωνό, προειδοποιώντας για το ενδεχόμενο να ζήσει και η Αμερική τον φασισμό· διέβλεπε ότι αυτό συνέβαινε με τον φυλετικό διαχωρισμό και τον αποκλεισμό από το δικαίωμα ψήφου στο νότο.
Εισηγήθηκε αλλαγές στο εκπαιδευτικό σύστημα ώστε να ενθαρρύνεται η κριτική σκέψη και να αξιολογούνται κατάλληλα τα ‘σαλπίσματα των προπαγανδιστών’.
Aν είχαμε ακούσει τις συμβουλές του, δεν θα φτάναμε εδώ τώρα, να έχει επικρατήσει η επιδίωξη για εξουσία και εκδίκηση. Ήταν μια πρόκληση η εισήγησή του, γιατί να την ακολουθήσουν; Κάτι τέτοιο θα συνεπαγόταν τεράστια διαφορά. Αν ζούσε, θα σχολίαζε: ‘Σας τα ’λεγα’.
Κατέκρινε όποιον προσπαθούσε ψυχρά υπολογιστικά να αποκομίσει όφελος στοχεύοντας τη διαφορετικότητα του Άλλου (φυλή, εθνικότητα, φύλο, πίστη) είτε οικονομικό είτε πολιτικό, στην οποία περίπτωση δεν θα έπρεπε να λαμβάνει ούτε μία ψήφο.
Υπέστη δίωξη επί μακαρθισμού για υποτιθέμενη συμπάθεια προς τις ιδέες του κομμουνισμού.
Aκόμη, το βρίσκω απογοητευτικό ότι οι ΗΠΑ, που ήταν μία από τις χώρες, οι οποίες κίνησαν τη διαδικασία της εκδίκασης, 80 χρόνια μετά αντιτίθενται ή δεν αναγνωρίζουν παρεμφερείς προσπάθειες σε διεθνές επίπεδο.”
* Στο τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου του ‘22 κελιά στη Νυρεμβέργη’ (1947) ο Douglas Kelley επεσήμανε: “Από τη μελέτη μου προέκυψε ότι οι προσωπικότητες και η κυριαρχία τους, του τρόμου έδιναν μια κατεύθυνση, αξιοποιήσιμη και για τα δικά μας προβλήματα. Βρήκαμε στη Γερμανία μια μεθοδική μηχανή, στημένη για να ελέγχει 80 εκατ. πολίτες και να διασφαλίζει απεριόριστη προσωπική δύναμη στους επικεφαλής. Αναπτύχθηκε νόμιμα – για να μην πούμε δημοκρατικά, λόγω απάθειας και έλλειψης ενδιαφέροντος των δυνάμεων, που θα έπρεπε να το είχαν αποτρέψει. Όταν ανέβηκαν στην εξουσία, όμως, κινήθηκε σαν οδοστρωτήρας σαρώνοντας τα δικαιώματα των πολιτών. Οι Hitler και οι Goering, οι Goebbels και όλοι οι υπόλοιποι δεν ήταν ιδιαίτεροι τύποι, που εμφανίστηκαν μια φορά στον αιώνα. Ισχυρές, τυραννικές, επιθετικές, εγωκεντρικές προσωπικότητες δεν είναι σπάνιες. Γίνεται να τις συναντήσουμε παντού στην Αμερική – πίσω από μεγάλα γραφεία να αποφασίζουν για σημαντικά θέματα σαν επιχειρηματίες, πολιτικοί, απατεώνες.”
* Σχολιάζοντας τη σύγχρονη εσωτερική πολιτική επικαιρότητα, ο Χάρης Καλαϊτζίδης σε άρθρο του στο περιοδικό ‘mi$fit. ιδέες παράξενες’ με θέμα: ‘γραμμές φυγής – αφιέρωμα στους Deleuze και Guattari’ (τεύχος 3, φθινόπωρο 2023, εκδόσεις oposito) υποστηρίζει ότι η εκλογική άνοδος της ΝΔ εκφράζει μια γενικότερη ‘Επιστροφή του Δεσπότη’ στη μετά-2008 Δύση.
(σελ. 81) “[…] Το κράτος εξάγει ένα μοναδικό απόθεμα (το πρόσωπο του Δεσπότη – Θεού), από τις ρευστές σχέσεις χρέους εξάγει ένα αιώνιο χρέος (φορολογία – ενοχή), ενώ από την πολυμορφία των σημείων εξάγει κι επιβάλλει ένα μοναδικό, κύριον σημαίνον.
[…] Το πιο σύνηθες παράδειγμα ‘αντήχησης’ είναι ο ρόλος του κράτους στην εξάπλωση της φουκωϊκής πειθαρχίας, αλλά θα μπορούσαμε επίσης να αναλύσουμε το πώς το κράτος δημιουργεί συνοχή ανάμεσα στις δεσποτικές διαμορφώσεις της πατριαρχίας, της ετεροκανονικότητας και του ρατσισμού.
Οι Deleuze – Guattari εξηγούν συχνά ότι τα διαφορετικά καθεστώτα σημείων, πχ. η δεσποτική / σημαίνουσα σημειωτική και η καπιταλιστική / μετα-σημαίνουσα σημειωτική εμφανίζονται πάντα σε ‘de facto μείγματα’ (1987: 180).”
(σελ. 82) “Δεν ζούμε σε έναν καπιταλισμό, που έχει εξαλείψει τη δεσποτεία, παρά μόνο μες την παράξενη συνύπαρξη των δύο μορφών κοινωνικής οργάνωσης. Οι δύο δυνάμεις μοιράζονται – αλλά και διχάζουν – τους ίδιους θεσμούς, ακόμα και τα ίδια σώματα.
Αντί να εξαφανιστεί με τον ύστερο καπιταλισμό, το Δεσποτικό Κράτος έχει επιβιώσει θεαματικά, παράγοντας μια ‘Επιστροφή του Δεσπότη’ στη μετά-2008 Δύση, έναν δυστοπικό κόσμο, όπου όπως παρατηρεί ο M. Fisher στο ‘Καπιταλιστικός ρεαλισμός: Δεν υπάρχει εναλλακτική;’ (Zero Books, 2009, σελ. 4) ‘τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και οι αλυσίδες καφέ συνυπάρχουν’. O M. Fisher προτείνει, επιπλέον, πως η πορεία του κράτους δεν βρίσκεται στο πέρασμα από τον προ-καπιταλιστικό Δεσπότη στον καπιταλιστικό νομοθέτη, αλλά σε μια ‘μη γραμμική ταλάντωση ανάμεσα στους δύο ελκυστήρες’, ανάμεσα δηλαδή στα δύο ιδεότυπα της κυριαρχίας (E. W. Ηοlland, ‘Nomad Citizenship: Free-market communism and the slow-motion general strike’, University of Minnesota Press, 2011).”
Μπορούμε να κατανοήσουμε την παρούσα κατάσταση μέσα από τη ντελεζογκατταριανή θεωρία των δύο κεφαλών του κράτους, κατά την οποία, το κράτος κυβερνούν ‘ο μάγος-βασιλιάς και ο δικαστής-ιερέας, ο [υπερβατικός] Δεσπότης και ο [εμμενής] νομοθέτης, ο κλοιός και ο διοργανωτής’. (Deleuze & Guattari, 1987: 351].
(υποσημείωση 2): Τέλος, για τους Deleuze – Guattari, “ο ακρωτηριασμός συνιστά [πάνω απ’ όλα] την απαραίτητη προϋπόθεση του κρατικού μηχανισμού” (1987: 425).
