Them’s the breaks

Στον απόηχο της παραίτησης του Βoris Johnson από την ηγεσία του βρετανικού συντηρητικού κόμματος των Τories (07/07) και στη συνέχεια από την πρωθυπουργία, με εκείνον να παρατηρεί στην ομιλία του, ανάμεσα σε άλλα, ότι “το υπέροχο και δαρβινικό μας σύστημα θα παράξει ένα νέο αρχηγό” και τον τέταρτο πρωθυπουργό σε έξι χρόνια, ο John Harris σημειώνει στον theguardian.com (10/07) ότι η πολιτική και το σύστημα εξουσίας της χώρας παραμένουν προσκολλημένα στο παρελθόν. “(…) Μία από τις κρίσεις (που διανύουμε) πηγαίνει πίσω αιώνες. Οι δομές της κυβέρνησης του Ηνωμένου Βασιλείου βασίζονται σε ένα απαρχαιωμένο και συγκεντρωποιημένο κράτος, το μεγαλύτερο μέρος του οποίου, ιδρύθηκε στις μακρυνές μέρες της αυτοκρατορίας και σήμερα ίσα που λειτουργεί.

πρωτοσέλιδο The Guardian (08/07) > ‘(Σχεδόν) Τελείωσε: Μετά από 59 παραιτήσεις και μια εξέγερση του υπουργικού συμβουλίου, ένας αμετανόητος Boris Johnson τελικά συμφώνησε να παραιτηθεί από την ηγεσία των Τόρηδων χθες, 07/07 – προκαλώντας αντεγκλήσεις για το πότε ακριβώς θα αποχωρήσει’

Διογκωμένα κυβερνητικά τμήματα στην οδό Whitehall, του Westminster δεν μπορούν να κάνουν όσα υποστηρίζουν οι υπουργοί και οι δημόσιοι λειτουργοί. Το Κοινοβούλιο είναι ένα φθαρμένο σύμβολο θεσμικής παρακμής. Χάρη στη συνεχιζόμενη λειτουργία της Βουλής των Λόρδων, στους νομοθέτες μας περιλαμβάνονται ο ρωσοβρετανός επιχειρηματίας Evgeny Lebedev, ιδιοκτήτης των εφημερίδων Independent και Evening Standard, ο πρώην παίκτης του κρίκετ Ian Botham και 92 που έχουν κληρονομήσει τη θέση. Ο τρόπος που εκλέγουμε τους βουλευτές είναι ένα κακόγουστο αστείο: η προσωπική εκλογική εντολή (με ποσοστό 43.6% και 365 έδρες), που έλαβε τον Δεκέμβριο του 2019 ο Β. Johnson, όπως αναφέρθηκε πρόσφατα ως επιχείρημα για να παραμείνει στην εξουσία, αντιπροσώπευε την υποστήριξη λιγότερου από το 30% του εκλογικού σώματος.

Ακόμα χειρότερα, υπάρχει μια βαθιά, συμβιωτική σχέση των θεσμών του Westminster και Whitehall με τη διάρθρωση προνομίων γύρω από λίγα ιδιωτικά σχολεία και τα πανεπιστήμια της Οξφόρδης και του Κέιμπριτζ. Μαζί έχουν δώσει ανθρώπους εκπαιδευμένους στoυς απόκρυφους τρόπους του κατεστημένου και στο πώς να διασυνδεθούν για να φτάσουν στην εξουσία, αλλά οι οποίοι συχνά αποδεικνύονται καιροσκόποι, που λένε επικίνδυνες ανοησίες. Ο Β. Johnson προφανώς τα ενσάρκωνε όλα αυτά: μόλις έφτασε στην κορυφή ενός συστήματος, που δίνει στους πρωθυπουργούς εντυπωσιακό βαθμό εξουσίας, μπορούσε να περιφρονεί τις θεσμικές συμβάσεις, να φέρνει νομοθεσία που ακυρώνει τα βασικά κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματα (για παράδειγμα αυτά σχετικά με τη συμμετοχή στις διαδηλώσεις) και να τάσσεται υπέρ της μη τήρησης της διεθνούς νομοθεσίας, που αφορά το γνωστό ως Πρωτόκολλο της Βόρειας Ιρλανδίας ή τους δασμούς στο ατσάλι (για να μην αναφερθεί η απονομή τιμητικών τίτλων σε όποιον εκείνος ήθελε – μια συνήθεια που φαίνεται να επιστρέφει).

σκίτσο του καλλιτέχνη Adam Dant

Οι άλλες δύο κρίσεις είναι στενά συνδεδεμένες. Εδώ και σαράντα χρόνια, το Συντηρητικό Κόμμα έχει αφιερωθεί σε οικονομικές ιδέες, τις οποίες έχει ενσταλλάξει στην ψυχή του η Margaret Thatcher και έχει επιβλέψει ένα χάος ανισότητας, ανασφάλειας και οικονομικής ευαλωτότητας. Μετά τo κραχ του 2008, αυτή η προσέγγιση επιδιορθώθηκε στη βάση ότι οι λιμνάζοντες μισθοί θα συμβάδιζαν με σταθερές τιμές και πρωτόγνωρα χαμηλά επιτόκια, που θα σήμαιναν ότι αρκετοί πολίτες θα είχαν πρόσβαση σε φθηνό δανεισμό. Ωστόσο, χάρη στο Brexit, την πανδημία και τον πόλεμο στην Ουκρανία, όλα αυτά άρχισαν να καταρρέουν. H κλίμακα της δύσκολης κατάστασης στην οποία βρίσκεται το Ηνωμένο Βασίλειο, το διαχωρίζει από σχεδόν όλες τις άλλες ανεπτυγμένες οικονομίες. Κανείς δε φαίνεται να έχει κάποια ικανοποιητική ιδέα για να το πώς να αντιμετωπιστεί η επιστροφή του πληθωρισμού – σε κάποιους χώρους γίνεται δυσοίωνη συζήτηση ότι η μόνη αποτελεσματική επιλογή είναι η επιστροφή της μαζικής ανεργίας.

Όπως ειπώθηκε και παραπάνω, ο B. Johnson συμβολίζει πολλά στοιχεία αυτής της ιστορίας. Η πιο καθαρή απόδειξη μέχρι σήμερα ότι η μετα-θατσερική τάξη δεν μπορούσε να σταθεί άλλο ήταν τα μεγάλα ποσοστά ψηφοφόρων υπέρ της εξόδου από την ΕΕ σε μέρη, που είχαν υπάρξει θύματά της. Όταν ο ίδιος σέρφαρε πάνω στο πολιτικό κύμα που δημιουργήθηκε ως αποτέλεσμα και έγινε πρωθυπουργός, έκανε στους ανθρώπους στην καρδιά του Brexit την προσφορά ότι, σε αντάλλαγμα για την υποστήριξή τους, θα επωφελούνταν από την άνοδο του βιοτικού επιπέδου (levelling up). Προφανώς δεν σκόπευε να κρατήσει αυτή την υπόσχεση: πέρα απ’ όλα τα άλλα, η διαρκής προσκόλληση του κόμματός του στον θατσερισμό είναι πολύ βαθιά. Ωστόσο, ακόμη κι αν ο διάδοχός του προσπαθήσει με κάποιο τρόπο να την κάνει να αποκτήσει νόημα, θα εμποδιστεί από ένα ανάμεσα στα άλλα χαρακτηριστικά παράδοξα της σύγχρονης Βρετανίας: το γεγονός ότι οι τρομερές οικονομικές συνέπειες της εξόδου από την Ευρωπαϊκή Ένωση καθιστούν σχεδόν ανύπαρκτες τις ευκαιρίες να βοηθηθούν πολλές περιοχές που την ψήφισαν.

πρωτοσέλιδο The Guardian (06/07) > ‘O πρωθυπουργός στο όριο μετά την παραίτηση του υπουργού Υγείας Sajid Javid και του υπουργού Οικονομικών Rishi Sunak’

Ο νέος ηγέτης των Συντηρητικών δε θα φτάσει κοντά ούτε στο να ξεκινήσει να λύνει αυτούς τους κόμπους. Η επίσημη αντιπολίτευση δύσκολα υποδηλώνει ότι θα είναι σε θέση να το φέρει εις πέρας, όμως στην αγχωμένη φασαρία που κάνουν κάποιοι από το κόμμα των Τόρηδων, μπορούμε να συμπεράνουμε πώς ένα νέο είδος πολιτικής ίσως ξεκινά να παίρνει σχήμα. Υπάρχει πολύς φόβος στη δεξιά σχετικά με τη συνεργασία ανάμεσα στα κόμματα – εκτός των Tories – που ‘ίσως θα άλλαζε τον εκλογικό νόμο και θα άφηνε τους Συντηρητικούς εκτός εξουσίας για δεκαετίες’. Αυτό αντανακλάται στην ολοένα αυξανόμενη υποστήριξη στη βάση των Εργατικών για ένα διαφορετικό εκλογικό σύστημα, που αντιστοιχεί με την πολιτική γραμμή των Φιλελεύθερων Δημοκρατών και των Πράσινων εδώ και χρόνια και στο σχέδιο, που προωθείται ανάμεσα σε άλλους από τον δήμαρχο του Μάντσεστερ, Andy Burnham. Η αρκετά καθαρή του πρόταση σε συνέντευξη με τον theguardian.com ήταν ότι ‘Το να γίνονται τα πράγματα όπως έχουμε συνηθίσει, δε θα μας φτάσει εκεί που χρειάζεται να πάμε – όχι μόνο από πολιτική άποψη, αλλά και με όρους του πού βρίσκεται η χώρα.’ Θα έπρεπε να ξεκινήσει από κάτι στο οποίο ήταν αντίθετος ή απέρριπτε κάθε αρχηγός των Εργατικών από τον Tony Blair στον Keir Starmer (συμπεριλαμβανομένου και του Jeremy Corbyn): με τη συνεργασία του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης στη Βρετανία με άλλα προοδευτικά για να φέρουν αναλογική αντιπροσώπευση, να καταργήσουν τη Βουλή των Λόρδων και να ακολουθήσουν μια χωρίς προηγούμενο αποκέντρωση.

Το να τροποποιήσουμε δραστικά τα συστήματα εξουσίας – και, μέσω μιας ριζοσπαστικής σκέψης για την ιδιωτική εκπαίδευση και τα πανεπιστήμια Oxbridge, το να καταργήσουμε τα απαρχαιωμένα δίκτυα προνομίων και επιρροής – θα άνοιγε το δρόμο σε μεταβολές, που θα άρχιζαν να μας βγάζουν από τη χωρίς τέλος δυσχέρεια: με μια τεράστια ώθηση στη στέγαση, βασικό εισόδημα, ασφάλεια τόσο όταν έχει κάποιος εργασία όσο και όταν βρίσκεται εκτός και το είδος των κινήσεων προς μια στενότερη σχέση με την Ευρώπη, που οι ανοησίες της σημερινής πολιτικής αποκλείουν. Θα περιόριζε, επιπλέον, τις πιθανότητες να βρει τον δρόμο προς την εξουσία ένας ακόμη Συντηρητικός, που θα θεωρεί ότι του έχει απονεμηθεί το προνόμιο να εξελιχθεί σε αυταρχικό. Το μάθημα των τελευταίων τριών δύσκολων χρόνων είναι σίγουρα ότι, εάν δείχνει κάτι ο χρόνος που παρέμεινε ο B. Johnson στην εξουσία, αυτό είναι χωρίς ερωτηματικό το γεγονός ότι η βρετανική πολιτική πρέπει επιτέλους να αφήσει τον 20ο αιώνα.”

Ο Tim Bale, καθηγητής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Queen Mary του Λονδίνου σε άρθρο του στον theguardian.com (10/07) υποστηρίζει ότι το κόμμα των Συντηρητικών έγερνε προς τα δεξιά για χρόνια, με τον B. Johnson να είναι απλά ο τελευταίος από τους ηγέτες, του οποίου η έμφαση στην πολιτική και εκλογική στρατηγική δεν αποτελούσε παρέκκλιση αλλά το αποκορύφωμα μιας στροφής που ξεκίνησε το 1975 με τη M. Thatcher.

“Ειδικά μετά το χάος των τελευταίων λίγων ημερών – ή σύμφωνα με άλλους, το χάος των τελευταίων λίγων ετών – είναι εύκολο να πέσει κανείς στην παγίδα να σκεφτεί ότι ο B. Johnson είναι κατά κάποιο τρόπο sui generis ανάμεσα στους ηγέτες των Συντηρητικών. Αυτό ίσως ισχύει σε ό,τι αφορά τον χαρακτήρα του – την εκκεντρικότητα, την προθυμία να αψηφά τις συμβάσεις και τους κανόνες, το ναρκισσισμό του, όμως απέχει από την πραγματικότητα, όταν πρόκειται για το πού εστιάζει η πολιτική γραμμή και η εκλογική του στρατηγική.

Στην πραγματικότητα, ο B. Johnson είναι τόσο μεσουράνημα όσο και απόκλιση. Από τότε που η Margaret Thatcher ανέλαβε αρχηγός το 1975, το κόμμα των Συντηρητικών μετασχηματίζει τον εαυτό του – αν και όχι απαραίτητα γραμμικά – από μια συμβατική κεντροδεξιά σε μια, που σε κρίσιμες πλευρές τέλος πάντων, μοιάζει με τη λαϊκιστική ακροδεξιά. O B. Johnson μπορεί να επιτάχυνε αυτό τον μετασχηματισμό, όμως σίγουρα δεν τον ξεκίνησε.

πρωτοσέλιδο i (08/07) > ‘Πτώση: ο B. Johnson την αποδίδει στη νοοτροπία αγέλης των βουλευτών του > Οι πολλοί υποψήφιοι για την ηγεσία είναι πιθανό να περιοριστούν σε δύο μέσα σε 13 μέρες, πριν τα 100.000 μέλη του Συντηρητικού Κόμματος επιλέξουν το νέο πρωθυπουργό – με τον Johnson υπηρεσιακό μέχρι το Σεπτέμβριο’

O William Hague είναι σήμερα ένας σεβαστός (και πολύ οξυδερκής) αρθρογράφος στην εφημερίδα ‘The Times’, αλλά το διάστημα 1997-2001, όταν ήταν επικεφαλής των Τόρηδων στην αντιπολίτευση, καρικατούρες τον απεικόνιζαν σαν οδηγό ταξί με ξυρισμένο κεφάλι – και όχι χωρίς λόγο, υποστήριζαν οι αντίπαλοί του. Η σχεδόν αρχετυπική λαϊκιστική προσέγγισή του αντιπαρέθετε τον λαό σε μια μητροπολιτική ελίτ, που δεν τον καταλαβαίνει, δεν τον φροντίζει και σιωπηλά τον υποτιμά, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη διάσημη ομιλία του για την ‘ξένη χώρα’. Μιλώντας στο συνέδριο των Συντηρητικών την άνοιξη του 2001 στην πόλη Harrogate, του βόρειου Yorkshire προσπάθησε να ταυτίσει το κόμμα – σε τόνους που θα μπορούσε κανείς να μπερδέψει με εκείνους του B. Johnson (ή ακόμη περισσότερο με του Nigel Farage) – με ‘την αξιοπρεπή, ειλικρινή κοινή λογική των υποστηρικτών του, που πιστεύουν στη χώρα τους και αισθάνονται περήφανοι για όσα αυτή έχει καταφέρει’, με όσους ακόμη ήταν αγανακτισμένοι, θεωρώντας ότι οι αξίες τους περιφρονούνταν από τους Εργατικούς και με αυτούς που αρέσει σήμερα στον B. Johnson και τους οπαδούς του να αποκαλούν αφυπνισμένους σχετικά με την κοινωνική αδικία και τον ρατσισμό (woke). ‘Μίλα για την Ευρώπη και θα σε αποκαλέσουν ακραίο. Μίλα για τους φόρους και θα σε χαρακτηρίσουν λαίμαργο. Μίλα για την εγκληματικότητα και θα σε κατατάξουν στους αντιδραστικούς. Μίλα για το άσυλο και θα σε ονομάσουν ρατσιστή. Μίλα για το έθνος σου και θα σε πουν Μικρό Εγγλέζο.’ Μετά ήρθαν οι υποσχέσεις σχετικά με τις πολιτικές αρχές, ιδιαίτερα: ‘Θα καλωσορίσουμε πραγματικούς πρόσφυγες, ωστόσο θα είμαστε ένα ασφαλές καταφύγιο και όχι πρόσφορο έδαφος (soft touch). Δεν πρόκειται για μισαλλοδοξία, αλλά για απλή κοινή λογική.’ Ζήλευε Priti Patel, υπουργέ Εσωτερικών του B. Johnson. Ο δρόμος για την επιστροφή προσφύγων στη Rwanda, σύμφωνα με πρόσφατη απόφαση, μοιάζει να ξεκίνησε όχι από τις παραλίες με βότσαλα του Kent αλλά τους πράσινους λόφους του βόρειου Yorkshire.

Δεν ήταν όλοι στο κόμμα ευχαριστημένοι με τον William Hague. Όντως, η πορεία των Τόρηδων προς τον ακροδεξιό λαϊκισμό μπορεί να είχε κάπως ανακοπεί εάν ο Michael Portillo δεν είχε αποτύχει στην προσπάθειά του να ηγηθεί του κόμματος, αφότου ο W. Hague παραιτήθηκε. Αντίθετα, εξελέγη ο Iain Duncan Smith (2001-2003) και, στη συνέχεια, ο Michael Howard (2003-2005) με την υπόσχεση για περικοπή φόρων και των γραφειοκρατών που είχαν επιτρέψει υπερβολικά την πολιτική ορθότητα, όπως και με την αφίσα σχετικά με τη μετανάστευση, που είχε το μήνυμα: ‘Σκεφτόσαστε αυτό που σκεφτόμαστε;’ στο πλαίσιο της εκλογικής καμπάνιας του 2005, την οποία εμπνεύστηκε ο Lynton Crosby, έμπιστος του B. Johnson. Οπότε, όταν ο τελευταίος, κατά τη διάρκεια του δημοψηφίσματος του 2016 για την έξοδο από την ΕΕ αναφέρθηκε στο ενδεχόμενο η Τουρκία να έμπαινε στην ΕΕ, δεν είναι κάτι που άλλοι Συντηρητικοί δεν είχαν ξανακάνει, απλώς εκείνος μίλησε γι’ αυτό πιο σκληρά και περισσότερο, ενώ φυσικά μετά είπε ψέματα σχετικά.

πρωτοσέλιδο της Metro (07/07), που διανέμεται δωρεάν > ‘Ολοκλήρωσε την έξοδο, Boris’ > τίτλος που παραφράζει τη δική του υπόσχεση: ‘Θα ολοκληρώσουμε το Brexit’

O αρχηγός των Tories, που επηρεάστηκε περισσότερο ήταν βέβαια ο D. Cameron, για τον οποίο το Brexit σήμαινε πρώιμη έξοδο από την οδό Downing (2010-2016), αν και ήταν μία που έγινε (σε αξιοσημείωτη αντίθεση με εκείνη του B. Johnson) οικειοθελώς και χωρίς να έχει πληγεί η αξιοπρέπειά του. Στην πραγματικότητα, εάν κάποιος μπορούσε τουλάχιστον να ισχυριστεί ότι αποτελεί παρέκκλιση ανάμεσα στους πρόσφατους ηγέτες του Συντηρητικού Κόμματος – εκτός ίσως από τον John Major (1990-1997) – αυτός είναι πιθανά ο D. Cameron και όχι ο B. Johnson. Σε τελική ανάλυση, ο D. Cameron ήθελε να πείσει το κόμμα του να σταματήσει να φλυαρεί για την Ευρώπη και μόλις που ανέφερε τη μετανάστευση στα πρώτα του δύο χρόνια ως αρχηγός (2005-2016). Για τον ίδιο, ο δρόμος προς την εξουσία δεν περνούσε μέσω του οδηγού του λευκού βαν, ο οποίος θεωρείται ο αντιπροσωπευτικός ψηφοφόφος των Midlands, της βόρειας Αγγλίας και της νοτιοανατολικής Ουαλίας, που παραδοσιακά υποστήριζαν τους Εργατικούς, αποτελώντας μέρος του λεγόμενου ‘κόκκινου τοίχου’ (red waller) – αλλά μέσω της δημιουργίας ενός Συντηρητικού Κόμματος, με την επιλογή ενός νέου είδους υποψηφίου και την απάλυνση των έντονων απόψεων. Κάτι τέτοιο φαινόταν πιο κοντά στη σύγχρονη Βρετανία και ανέκτησε τις πρόσφατες απώλειες του κόμματος στα γρήγορα επεκτεινόμενα μέλη της μεσαίας τάξης με πτυχίο.

στη γελοιογραφία του Steve Bell για τον theguardian.com η Liz Truss, υπουργός Εξωτερικών της κυβέρνησης του B. Johnson και υποψήφια διάδοχός του αναρωτιέται: ‘Καθρέφτη, καθρεφτάκι μου ποιος/-α είναι περισσότερο θατσερικός/-ή;’

Ωστόσο, και ο D. Cameron γρήγορα υπέκυψε στη βαρυτική έλξη του λαϊκισμού. Υπό πίεση από τους δικούς του δραστήριους δεξιούς και σίγουρος ότι η χαλαρότερη στάση του απέναντι στις κουκούλες που φορούν οι νέοι και η αγκαλιά σε χάσκι στην Αρκτική για ευαισθητοποίηση αναφορικά με την κλιματική αλλαγή, θα του έδιναν τη δυνατότητα να εισακουστεί από τους κοινωνικά φιλελεύθερους ψηφοφόρους, επέστρεψε στη λεγόμενη ‘τριάδα του Norman Tebbit’, πρώην υπουργού με τους Συντηρητικούς (1981-1987). Περιλάμβανε την Ευρώπη, τη φορολόγηση και τη μετανάστευση, με μια μεγάλη δόση ‘νόμου και τάξης’ δίπλα, αν και ακόμη συνοδευόταν από διαδοχικές μερίδες του ‘Εθνικού Συστήματος Υγείας μας’ (NHS).

Ως μεγάλος αντίπαλος του D. Cameron, ο B. Johnson μπορεί να ήταν σε ασφάλεια (ή σε υποτιθέμενη ασφάλεια) απομακρυσμένος στο Δημαρχείο του Λονδίνου. Παρόλα αυτά, παρακολουθούσε και περίμενε, μαθαίνοντας τι ακριβώς θα ικανοποιούσε τους ψηφοφόρους στις μικρές πόλεις, τα προάστια και τις αγροτικές κοινότητες, έξω από το φιλελεύθερο-αριστερόστροφο Λονδίνο.

Δυστυχώς για τον B. Johnson, έχοντας νικήσει τον D. Cameron, τα καλά προετοιμασμένα πλάνα του δεν πήγαν καλά, όταν το ‘κατοικίδιο φίδι’ του, Michael Gove χωρίς να το περιμένει, στράφηκε εναντίον του, με αποτέλεσμα να τεθεί εκτός της διεκδίκησης της ηγεσίας το 2016. Όμως, η νικήτρια ήταν μια ακόμη θεωρούμενη νεωτερίστρια, που μετατράπηκε σε αυταρχική, η Theresa May, η οποία άφησε στην άκρη την προηγούμενη έγνοια της για το ότι οι Tories έμοιαζαν με ένα ‘κακό κόμμα’ (nasty party), καθώς ακολουθούσε την αποστολή της να δημιουργήσει ένα ‘εχθρικό περιβάλλον’ για τους ανεπιθύμητους μετανάστες.

πρωτοσέλιδο της Daily Mirror (14/07) > ‘Κούρσα για τον/την επόμενο/-η πρωθυπουργό: Κόστος διαβίωσης… Ποιο κόστος διαβίωσης; > Καθώς γίνεται φανερό ότι οι Βρετανοί που δυσκολεύονται να τα βγάλουν πέρα, χρησιμοποιούν υγρό απορρυπαντικό πιάτων για να λουστούν, τι προτείνουν οι υποψήφιοι των Τories (ανάμεσα στους οποίους και η Penny Mordaunt, υπουργός Εμπορίου και πρώην υπουργός Διεθνούς Ανάπτυξης και Άμυνας της Theresa May); Περικοπή φόρων για τους πλούσιους και μικρότερο κράτος…’

Το πιο σημαντικό είναι ότι εκείνη και ο Nick Timothy, πολιτικός της σύμβουλος και επικεφαλής, από κοινού με τη Fiona Hill, του επιτελείου στη Downing Street – κάτι ανάλογο του Dominic Cummings για τον B. Johnson – μετακίνησαν το κόμμα προς τον υπερπατριωτικό, ρητορικά πιο παρεμβατικό και κατά της λιτότητας συντηρητισμό, που παρά το ότι απώλεσε την κοινοβουλευτική πλειοψηφία το 2017, έθεσε τους Tories σε μικρή απόσταση με τόσες πολλές από τις έδρες, που ο B. Johnson – με αυτού του είδους την προσέγγιση, αλλά αποτελεσματικότερα και με χαρισματικό τρόπο – κατάφερε να κερδίσει δύο χρόνια αργότερα.

Τίποτα δεν έρχεται από το πουθενά – αυτό ισχύει και για τον B. Johnson. Είναι αλήθεια ότι έδειξε πως ενδιαφέρεται λιγότερο από τους προκατόχους του για τις φιλελεύθερες δημοκρατικές νόρμες, όπως και για τα αισθήματα της επιχειρηματικής κοινότητας (παρ’ όλο που και αυτή η διαφορά μπορεί να είναι υπερβολική). Ωστόσο, δεν πρόκειται για έναν Συντηρητικό που δεν μοιάζει με τους άλλους. Αποτελεί τον πιο πρόσφατο εκπρόσωπο μιας παράδοσης, της οποίας την ανησυχητική ροπή προς τον ακροδεξιό λαϊκισμό, θα βρει δύσκολο να αντιστρέψει όποιος/-α τον διαδεχθεί – στην περίπτωση, βέβαια, που θα ήθελε κάτι τέτοιο.”

o Β. Johnson με τον υπουργό Οικονομικών του Rishi Sunak, που παραιτήθηκε στις 05/07 και είναι υποψήφιος για την αρχηγία των Tories / Heathcliff O’Malley, The Daily Telegraph, PA, theguardian.com

Σε ό,τι αφορά τα ‘Johnsonomics’, ο οικονομικός συντάκτης του theguardian.com Richard Partington (08/07) θυμίζει ότι ο B. Johnson ανέλαβε καθήκοντα στη Downing Street τον Ιούλιο του 2019 με μια υπόσχεση. “Οι σκεπτικιστές, οι απαισιόδοξοι και οι απογοητευμένοι θα έκαναν πάλι λάθος: υπό την ηγεσία του, το Brexit θα ήταν επιτυχημένο, αναζωογονώντας μια οικονομία σε στασιμότητα από τις διαιρέσεις σχετικά με την Ευρώπη.

Τρία χρόνια αργότερα, ετοιμάζεται να αποχωρήσει με τη χώρα σε σοκ λόγω δικής του πολιτικής αποτυχίας και με την οικονομία να παραπαίει στα πρόθυρα της ύφεσης. Το κόστος διαβίωσης επιταχύνεται με τον υψηλότερο ετήσιο ρυθμό σε τέσσερις δεκαετίες, ενώ οι οικογένειες αντιμετωπίζουν το χειρότερο πλήγμα στο πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα, που έχει καταγραφεί. Αυτό δεν περιλαμβανόταν στο ενθαρρυντικό σενάριο. Για να είμαστε δίκαιοι, εκεί δεν υπήρχε ούτε η μεγαλύτερη παγκόσμια υγειονομική ανάγκη μέσα σε έναν αιώνα ούτε ο πόλεμος σε ευρωπαϊκό έδαφος. Η οικονομία της Βρετανίας υπέφερε από τη μεγαλύτερη συρρίκνωση μεταξύ των εφτά ισχυρότερων χωρών (G7) το 2020, καθώς η πανδημία του κορωνοϊού έφερε μια ξαφνική παύση στις οικονομίες σε όλο τον κόσμο. Όταν η χώρα άνοιξε ξανά μετά το lockdown, o πρωθυπουργός της επικαλέστηκε τους μεγαλύτερους ρυθμούς ανάπτυξης μεταξύ των G7. Όμως, αυτή η γρήγορη επαναφορά στην πρότερη κατάσταση είναι εν μέρει στη διάσταση της ύφεσης, αφού το Ηνωμένο Βασίλειο προσανατολισμένο περισσότερο στην εξυπηρέτηση του καταναλωτή εκ του σύνεγγυς, μπήκε στο lockdown μεταγενέστερα και για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από άλλα κράτη, οδηγώντας στη μεγαλύτερη υποχώρηση σε 300 έτη.”

πρωτοσέλιδο των Financial Times (08/07) > ‘Ο Johnson παραιτείται, ανυποχώρητος μέχρι το τέλος – Το ένστικτο της αγέλης είναι πανίσχυρο… όταν μετακινηθεί, κινείται’ > Στον τίτλο του άρθρου γνώμης από τον Robert Shrimsley σημειώνεται ότι μπορεί οι βουλευτές του να μην τον εμπιστεύονται πια, αλλά η ιστορική του σημασία είναι αδιαμφισβήτητη’ > “Στο τέλος, ακόμη και αυτός ο πιο αντισυμβατικός από τους πρωθυπουργούς, δεν μπόρεσε να αψηφήσει τους τύπους της βρετανικής δημοκρατίας, παρόλο που τους δοκίμασε στο έπακρο. Η άρνησή του να παραιτηθεί το βράδυ της Τετάρτης (06/07) καθώς η εξουσία του κατέρρεε γύρω του, έκανε κάποιους να μιλήσουν για μια ‘τραμπική στιγμή’, αλλά ουσιαστικά το σύστημα νίκησε. Η αντίστασή κράτησε λιγότερο από δύο μέρες. Μετά από σχεδόν τρία ανεξέλεγκτα χρόνια, η εποχή Johnson τυπικά κλείνει. Η απρόθυμη και αναπολογητική δήλωση παραίτησης υπογραμμίζει το πόσο σκληρά πολέμησε για να αντισταθεί στο ρεύμα. Μόνο όταν το κόμμα του, το κατέστησε αδύνατο για εκείνον να κυβερνήσει, υποχώρησε. Όμως, η έξοδός του προετοιμάζει, επιπλέον, το έδαφος για μια μάχη υποψηφίων, που μοιάζει εντυπωσιακή – τόσο προς αποκατάσταση, όσο και προς αποκήρυξη της υστεροφημίας του. Είναι δύσκολο να σκεφτεί κανείς μια κατάρρευση παρόμοια με του Johnson. Οι Συντηρητικοί διατηρούν πλειοψηφία 70 εδρών στη Βουλή και δεν παρατηρούνται μεγάλα ιδεολογικά χάσματα στο εσωτερικό τους. Αυτή η πρόωρη αποχώρηση οφείλεται αποκλειστικά στη δική του απρόβλεπτη συμπεριφορά, την παιχνιδιάρικη παραβίαση των κανόνων, την ανειλικρίνεια, την αδιαφορία για τις συμβάσεις και τους θεσμούς-κλειδιά της βρετανικής δημοκρατίας. Για να το πούμε απλά, οι βουλευτές του δεν τον εμπιστεύονταν πλέον: προσωπικά, διοικητικά ή εκλογικά. Αυτό που δεν αμφισβητείται είναι η ιστορική σπουδαιότητα του πρωθυπουργού. Το Brexit είναι η παρακαταθήκη του Johnson και, καλώς ή κακώς, είναι τεράστια. Θα κριθεί πραγματικά, μόνο μόλις αποτιμηθεί επαρκώς η πλήρης του επίδραση στο Ηνωμένο Βασίλειο. Επί του παρόντος, οι οιωνοί δεν είναι πολλά υποσχόμενοι. Ωστόσο, η ετυμηγορία της ιστορίας μπορεί να περιμένει. Το βασικό ζήτημα τώρα, αφορά το τι έπεται…”

Εν μέσω μιας σειράς γενεακών σοκ, αναλυτές θεωρούν ότι τα βαθιά δομικά τεκτονικά ρήγματα κατέστησαν εμφανή – καθιστώντας όλο και πιο δύσκολο να αντιμετωπιστούν τρία προβλήματα: η παρακαταθήκη της λιτότητας, η αποχώρηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση και η απουσία ενός συνεκτικού σχεδίου από πλευράς του B. Johnson, που να τα αντιμετωπίζει. “Όλη αυτή η περίοδος είναι όσα μας αφήνει.”, εκτίμησε μιλώντας στον theguardian.com o καθηγητής Jagjit Chadha, επικεφαλής του Εθνικού Ινστιτούτου Οικονομικής και Κοινωνικής Έρευνας, ο οποίος πιστεύει ότι χωρίς τον κομβικό ρόλο του B. Johnson στην καμπάνια για το ‘Όχι στην παραμονή στην ΕΕ’ πριν από έξι χρόνια, το Brexit μπορεί και να μην είχε γίνει, τουλάχιστον όχι με τον ίδιο τρόπο. “Κυριαρχεί στην οικονομική μας απόδοση από το 2016”, σημείωσε ο ίδιος, αναφερόμενος στο δημοψήφισμα. “Είχαμε μια πολύ αργή ανάπτυξη. Για να είμαι δίκαιος με τον B. Johnson, έγιναν μια σειρά λάθη από διαδοχικές κυβερνήσεις. Το Brexit θεωρούταν η απάντηση στις οικονομικές μας δυσκολίες. Το πώς το διαχειριστήκαμε, απλά τις επιδείνωσε.”

πρωτοσέλιδο της οικονομικής εφημερίδας City am (08/07) > ‘Έτσι έχουν τα πράγματα – ο Boris Johnson εξαναγκάζεται σε παραίτηση πυροδοτώντας καινούριο αγώνα για την ηγεσία’

“Αυτό που ακολούθησε είναι αδύναμες επενδύσεις από τις επιχειρήσεις – με το ύψος των δαπανών να προσδιορίζεται περίπου στο 20% κάτω, από εκεί που θα ήταν χωρίς το Brexit, όσο και περιορισμένες κατακτήσεις στο επίπεδο διαβίωσης. Χωρίς τις απαιτούμενες επενδύσεις, αύξηση της παραγωγικότητας και τώρα με μια έλλειψη σε εργατικό δυναμικό, το οποίο θα κάλυπτε τις κενές θέσεις εργασίας – ρεκόρ, η ανάπτυξη της οικονομίας χωρίς να τροφοδοτείται ο πληθωρισμός, έχει καταστεί δυσκολότερη. Αφότου ανακοινώθηκε το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος, η λίρα έπεσε κατά 10%, στο χαμηλότερο επίπεδο από το 1985. Έκτοτε παραμένει υπό πίεση, συμβάλλοντας στην άνοδο του πληθωρισμού και στην υποβάθμιση του επιπέδου διαβίωσης. Σύμφωνα με τις ανεξάρτητες οικονομικές προβλέψεις της κυβέρνησης, ο μακροπρόθεσμος αντίκτυπος του Brexit θα σημάνει πλήγμα κατά 4% στην οικονομία μετά από 15 χρόνια.

Ως διαδικασία, παρά σα γεγονός, η ζημιά γίνεται ακόμη αισθητή. H αναταραχή στο εμπόριο και η μεγάλη γραφειοκρατία γύρω από τους ελέγχους στα σύνορα (red tape) είχαν ως αποτέλεσμα τη μείωση κατά 40% των εξαγωγών προς την ΕΕ τον Ιανουάριο του 2021, τον πρώτο μήνα μετά την επίσημη έναρξη της διαδικασίας του Brexit. Παρόλο που οι μηνιαίες εξαγωγές προς την Ευρώπη επανήλθαν, οι επιδόσεις του Ηνωμένου Βασιλείου στο εμπόριο υστερούν σε σχέση με την απότομη αύξηση σε άλλες μεγάλες οικονομίες μετά την άρση του lockdown. Μακριά απ’ ό,τι υπόσχονται οι πολιτικοί, το Brexit δεν έχει ολοκληρωθεί. Επικεφαλής των επιχειρήσεων προειδοποιούν ότι οι επενδύσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο έχουν πληγεί από την αβεβαιότητα γύρω από το ονομαζόμενο Πρωτόκολλο της Βόρειας Ιρλανδίας. Ο B. Johnson δοκίμασε την υπομονή των εταιρικών συμβουλίων, καθιστώντας τεταμένες τις συνήθως καρδιακές σχέσεις των Συντηρητικών με το City του Λονδίνου λόγω μιας αντίληψης ‘ποιος νοιάζεται για τις επιχειρήσεις’ (fuck business), όταν εγείρονται προβληματισμοί σχετικά με το Brexit.”

στη γελοιογραφία του Ben Jennings για τον theguardian.com ο R. Sunak υπόσχεται ότι θα μειώσει τη φορολογία όταν είναι έτοιμος, ενώ η Liz Truss υποστηρίζει ότι θα το προχωρήσει άμεσα

Στo ότι δε λειτουργεί, όπως προβλεπόταν, συμφωνούν τόσο πολλοί από εκείνους που το υποστήριζαν όσο και από όσους εναντιώθηκαν. O Gerard Lyons, ένας από τους πιο επιφανείς υποστηρικτές του και επικεφαλής οικονομικός σύμβουλος του Β. Johnson όταν ήταν δήμαρχος Λονδίνου θεωρεί ότι οι προβλέψεις για τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις είναι λανθασμένες, ωστόσο εκφράζει την άποψη ότι θα μπορούσε να έχει γίνει καλύτερη διαχείριση. “Το θετικό ήταν, προφανώς, ότι ολοκληρώθηκε το Brexit, όμως η συμφωνία αποχώρησης δεν ήταν όσο καλή θα έπρεπε. To θέμα δεν είναι μόνο να φύγεις, αλλά και το τι θα κάνεις αφότου φύγεις. Δεν πρόκειται για γεγονός, όσο για διαδικασία.” O Gerard Lyons, που είναι σήμερα επικεφαλής στρατηγικός αναλυτής στην επενδυτική εταιρεία Netwealth, πιστεύει ότι η ορθοδοξία του υπουργείου Οικονομικών, με την επιβολή αυστηρής πειθαρχίας στη φορολογία και τις δαπάνες περιόρισαν τις κινήσεις του πρωθυπουργού. Όμως, και η απουσία ενός συνεκτικού σχεδίου από πλευράς B. Johnson το κατέστησε δυσκολότερο να πειστεί ο αρμόδιος υπουργός του, Rishi Sunak να χαλαρώσει τη διαχείριση των οικονομικών. “Η πραγματική δυσκολία είναι ότι ο Βoris δεν είχε ένα όραμα, που να αντιπαρατίθεται στην ορθοδοξία του υπουργείου Οικονομικών. Δεν αφορά μόνο τον Β. Johnson – διαπερνά τα ανώτερα κλιμάκια της χάραξης πολιτικής στο Ηνωμένο Βασίλειο για δεκαετίες. Πρόκειται για ένα από τα πιο σημαντικά ζητήματα που πρέπει να συζητηθούν.”

πρωτοσέλιδο The Daily Telegraph (13/07) > ‘Θα διαχειριστώ την οικονομία όπως η Thatcher εάν εκλεγώ, λέει ο R. Sunak’

“Είναι πιθανό ότι θα τον θυμόμαστε για σχέδια πολιτικής, που προσέλκυσαν την προσοχή χωρίς να έχουν ουσιαστική βάση, καθώς εντός του κόμματος των Συντηρητικών υπήρχαν αντιπαραθέσεις για το σωστό μέγεθος και τη μορφή του κράτους. Σε αντίθεση με άλλους ηγέτες των Tories την τελευταία δεκαετία, πίστευε στην κρατική παρέμβαση και τη δύναμη των δημοσίων δαπανών, υποσχόμενος να άρει τις περιφερειακές ανισότητες στη Βρετανία. Ωστόσο, η δέσμευση για μια νέα ισορροπία, μπήκε στην άκρη καθώς χρειαζόταν να ανταπεξέλθει πρώτα στην πανδημία και, έπειτα, στον πληθωρισμό που προκάλεσε η παγκόσμια οικονομική επανεκκίνηση και ο πόλεμος στην Ουκρανία. Τρία χρόνια μετά την πρώτη του ομιλία στα σκαλιά της Downing Street, τα προβλήματα που έχει μπροστά της η οικονομία μεγάλωσαν, δεν μίκρυναν.”

Πηγή: John Harris, Tim Bale, Richard Partington, theguardian.com / #bbcpapers, twitter.com / κεντρική φωτογραφία: Simon McDonald