“Η Αμερική μοιάζει να χτύπησε τον εαυτό της στο πρόσωπο με τους δασμούς και γι’ αυτό έχουμε όλοι πονοκέφαλο”

Συνηθίζαμε να λέμε πως “όταν η Αμερική φτερνίζεται, ο υπόλοιπος κόσμος κρυολογεί. Τώρα μοιάζει να χτύπησε τον εαυτό της στο πρόσωπο και ως αποτέλεσμα έχουμε όλοι πονοκέφαλο”, σημειώνει ο Mark Wallace στο inews.co.uk. Σε ό,τι αφορά την Kίνα, τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία, μαζί με την οποία αντιπροσωπεύουν περίπου το 43% της παγκόσμιας οικονομίας, κατά το ΔΝΤ, “βρίσκονται η μία στον λαιμό της άλλης με το νέο κύμα δασμών” χωρίς να φαίνονται διατεθειμένες να κάνουν ούτε βήμα πίσω, υπογραμμίζει ο Stephen McDonell στο bbc.com. “Δεν θυμάμαι να ξαναήμουν ποτέ τόσο απαισιόδοξος για την τροχιά των σινοαμερικανικών σχέσεων. To εμπόριο αποτελούσε τον συνδετικό κρίκο ανάμεσά τους και καθώς αυτός σπάει πιθανόν θα πρέπει να περιμένουμε ένταση και σε άλλους τομείς.”, έγραψε ο αναλυτής Bill Bishop.

Αφού τέθηκαν σε ισχύ δασμοί ύψους 104% για τις εισαγωγές στην Αμερική από την Κίνα την Τετάρτη (09/04), το υπουργείο Οικονομικών της Κίνας απάντησε με φορολόγηση 84% των αμερικανικών προϊόντων, που μπαίνουν στη χώρα με εφαρμογή από την Πέμπτη. Τους είχε προσδιορίσει στο τέλος της προηγούμενης εβδομάδας (04/04) σε +34%, ενώ κατέθεσε μήνυση στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (WTO). O D. Trump κλιμάκωσε, στη συνέχεια, με επιπλέον δασμό 50% για τα κινεζικά προϊόντα και την Τετάρτη (09/04) περαιτέρω προσδιορίζοντάς τον στο 125% άμεσα. Για κάποια προϊόντα συνεπάγεται ακόμη υψηλότερη φορολόγηση, λόγω εκείνων στην πρώτη του θητεία, που διατηρήθηκαν – με κάποιους να ανεβαίνουν και επί J. Biden, ενώ είχαν επιβληθεί από τον τέως πρόεδρο περιορισμοί στην εξαγωγή εξελιγμένων μικροτσίπ, που χρησιμεύουν σε εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης.

Σε ό,τι αφορά τους άλλους εμπορικούς της εταίρους, οι οποίοι ήταν αντιμέτωποι με φορολόγηση των εισαγωγών μέχρι 50%, αποφάσισε προσωρινή παύση των δασμών για 90 ημέρες, προκειμένου να διεξαχθούν διαπραγματεύσεις με όσους εκδήλωσαν τέτοια διάθεση και στο μεσοδιάστημα η φορολόγηση για τις εισαγωγές θα είναι της τάξης του 10%. 

Αναμένεται να πληγούν ιδιαίτερα τα αμερικανικά αγροτικά προϊόντα (σόγια, κοτόπουλα, χοιρινό κρέας, σόργο, πετρέλαιο), που έχουν νούμερο ένα εξαγωγικό προορισμό την Κίνα και φέρνουν έσοδα στην κύρια εκλογική βάση του D. Trump. Επιβαρύνονταν ήδη με φόρο 10-15% μόλις έμπαιναν στην Κίνα, ως απάντηση στον προηγούμενο γύρο δασμών της αμερικανικής διοίκησης. To 2024 οι εξαγωγές αυτής της κατηγορίας ισοδυναμούσαν με 29.25 δις δολάρια, πολύ κάτω από τα 42.8 δις το 2022.

Όταν ο καινούριος γύρος δασμών ανακοινωνόταν στον Κήπο των Ρόδων, ο πρόεδρος της Κίνας, Xi Jinping με έξι ακόμη μέλη της Μόνιμης Επιτροπής του Πολιτικού Γραφείου του ΚΚΚ φύτευαν δέντρα για να περάσουν μήνυμα κατά της αποψίλωσης. Ο Wang Wen, κοσμήτορας (dean) του Ινστιτούτου Οικονομικών Σπουδών Chongyang στο πανεπιστήμιο Renmin εκτίμησε: “Η Κίνα δεν θα υποχωρήσει ποτέ, όμως δεν αποκλείει συνεργασία με τις ΗΠΑ στο επίπεδο του αμοιβαίου σεβασμού και της ωφέλειας και για τις δύο πλευρές (win-win). Ξέρει πως η τελευταία δεν επιδιώκεται απλά – πρέπει κανείς να πολεμήσει γι’ αυτή.” Ένας λογαριασμός, που συνδέεται με τη Δημόσια Τηλεόραση Κίνας ανέφερε πως “η στρατηγική του προέδρου της Αμερικής ξεκάθαρα είναι να ξεχωρίσει τις χώρες προκειμένου να προστρέξουν μία – μία στην Ουάσινγκτον παρακαλώντας, έτσι ώστε να συνθλιβούν οι λιγότερο ισχυρές. Η Κίνα, αντίθετα, θα διαφυλάξει το πολυμερές (multilateral) σύστημα εμπορίου”.

Το ποσοστό των κινεζικών εξαγωγών στην Αμερική έπεσε από το 21% το 2016, σε 13% πέρυσι – ωστόσο, εκτιμάται ότι κάποια είδη συνέχισαν να φτάνουν στις ΗΠΑ μέσω τρίτων χωρών της νοτιοανατολικής Ασίας. Η Κίνα αποτελεί τη δεύτερη σημαντικότερη χώρα προέλευσης των αμερικανικών εισαγωγών, που περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων, ρούχα, ηλεκτρονικούς υπολογιστές, κινητά τηλέφωνα κυρίως για την Apple της οποίας η μετοχή τον τελευταίο μήνα είχε χάσει το 20% της αξίας της, μπαταρίες για ηλεκτρικά αυτοκίνητα, χημικές ουσίες, μέταλλα, μηχανήματα. Με προβάδισμα διεθνώς στην παραγωγή βιομηχανικών προϊόντων – πολύ περισσότερων απ’ όσα καταναλώνονται εγχώρια – και την οποία επιδοτεί με φτηνά δάνεια, είναι προσανατολισμένη στις εξαγωγές. Έχει βάλει εμπόδια σε αυτές γερμάνιου και γάλλιου, που χρησιμοποιούνται από τον στρατό στη θερμική απεικόνιση και τα ραντάρ, στην εταιρεία αεροδιαστημικής και ασφάλειας Sierra Nevada, την επιχείρηση επώνυμων ρούχων PVH και πιθανόν να τα επεκτείνει σε κρίσιμης σημασίας μέταλλα, όπως ο χαλκός, το λίθιο και οι σπάνιες γαίες.

Ο Jay Foreman, διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας παιχνιδιών Basic Fun αποκάλεσε τη συγκεκριμένη προσέγγιση ακραία παράλογη, μοιραζόμενος ότι προχώρησε σε παύση όλων των αποστολών από την Ασία. “Δεν μπορώ να ρισκάρω να μπει οποιοδήποτε φορτίο στο νερό, στο οποίο ενδέχεται να επιβληθεί, με τα μέχρι στιγμής δεδομένα, δασμός από 54 έως 104%. Είναι ένα πράγμα να προσπαθήσουμε να απορροφήσουμε ή να περάσουμε στον καταναλωτή μια αύξηση 10 με 20%, αλλά καθίσταται αδύνατο από 54 μέχρι 104%.”

“Η αλυσίδα ανεφοδιασμού έχει τόσο παγκοσμιοποιηθεί, που μόλις τα κύματα της οικονομικής αγωνίας θα αρχίσουν να εξαπλώνονται από χώρα σε χώρα, αυτό θα μπορούσε να έχει καταστροφικές συνέπειες για όλο το εμπόριο”, πρόσθεσε ο Stephen McDonell. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ είχε προειδοποιήσει ότι ίδιας αντιμετώπισης θα τύχαιναν και όσοι από τους υπόλοιπους εμπορικούς εταίρους προσπαθούσαν να τους αντικρούσουν. Παρόλα αυτά, αξιωματούχοι της αμερικανικής διοίκησης άφηναν την πόρτα ανοιχτή σε διαπραγματεύσεις για να αποφευχθεί ο εμπορικός πόλεμος, σημειώνοντας ότι πάνω από 70 χώρες συμπεριλαμβανομένων του Ισραήλ, της Ιαπωνίας και του Βιετνάμ είχαν επιδιώξει να κάνουν μια ευνοϊκότερη συμφωνία, αν και μεταφερόταν στους nytimes.com ότι ο πήχυς αναφορικά με το τι είναι διατεθειμένος να δεχθεί ο πρόεδρος βρίσκεται σε υψηλό σημείο. Η ΕΕ αποφάσισε την Τετάρτη να υιοθετήσει αντίμετρα σε τρεις φάσεις από τις 15/04 με δασμούς ύψους 25% για μια σειρά αμερικανικά είδη: αμύγδαλα, χυμούς πορτοκάλι, πουλερικά, σόγια, καπνό, χάλυβα, αλουμίνιο, θαλαμηγούς  – διαφώνησε μόνο η Ουγγαρία. Γίνεται ανά πάσα στιγμή να ανασταλούν εάν οι ΗΠΑ συναινέσουν σε μια δίκαιη και ισορροπημένη εναλλακτική, τόνισε ο εκπρόσωπος Τύπου της Επιτροπής για σχετικά θέματα, Olof Gill.

We took note of the announcement by President Trump.

We want to give negotiations a chance.

While finalising the adoption of the EU countermeasures that saw strong support from our Member States, we will put them on hold for 90 days.

If negotiations are not satisfactory, our…

— Ursula von der Leyen (@vonderleyen) April 10, 2025

Ο D. Trump κάλεσε, ακόμη, τη FED να ψαλιδίσει τα επιτόκια, ωστόσο ο επικεφαλής της, Jerome Powell δήλωσε ότι χρειαζόταν να εκτιμηθούν οι οικονομικές συνέπειες των δασμών πριν αναληφθεί δράση. Η στροφή στην κατεύθυνση του προστατευτισμού στην οικονομία είχε αρνητικό αντίκτυπο στα χρηματιστήρια. Σε συνέχεια της εφαρμογής δασμού 25% από την περασμένη Πέμπτη στις εισαγωγές αυτοκινήτων στις ΗΠΑ και 10% για όλα τα υπόλοιπα προϊόντα από το Σάββατο (05/04), ο δείκτης αναφοράς τιμών στο αμερικανικό χρηματιστήριο S&P 500 διολίσθαινε τη Δευτέρα σε αγορά με χαρακτηριστικά αρκούδας (bear market), που επέρχεται όταν οι μετοχές πέφτουν 20% από μια πρόσφατη κορυφή, για πρώτη φορά από το 2022, υποδεικνύοντας ότι οι επενδυτές βλέπουν απαισιόδοξα το μέλλον της οικονομίας. H Goldman Sachs περιέκοψε την πρόβλεψή της σχετικά με την ανάπτυξη στις ΗΠΑ, παραπέμποντας σε αυξημένο κίνδυνο ύφεσης την επόμενη χρονιά. Ο σύνθετος δείκτης Nasdaq (Composite) και ο Russell 2000 που αφορά τις μικρότερες, πιο ευάλωτες επιχειρήσεις και εκείνες τεχνολογίας εμφάνιζαν ήδη χαρακτηριστικά αγοράς ‘αρκούδα’ (bear market).

Όπως επισημαίνουν οι nytimes.com, το αμερικανικό χρηματιστήριο επανακάμπτει από περιόδους καθοδικής πορείας, αβεβαιότητας και αστάθειας συνήθως μέσα σε δύο έτη. Στις αρχές του 2020, το ξέσπασμα της πανδημίας, με τους περιορισμούς στο επιχειρείν είχε προκαλέσει για ένα περιορισμένο διάστημα γνωρίσματα ‘αρκούδας’ στην αγορά. Η Ομοσπονδιακή Τράπεζα (Federal Reserve) παρενέβη και οι απώλειες επανακτήθηκαν σε έξι μήνες. Στην εκπνοή του 2021, οι φόβοι για την άνοδο του πληθωρισμού, που οδήγησαν στην αύξηση των επιτοκίων είχαν ως αποτέλεσμα ο S&P να υποχωρήσει σε επίπεδα ‘αγοράς-αρκούδας’ για τη μεγαλύτερη περίοδο του 2022. Το ίδιο έχει συμβεί 15 φορές από το 1929 – κατά μέσο όρο διαρκούν 18.9 μήνες, σύμφωνα με τον αναλυτή Howard Silverblatt. Ορισμένες φορές προμηνύουν ύφεση, άλλες όχι.

Ο επικεφαλής του αμερικανικού οικονομικού συμβουλίου, Kevin Hassett αρνήθηκε σε ερώτηση του ABC News ότι το σχέδιο ήταν εξαρχής να ταρακουνηθεί η αγορά για να πιεστεί πολιτικά η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (FED) να μειώσει τα επιτόκια συμπληρώνοντας: “Οι αγορές είναι οργανικά ζώα. Ποτέ δεν ξέρει κανείς ποια θα είναι η αντίδραση.”

Σύμφωνα με τον δημοσιογράφο Andrew Ross Sorkin υπήρχαν δύο προσεγγίσεις εντός της αμερικανικής διοίκησης: από τη μια, ο Howard Lutnick δισεκατομμυριούχος επιχειρηματίας, υπουργός Εμπορίου και ο ακαδημαϊκός, σύμβουλος του προέδρου Peter Navarro, που τάσσονταν υπέρ της σκληρής γραμμής με σκοπό να δελεάσουν βιομηχανίες να επαναπατριστούν. Από την άλλη, o υπουργός Οικονομικών Scott Bessent, πρώην διαχειριστής επενδυτικών κεφαλαίων αναφέρεται σε περιθώριο διαπραγματεύσεων, που θα περιλαμβάνουν για παράδειγμα: – το ύψος του ΦΠΑ, – επενδύσεις στην ενέργεια, όπως το ενδεχόμενο η Νότια Κορέα, η Ταϊβάν και η Ιαπωνία να συνεργαστούν στην Αλάσκα για την παραγωγή και εξαγωγή LNG, – το μέλλον του TikTok. Και ο Elon Musk είναι υπέρμαχος του ελεύθερου εμπορίου και αποκάλεσε τον Peter Navarro ‘ανόητο’, πιο πολύ και από ένα ‘σακί τούβλα’ μετά τις δηλώσεις του πρώτου στο CNBC ότι η Τesla συναρμολογεί τα αυτοκίνητα με μέρη/εξαρτήματα από το εξωτερικό – δεν τα κατασκευάζει. H Rachel Maddow στο ΜSNBC ανέτρεξε σε δημοσίευμα του Vanity Fair, σύμφωνα με το οποίο, ο Peter Navarro στα βιβλία του επικαλείται τον ειδικό Ron Vara για να υποστηρίξει την ακραία οικονομική στάση έναντι της Κίνας, όμως στην πραγματικότητα πρόκειται για αναγραμματισμό του δικού του ονόματος.

PETER NAVARRO ON ELON MUSK:

“We all understand in the White House (and the American people understand) that Elon's a car manufacturer. But he's not a car manufacturer — He's a car assembler.

In many cases, if you go to his Texas plant, a good part of the engines that he gets… pic.twitter.com/mkp1wRGcvX

— Ron Pragides  (@mrp) April 8, 2025

Tesla has the most American-made cars. Navarro is dumber than a sack of bricks. @IfindRetards @RealPNavarro https://t.co/gECgtZt5Sc

— Elon Musk (@elonmusk) April 8, 2025

> Ο Richard Quest χαρακτήρισε σε εκπομπή του CNN την προσέγγιση του D. Trump σαν μια συναλλαγή δούναι και λαβείν (transactional quid pro quo). H Rana Foroohar από τους ft.com σχολίασε σχετικά με το εγχείρημα από πλευράς Αμερικής να διεξάγεται ο ανταγωνισμός με πιο δίκαιους όρους: “Το πραγματικό πρόβλημα για μένα σχετικά με όσα συμβαίνουν είναι πως ο πρόεδρος είχε μια χρυσή ευκαιρία να χτίσει πάνω σε ό,τι έκανε στην πρώτη του θητεία, να αναδιοργανώσει ουσιαστικά το παγκόσμιο σύστημα εμπορίου, αφού η Κίνα έχει μπει στο παιχνίδι με διαφορετική εκκίνηση από τις χώρες, που το έφτιαξαν – πρέπει όντως να το αλλάξουμε. Αντί γι’ αυτό, αναποδογύρισε τη σκακιέρα. Δεν μπορείς να πετύχεις κάτι τέτοιο μόνος. Οι υπόλοιπες χώρες θα σκέφτονται πώς να σε εμπιστευτούν. Ο συγκεκριμένος δεν είναι τρόπος για να προκύψει ένα καινούριο σύστημα. Ακούω από επενδυτές ότι τοποθετούνται βραχυπρόθεσμα, κάνουν πιο ασφαλείς επιλογές. Ρευστοποιούν χρυσό και πόρους ταμείων – κάτι που γενικά δεν γίνεται μέσα σε μια κατάσταση πανικού και ίσως σημαίνει ότι θέλουν να εξισορροπήσουν ζημιές από αλλού. Θεωρώ ότι θα υπάρξουν απώλειες στις αγορές, που δεν έχουμε δει ακόμη.”

> O Robin Wigglesworth στους ft.com: “Σε βάθος χρόνου το ερώτημα είναι εάν οι δασμοί συνιστούν την πρώτη ‘oμοβροντία’ μιας αμφιλεγόμενης, σημαντικής μακροοικονομικής διόρθωσης, όπου η αμερικανική διοίκηση χρησιμοποιεί τον συγκεκριμένο εξαναγκασμό και το καρότο της στρατιωτικής προστασίας προκειμένου να ρίξει την αξία του δολαρίου, να καταστήσει τα προϊόντα της πιο ελκυστικά και να αναδιαρθρώσει το δημόσιο χρέος ώστε να καταστεί λιγότερο δυσβάσταχτο.”

> Ο Fareed Zakaria στο cnn.com: “Η Αμερική διατηρεί την πρωτοκαθεδρία στους πιο κρίσιμους και ραγδαία αναπτυσσόμενους τομείς της παγκόσμιας οικονομίας, την τεχνολογία και τις υπηρεσίες. Ο τρόπος υπολογισμού των δασμών λαμβάνει υπόψη μόνο το εμπορικό έλλειμμα σε προϊόντα. Όμως, η Αμερική έχει μεγάλα πλεονάσματα σε υπηρεσίες: λογισμικού, τον τραπεζικό τομέα, την ψυχαγωγία (ταινίες, μουσική). Πάνω από το 75% της αμερικανικής οικονομίας είναι άυλη. Ωστόσο, η παγκόσμια έχει αναπτυχθεί τόσο σε μέγεθος και εύρος, που μεσο- και μακροπρόθεσμα οι εταίροι μας θα καταφέρουν να παρακάμψουν τις νέες συνθήκες. Όπως γράφει στους ft.com o Ruchir Sharma, από τους δέκα γρηγορότερα εξελισσόμενους διαδρόμους εμπορίου οι πέντε έχουν ένα τερματικό σταθμό στην Κίνα και δύο στις ΗΠΑ. Kατά κάποιο τρόπο, υπήρχε ήδη προστατευτισμός στην αμερικανική οικονομία με ή χωρίς δασμούς, σε μεγαλύτερο βαθμό από 68 άλλες χώρες. Οι τωρινοί, που εισηγείται ο πρόεδρος είναι υψηλότεροι από τους γνωστούς ως Smoot-Hawley του 1930, που επιδείνωσαν τη Μεγάλη Ύφεση. Η αντίληψή του φαίνεται να απηχεί τη δεκαετία του 1960, όταν η Αμερική ήταν μεγάλη βιομηχανική δύναμη και πηγαίνει ακόμη πιο πίσω, στα τέλη του 19ου αιώνα όταν, κατά την περιγραφή του, υπήρχαν μόνο δασμοί, και όχι φόρος εισοδήματος. Tότε η αμερικανική οικονομία αντιπροσώπευε το 16% της παγκόσμιας, ενώ σήμερα το 26%, με το επίπεδο διαβίωσης και υγείας να έχουν πάρα πολύ βελτιωθεί. Ωστόσο, θέτοντας σε εφαρμογή κάτι, που στηρίζεται σε μια ρομαντική του αναπόληση ενδέχεται να καταλήξουμε να ξαναγυρίσουμε εκεί, να γίνουμε μια πιο φτωχή χώρα, όπου θα κυριαρχούν ολιγάρχες και διαφθορά, η οποία θα αρκείται σε κομπορρημοσύνες στην πίσω αυλή της και στο να εκφοβίζει τις γειτονικές της χώρες, παίζοντας ωστόσο περιθωριακό ρόλο στις σημαντικές εξελίξεις στην παγκόσμια οικονομία και πολιτική.”

> O Paul Krugman παρατήρησε: “Η Κίνα έχει υποτιμήσει το νόμισμά της, δεν είναι ομαδικός παίκτης στην παγκόσμια οικονομία – οι πολίτες της δεν ξοδεύουν αρκετά, αποταμιεύουν πολύ. Μιλάμε για κατακόρυφo άλμα στους δασμούς, με την αμερικανική οικονομία τρεις φορές πιο ανοιχτή στο διεθνές εμπόριο απ’ ό,τι το 1930. Δημιουργείται ένα αδύνατο, εξαιρετικά αβέβαιο περιβάλλον για την επιχειρηματικότητα βραχυπρόθεσμα, ενώ ο αντίκτυπος μακροπρόθεσμα θα είναι χειρότερος από το Brexit.” O Robert Reich, υπουργός Εργασίας (1993-1997) υπό τον Bill Clinton επεσήμανε πως “το ενδεχόμενο μιας ύφεσης δεν είναι απαραίτητα κακό για την αμερικανική ολιγαρχία, καθώς η ίδια εξαρτάται από τέτοια περιοδικά φαινόμενα. Τα αντιμετωπίζει ως ευκαιρία για να αγοράσει σε τιμή ευκαιρίας ακίνητα, εταιρείες και μετοχές.”

με πληροφορίες από: nytimes.com, bbc.com, theguardian.com, inews.co.uk