Ουκρανία: η απόσταση ανάμεσά μας

Η κρίση στην Ουκρανία παίρνει τα χαρακτηριστικά ‘πυριτιδαποθήκης’ (‘a powder keg story’), επισημαίνει στο inews.co.uk ο δημοσιογράφος, πολεμικός ανταποκριτής Patrick Cockburn (05/02). Αυτό τον όρο χρησιμοποιούσα πάντα, εξηγεί ο ίδιος, για ένα εκρηκτικό γεγονός, που οι κυβερνήσεις και τα ΜΜΕ θεωρούν ότι επίκειται ή είναι αναπόφευκτο, ενώ οι ανταποκριτές ανακαλύπτουν ότι δεν προκύπτει με βάση όσα συμβαίνουν εκεί. Για τον P. Cockburn, το να καλύπτεις έναν πόλεμο είναι εύκολο, το να κάνεις καλό ρεπορτάζ γι’ αυτόν είναι πολύ δύσκολο. Το ίδιο ισχύει και για πιθανούς πολέμους, ακόμη και όταν το ενδεχόμενο να συμβούν μοιάζει απόμακρο, όπως στην περίπτωση της Ουκρανίας, εκτιμά ο ίδιος. Η περιγραφή δραματικών μαχών με νικητές και ηττημένους είναι εύληπτη, όμως, αυτό είναι μόνο μια πτυχή της εξαιρετικά περίπλοκης υπόθεσης που είναι ο πόλεμος.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η αντιπαράθεση μέχρι στιγμής διεξάγεται σε επίπεδο προπαγάνδας. Δεχόμενοι πιέσεις στις οποίες είναι δύσκολο να αντισταθούν, οι δημοσιογράφοι σε συνθήκες πολέμου ή σε καταστάσεις όπου αυτός αναμένεται, συχνά αντιλαμβάνονται ότι δεν μπορούν να εξακριβώσουν τους ισχυρισμούς κυβερνητικών αξιωματούχων ή ότι θα χαρακτηριστούν ‘μη πατριώτες’ εάν αμφισβητήσουν την επίσημη εκδοχή. Η τάση είναι αυτό το ενδεχόμενο να μεγενθύνεται επειδή ένας ‘θερμός πόλεμος’ (hot war) είναι συναρπαστικός, ενώ ένας ‘ψυχρός πόλεμος’ (cold war) βαρετός. Οι αρχισυντάκτες επιζητούν δράση – όχι την πληροφορία από την πρώτη γραμμή ότι δεν συμβαίνει τίποτα εδώ. Εξάλλου, όπως παραδέχεται ο P. Cockburn, κανείς δεν μπορεί να αποδείξει ότι δε θα φανεί σύντομα στον ορίζοντα.

ft.com

Ο Rajan Menon, πολιτικός επιστήμονας στο Πανεπιστήμιο City της Νέας Υόρκης θυμίζει στο thenation.com (10/02) τον ‘πόλεμο των πέντε ημερών’ μεταξύ Ρωσίας και Γεωργίας τον Αύγουστο του 2008 και την απόσχιση της Κριμαίας τον Μάρτιο του 2014.

Στην ανακοίνωση που ακολούθησε τη Σύνοδο του Nato στην πρωτεύουσα της Ρουμανίας, Βουκουρέστι τον Απρίλιο του 2008, σημειώνονταν οι προσδοκίες της Γεωργίας και της Ουκρανίας να ενταχθούν στη βορειοατλαντική συμμαχία και η συμφωνία προς αυτή την κατεύθυνση. Για τη Μόσχα, υπογραμμίζει ο Rajan Menon, αυτή η προοπτική σε συνδυασμό με την ενισχυόμενη στρατιωτική συνεργασία του Κιέβου με τη Δύση, και ειδικά τις ΗΠΑ, είναι απευκταία. Ωστόσο, όπως υπογραμμίζει ο ίδιος, τα αποτελέσματα της ενεργοποίησης της διπλωματίας – αν και δεν βρίσκουν σύμφωνα τα αποκαλούμενα ως ‘γεράκια στην Ουάσινγκτον’ – μπορεί να οδηγήσουν σε ένα συμβιβασμό. Η Ρωσία ίσως να αποδεχόταν ένα μορατόριουμ αναφορικά με την ένταξη της Ουκρανίας στο Nato, για είκοσι χρόνια για παράδειγμα, με αναγνώριση του δικαιώματός της για ενίσχυση των μέσων αυτοάμυνας, χωρίς όμως βάσεις της συμμαχίας στο έδαφός της.

O πρόεδρος της Ουκρανίας, Volodymyr Zelenskiy τον Μάιο του 2019, έχοντας μόλις εκλεγεί, διαλύει το Κοινοβούλιο (Rada). Στην ομιλία του ο κωμικός, που έγινε γνωστός από την τηλεοπτική σειρά ‘Υπηρέτης του λαού’, όπου ο χαρακτήρας που υποδυόταν γίνεται πρόεδρος, είχε αναφέρει μεταξύ άλλων: “Σε όλη μου τη ζωή, προσπάθησα να κάνω τα πάντα ώστε να γελούν οι Ουκρανοί. Τα επόμενα πέντε χρόνια, θα κάνω τα πάντα, Ουκρανοί, για να μην κλάψετε.” / AP, nypost.com

Μια άλλη λύση, που διαρρέεται από τη γαλλική πλευρά εκκινεί από το παράδειγμα της Φινλανδίας, που επίσης συνορεύει με τη Ρωσία και επέλεξε το 1947 να υπογράψει μια ‘συνθήκη φιλίας’ μαζί της, χωρίς να γίνει μέλος του Nato, αλλά δεσμευόμενη μεταξύ άλλων σε όρια για το μέγεθος του στρατού της. Μια ακόμη πρόταση προβλέπει την εφαρμογή των συμφωνιών του Minsk (2014-15), που θέτει τις βάσεις για τον προσδιορισμό των αρχών που θα διέπουν την ανατολική περιοχή του Donbas, μέρη της οποίας βρίσκονται υπό τον έλεγχο φιλορώσων αυτονομιστών σε ό,τι αφορά, για παράδειγμα, τη διεξαγωγή εκλογών και την απομάκρυνση στρατιωτικών δυνάμεων. Ο Patrick Wintour, διπλωματικός συντάκτης αναδεικνύει στον theguardian.com τις ασύμβατες προσεγγίσεις που υιοθετούν απέναντι στη Ρωσία με αφορμή την κρίση στην Ουκρανία, η Γαλλία και η Γερμανία από τη μια και η ‘αγγλόσφαιρα’ από την άλλη, που επανέρχονται μετά τη λήξη του Ψυχρού Πολέμου με την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και αφορούν την οικοδόμηση της σταθερότητας στις σχέσεις με τη Ρωσία.

Όπως μεταφέρεται στο δημοσίευμα του guardian.com, οι ΗΠΑ επί προεδρίας Bill Clinton εμφανίζονταν αρχικά διστακτικές να επιτρέψουν στις τέσσερις χώρες του Visegrád – την Τσεχία, την Πολωνία, την Ουγγαρία και τη Σλοβακία – την είσοδο στο Nato, λέγοντας ο ίδιος στη Σύνοδο του Οργανισμού τον Ιανουάριο του 1994 ότι η τελευταία δεν είχε το περιθώριο να χαράξει μια νέα γραμμή μεταξύ ανατολής και δύσης, γιατί θα δημιουργούσε μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία μελλοντικής σύρραξης. Ο τότε πρόεδρος της Ρωσίας, Boris Yeltsin παρατήρησε ότι μια διεύρυνση, που θα περιλάμβανε χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, αλλά όχι τη Ρωσία θα θεμελιωνόταν σε καχυποψία και θα συνεπαγόταν για τη μεταψυχροπολεμική Ευρώπη μια ‘ψυχρή ειρήνη’. Η Ρωσία υπέγραψε Ιδρυτική Πράξη Συνεργασίας με το Nato το 1997, ενώ η συμπερίληψη των τεσσάρων χωρών του Visegrád στη συμμαχία επισφραγίστηκε το 1999.

Το πρωτοσέλιδο της Libération (08/02) με τίτλο ‘Μακρόν-Πούτιν, διάλογος με τον ρωσικό τρόπο’ > ‘Πηγαίνοντας να πείσει για την αποκλιμάκωση στην κρίση με την Ουκρανία, ο πρόεδρος της Γαλλίας βρέθηκε τη Δευτέρα (07/02) στη Ρωσία, πριν μεταβεί στο Κίεβο την επομένη, σε μια προσπάθεια να ακουστεί η φωνή της Ευρώπης και να ενισχυθεί η διεθνής του εμβέλεια με το βλέμμα στην καμπάνια για τις προεδρικές εκλογές στη Γαλλία τον Απρίλιο.’

To 2014 η Γαλλία αμφιταλαντευόταν σχετικά με την απόσχιση της Κριμαίας. Ο Emmanuel Macron προσκάλεσε τον ομόλογό του της Ρωσίας, Vladimir Putin στις Βερσαλλίες το Μάιο του 2017, παράλληλα με τη λειτουργία μιας έκθεσης για τον Μεγάλο Πέτρο. Απέναντι στην πολιτική του προηγούμενου προέδρου των ΗΠΑ, Donald Trump που έδινε προβάδισμα στην Αμερική, ο E. Macron το 2019 πρότεινε να λήξουν οι ‘παγωμένες αντιπαραθέσεις’ με τη Ρωσία και τον περασμένο Ιούνιο τη σύγκληση Συνόδου με τη συμμετοχή της, ενώ σχετικά με την τωρινή ένταση, προσανατολίζεται στην αποκλιμάκωση.

Παρ’ όλα αυτά, εκτιμά ο Patrick Wintour στον theguardian.com, η στάση της Γερμανίας απέναντι στη Ρωσία θεωρείται πιο κεντρική για την Ευρώπη, από την επανένωση και μετά. Επικαλούμενος μια πρόσφατη δημοσίευση στο Chatham House, μεταφέρει ότι η σχέση μεταξύ των δύο χωρών διαμορφώθηκε από δύο παράγοντες. Καταρχήν, μέσω της ‘Ostpolitik’, που αναφέρεται στην ‘αλλαγή μέσω της επαναπροσέγγισης’ στη στρατηγική της εξωτερικής πολιτικής, που ακολουθήθηκε τη δεκαετία του 1970 από τον σοσιαλδημοκράτη καγκελάριο της Δυτικής Γερμανίας Willy Brandt (1969-1974), σε μια προσπάθεια να ξεπεραστούν οι σκληρές διαχωριστικές γραμμές εστιάζοντας στα κοινά συμφέροντα.

Επιπλέον, με μια συμφωνία αμοιβαίας αλληλεξάρτησης, σύμφωνα με την οποία η Σοβιετική Ένωση θα αντάλλασσε φυσικό αέριο, για γερμανικούς αγωγούς και χάλυβα, στηριγμένη στην πεποίθηση, που είχε εκφράσει ο καγκελάριος της Δυτικής Γερμανίας, Helmut Schmidt (1974-1982) ότι όσοι κάνουν εμπόριο μεταξύ τους, δεν πυροβολούν ο ένας με τον άλλο. Το 2018 το 37% των πωλήσεων της Gazprom κατευθυνόταν στη Γερμανία, είχε συμφωνηθεί ο αγωγός Nord Stream 2, ενώ οι εξαγωγές της Γερμανίας στη Ρωσία πενταπλασιάστηκαν το διάστημα 2000-2011.

συνάντηση του προέδρου των ΗΠΑ Joe Biden με τον καγκελάριο της Γερμανίας Olaf Scholz (07/02) / Al Drago, The New York Times / Pool, Getty Images

Ο P. Wintour εκτιμά ότι αυτός εξακολουθεί να είναι ο τρόπος σκέψης, που επικρατεί στο Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (SPD), αν και οι συμβιβασμοί, τους οποίους απαιτεί η λεγόμενη ‘Ostpolitik’ μοιάζει να αμφισβητούνται εν μέρει από εκπροσώπους της νεότερης γενιάς, όπως ο Michael Roth, πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων, που υποστήριξε ότι το κόμμα του είναι ανάγκη να ξεφύγει από τη σκιά του W. Brandt, συμπληρώνοντας ότι δεν πρέπει να ονειρευόμαστε ότι ο κόσμος είναι καλύτερος απ’ ό,τι ισχύει στην πραγματικότητα. Ο Robert Habeck υπουργός Οικονομικών και Ενέργειας, που πολιτεύεται με τους Πράσινους έχει ταχθεί εναντίον της διακοπής της ρωσικής πρόσβασης σε πληρωμές μέσω Swift, λέγοντας στο Der Spiegel: “Χρειάζεται να σκεφτούμε νέα πεδία επιχειρηματικής συνεργασίας, που θα μπορούσαν να θέσουν τις δύο πλευρές εκτός αντιπαράθεσης.” Άλλοι υπουργοί φαίνεται να επιμένουν ότι η ενέργεια, συμπεριλαμβανομένης της εξέλιξης του αγωγού Nord Stream 2, δεν μπορεί να εξαιρεθεί από τη λίστα πιθανών κυρώσεων, όπως είχε συμβεί το 2014. Εκείνη την εποχή o Frank-Walter Steinmeier, ως υπουργός Εξωτερικών είχε προτείνει οικονομική συνεργασία, κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στη Μόσχα. Ταυτόχρονα, υπογραμμίζεται στο δημοσίευμα του theguardian.com, τρεις πρώην καγκελάριοι της Γερμανίας οι Helmut Schmidt, Gerhard Schröder και Helmut Kohl συμβούλευαν την Angela Merkel να μην απομονώσει τη Ρωσία. Σε συνέδριο του SPD, θα συζητηθεί η προσέγγιση που θα ακολουθηθεί, ενώ ένα άρθρο γνώμης στην εφημερίδα Wall Street Journal υποδήλωνε μια ενόχληση με τον τίτλο: ‘Είναι η Γερμανία ένας αξιόπιστος σύμμαχος της Αμερικής; Nein (Όχι)’.

Τo reuters.com μετέδωσε την Πέμπτη (17/02) ανταπόκριση φωτογράφου από την πόλη Kadiivka, στην περιοχή που έχει αυτοανακηρυχθεί Λαϊκή Δημοκρατία του Lugansk στα ανατολικά της χώρας ότι ρωσόφιλοι αυτονομιστές και ουκρανικές δυνάμεις αντάλλαξαν κατηγορίες για άνοιγμα πυρ πέρα από τη γραμμή κατάπαυσης, χωρίς να είναι αμέσως σαφές εάν πρόκειται για κλιμάκωση ή αντίθετα για φαινόμενο, που συνάδει με ένα μοτίβο, το οποίο επαναλαμβάνεται από το 2015. Οι αυτονομιστές υποστήριξαν ότι “οι ένοπλες δυνάμεις της Ουκρανίας καταπάτησαν την εκεχειρία χρησιμοποιώντας βαρύ οπλισμό (όλμους, εκτοξευτές χειροβομβίδων, πολυβόλο) σε τέσσερα περιστατικά μέσα σε 24 ώρες – κάτι που απαγορεύεται από τη συμφωνία του Μινσκ”, ενώ ο στρατός της Ουκρανίας έκανε λόγο για “κυνισμό των ρωσικών δυνάμεων κατοχής και για βαρύ πυροβολικό, που χρησιμοποιούν τρομοκράτες, με αποτέλεσμα να πληγεί κτίριο, όπου στεγάζεται παιδικός σταθμός, στο χωριό Stanytsa Lugansk”.

εσωτερικό παιδικού σταθμού / γραφείο τύπου Επιχείρησης Γενικού Επιτελείου Δυνάμεων ουκρανικού στρατού (Joint Forces Operation), reuters.com

Μια διπλωματική πηγή ανέφερε ότι μια μακρόχρονη αποστολή εποπτείας εκ μέρους του Οργανισμού Ασφάλειας και Συνεργασίας στην Ευρώπη κατέγραψε πολλαπλά περιστατικά βομβαρδισμού (shelling) κοντά στη γραμμή επαφής τις πρώτες πρωινές ώρες της Πέμπτης (17/02). Όπως έκανε γνωστό το ΑΠΕ-ΜΠΕ, σύμφωνα με ρωσικά ΜΜΕ, που επικαλούνται πληροφορίες του πρακτορείου ειδήσεων Ντονιέτσκ, αλλά και μαρτυρίες των ανταποκριτών τους, «επί ένα δίωρο και πλέον από τις 05:32 έως τις 07:42 τοπική ώρα τμήματα του ουκρανικού στρατού έβαλλαν εναντίον εννέα οικισμών στο Donetsk και το Lugansk με 160 οβίδες και βλήματα όλμου κατά κανόνα άνω των 12,7 μμ». Αυτά δήλωσαν και οι εκπρόσωποι των δύο τοπικών διοικήσεων στο Κοινό Κέντρο Ελέγχου και Συντονισμού του Καθεστώτος Κατάπαυσης Πυρός (JCCC), το οποίο λειτουργεί με βάση τις προβλέψεις των συμφωνιών του Μινσκ για τη διευθέτηση του ουκρανικού εμφυλίου και την παρακολούθηση της τήρησής τους. Οι οικισμοί, που επλήγησαν αναφέρεται ότι είναι οι Κομιντέρνοβο, Οκτιάμπρ, Νοβολάσπα, Πετρόφσκοε στην περιφέρεια του Donetsk και Βεσέλενκοε, Ντονιέτσκι, Ζολοτόε-5, Νίζνε Λόζοβοε, Σοκόλνικι στην περιφέρεια του Lugansk.

Τη Δευτέρα (21/02) ο πρόεδρος της Ρωσίας Vladimir Putin μετά από διάγγελμα περίπου μιας ώρας, όπου ανέφερε μεταξύ άλλων, ότι θεωρεί απαραίτητο να πάρει μια απόφαση που αργούσε, υπέγραψε διάταγμα με το οποίο αναγνωρίζει ως ανεξάρτητες τις δύο αυτοαποκαλούμενες Λαϊκές Δημοκρατίες της ανατολικής Ουκρανίας, από κοινού με τους ηγέτες τους, Denis Pushilin του Donetsk και Leonid Pasechnik του Lugansk (ή Luhansk, όπως τη λένε οι Ουκρανοί). Κάλεσε, ακόμη, την Ομοσπονδιακή Συνέλευση της Ρωσίας να την υποστηρίξει, επικυρώνοντας συμφωνίες φιλίας και αμοιβαίας συνεργασίας μαζί τους, ενώ ζήτησε από τη διοίκηση της Ουκρανίας να σταματήσουν αμέσως οι εχθροπραξίες.

Μια είδηση με ελληνικό ενδιαφέρον είναι ο θάνατος δύο ομογενών και ο βαρύς τραυματισμός άλλων δύο από πυρά Ουκρανών στρατιωτών (13/02) μετά από λεκτικό διαπληκτισμό σε καφετέρια στο χωριό Γράνιτνα, στην ανατολική Ουκρανία κοντά στα σύνορα με τη Ρωσία. Η ανακοίνωση του υπουργείου Εξωτερικών ανέφερε: «Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία, υπεύθυνοι της διπλής ανθρωποκτονίας είναι τρεις στρατιώτες του ουκρανικού στρατού, οι οποίοι συνεπλάκησαν με τους ανωτέρω ομογενείς για ασήμαντη αιτία.» Το δελτίο ειδήσεων του Open και το ethnos.gr μετέφεραν πληροφορίες του εκπροσώπου της λαϊκής πολιτοφυλακής της αυτοαποκαλούμενης Λαϊκής Δημοκρατίας του Donetsk Έντουαρντ Μπασούρι, που υποστήριξε ότι οι Ουκρανοί στρατιώτες οπλοφορούσαν σε καφετέρια και αφού μέθυσαν, άρχισαν να κατηγορούν τους θαμώνες μεταξύ αυτών και τους δύο ομογενείς ως «αποσχιστές, που μισούν την Ουκρανία».

Στην ευρύτερη περιοχή υπάρχουν περισσότερα από σαράντα ελληνόφωνα χωριά.

Πηγές: inews.co.uk, theguardian.com, thenation.com, reuters.com, ethnos.gr, ΑΠΕ-ΜΠΕ / κεντρική φωτογραφία: Sputnik, AFP, Getty Images (07/02)