Ithaka

Το ποίημα του Κωνσταντίνου Καβάφη ‘Ιθάκη’ (1911) δίνει το όνομά του όσο και το θέμα, με πολλούς τρόπους, σε ένα νέο ντοκιμαντέρ για τον Julian Assange, τον ιδρυτή του WikiLeaks. To ‘Ιthaka’ ακολουθεί τον πατέρα του τελευταίου John Shipton, 76 χρονών σε ένα μακρύ δρόμο, με ανατροπές ενώ καταβάλλεται προσπάθεια εκείνος να απαλλαγεί από τις κατηγορίες κατασκοπείας, μεταφέρει ο Duncan Campbell στον theguardian.com (30/06).

Το φιλμ του σκηνοθέτη Ben Lawrence από την Αυστραλία, με παραγωγό τον αδερφό του Julian Assange, Gabriel Shipton βγαίνει στους κινηματογράφους στην Αγγλία σε μια κρίσιμη στιγμή του ταξιδιού. Πριν από περίπου δύο εβδομάδες, η υπουργός Εσωτερικών της Βρετανίας Priti Patel έδωσε το πράσινο φως για την έκδοση στις ΗΠΑ του Julian Assange, ο οποίος έχει αυστραλιανή υπηκοότητα και κρατείται τα τελευταία τρία χρόνια στη φυλακή υψηλής ασφαλείας του Λονδίνου, Belmarsh, σε συνέχεια εφτά χρόνων εσώκλειστης παραμονής στην πρεσβεία του Ισημερινού, μετά από χορήγηση ασύλου μέχρι τη σύλληψή του το 2019, όταν αυτή ανακλήθηκε. Η νομική του ομάδα έκανε ένσταση και η νέα μάχη αναμένεται να δοθεί τους προσεχείς μήνες, ενώ μεταδίδεται ότι γίνονται εκκλήσεις στη νέα κυβέρνηση των Εργατικών της Αυστραλίας υπό τον Anthony Albanese να παρέμβει. Ο υπουργός Απασχόλησης και Εργασιακών Σχέσεων, Tony Burke διευκρίνισε στο Sky News ότι δεν θα διεξαχθεί διπλωματία με μεγάφωνο (megaphone diplomacy) και ότι το θέμα έχει διαρκέσει πάρα πολύ, “το λέγαμε στην αντιπολίτευση, το επαναλαμβάνουμε και στην κυβέρνηση. (…) Χτίζουμε ξανά εποικοδομητικές σχέσεις με τους συμμάχους μας και υπάρχουν συζητήσεις σε επίπεδο κυβερνήσεων.”

Το ντοκιμαντέρ ‘Ιthaka’ υιοθετεί μια διαφορετική και πλάγια προσέγγιση, σε σχέση με προηγούμενες σχετικές προσπάθειες, επικεντρώνοντας στην εκστρατεία ενός πατέρα για την απελευθέρωση του γιου του. “Ο Julian κι εγώ έχουμε περίπου ίδια ηλικία, και για έναν άνθρωπο της γενιάς μου, πραγματικά δημιούργησε ισχυρό αντίκτυπο. Σαν ένθερμος αναγνώστης της επικαιρότητας, εντυπωσιάστηκα από τη συγκεκριμένη ιστορία, οπότε όταν προέκυψε η πιθανότητα να αναμειχθώ ενδιαφέρθηκα αμέσως”, είπε στον theguardian.com από το Σίδνεϋ ο σκηνοθέτης Ben Lawrence.

Ο John Shipton δεν ήταν μέρος της ζωής του γιου του από την ηλικία των τριών χρονών, που όντας πιο ώριμος από την ηλικία του, του δόθηκε το παρατσούκλι ‘Μάγος’, μέχρι τις αρχές των είκοσι ετών. Τώρα είναι κομβική φιγούρα στον αγώνα για να αφεθεί ελεύθερος, μαζί με τη Stella Moris, νομική σύμβουλο του Julian, με την οποία παντρεύτηκαν πρόσφατα στη φυλακή, παρουσία των δύο μικρών τους γιων, Max και Gabriel. Σε μια σκηνή, κατά τη διάρκεια ενός τηλεφωνήματος της Stella με τον Julian μέσα από τη φυλακή, εκείνη βγαίνει έξω και ακούγεται ένα άλογο να περνάει. “Ωραίος ήχος”, παρατήρησε ο Julian. “Σκέφτηκα ότι ήταν τόσο όμορφη στιγμή. Ένας φυλακισμένος άνθρωπος αφουγκράζεται τους ήχους του εξωτερικού κόσμου και τους εκτιμά ουσιαστικά, αφού έχει τόσο καιρό να έρθει σε επαφή μαζί τους.”, μοιράζεται ο κινηματογραφιστής. Σε ένα άλλο σημείο, ο πατέρας του αναλογίζεται ότι “Εδώ και έντεκα χρόνια δεν έχει βρεθεί κοντά σε ένα δέντρο, ένα φυτό, μια κάμπια, μια πεταλούδα.” Μιλά στους δημοσιογράφους – “αφού ο Julian δεν μπορεί πια να διατυπώνει τα επιχειρήματά του”. Ακόμη, συμμετέχει, ανάμεσα σε άλλες διαμαρτυρίες, σε εκείνη έξω από το Κεντρικό Ποινικό Δικαστήριο, Old Bailey τον Ιανουάριο του 2021, όταν ελήφθη η αρχική απόφαση της παύσης της διαδικασίας έκδοσής του, υπό τον φόβο ότι ίσως αυτοκτονούσε στις αμερικανικές φυλακές – όπως είχε αποπειραθεί η Chelsea Manning. Στη συνέχεια, αυτή ανατράπηκε με έφεση της πλευράς των ΗΠΑ.

‘Οι ΗΠΑ δεν έχουν καθολική δικαιοδοσία’ / ‘Όχι στην έκδοση’, γράφουν μερικά από τα πλακάτ / Tolga Akmen, AFP, Getty Images, nytimes.com

Όπως διηγείται ο Duncan Campbell στον theguardian.com, κάποιες από τις πιο ξεχωριστές σκηνές του φιλμ αφορούν υλικό από το κλειστό κύκλωμα τηλεοράσης της εταιρείας για την ασφάλεια της πρεσβείας του Ισημερινού, που εικάζεται ότι έδινε δια χειρός κάθε δεκαπέντε μέρες στις ΗΠΑ. Βλέπουμε τον Julian να κάνει πατίνι στο μικροσκοπικό δωμάτιο, που του είχε παραχωρηθεί και σε ένα απλό χριστουγεννιάτικο δείπνο με τον πατέρα του και τη Stella Moris. Άλλες περιλαμβάνουν συναντήσεις με τους δικηγόρους και τους γιατρούς του. Δεν ήξεραν τότε ότι τους κατέγραφαν. “Ένας από τους φύλακες πλησίασε τη Stella και την προειδοποίησε σχετικά. Σταμάτησε να πηγαίνει στην πρεσβεία από τότε. Πραγματικά επαίσχυντο.”, σχολίασε ο σκηνοθέτης Ben Lawrence.

ομιλία του ειδικού εισηγητή του ΟΗΕ για τα βασανιστήρια, Nils Melzer σε καλλιτεχνική εγκατάσταση στην Πύλη του Βρανδεμβούργου με αγάλματα των Julian Assange, Chelsea Manning και Edward Snowden με τίτλο: ‘Έχετε τίποτα να πείτε; (Anything to Say?)’

Σύμφωνα με όσα περιγράφει η Stella Moris στην ταινία: “Όλος ο χώρος επιτηρούταν με κοριούς από τη CIA… ανακαλύψαμε ότι υπήρχαν σχέδια να τον σκοτώσουν με δηλητηρίαση.” Η ίδια μίλησε για ομοιότητες ανάμεσα στον Julian και το μπαμπά του, αλλά και για το πώς εκείνος “ήξερε πάντα ότι ήταν διαφορετικός … ένιωθε σαν εξωγήινος.” Kαθηλωτική είναι και η συμμετοχή του ειδικού εισηγητή του ΟΗΕ για τα βασανιστήρια, Nils Melzer, με τον οποίο ανοίγει η ταινία: “Το βασανιστήριο είναι ένα εργαλείο, που χρησιμοποιείται για να στείλει μια προειδοποίηση σε άλλους και πιο αποτελεσματικό όταν γίνεται δημόσια. Στην περίπτωση του Julian, έχει να κάνει με τον εκφοβισμό όλων των υπόλοιπων.” Ο σκηνοθέτης B. Lawrence θεωρεί τη συμβολή του N. Melzer πολύ σημαντική: “Όταν δημοσιοποίησε τα ευρήματά του το 2019, ότι ο Julian Αssange ήταν θύμα βασανισμού, πραγματικά ενδυνάμωσε το κίνημα. Έδωσε το πλαίσιο του φιλμ, το ότι παρενέβη κάποιος από το εξωτερικό. Κατά τη γνώμη μου, προσφέρει μια άλλη οπτική, όπως και ο John. Μοιάζει σα μία από τις πολλές πύλες εισόδου στην ιστορία.” Ο J. Shipton αισθάνεται το ίδιο ευγνώμων απέναντι στο N. Melzer, που κατάγεται από την Ελβετία, αποκαλώντας τον ‘έναν άγγελο’.

Ai Weiwei / Matt Dunham, AP, vice.com

Καίριας σημασίας είναι και οι συνεντεύξεις διάρκειας δεκαπέντε ωρών, που παραχωρεί ο J. Shipton στο Chelsea House, το οποίο μοιράζεται το συνεργείο κατά τη διάρκεια της ακρόασης για την έκδοση. Κάποιες φορές δίνονται απρόθυμα και με ενόχληση στο τέλος μιας μέρας καμπάνιας, πριν από ένα ποτήρι κρασί. “Ο κινηματογραφιστής B. Lawrence μοιάζει με το Μεγάλο Ιεροεξεταστή στους Αδερφούς Καραμαζώφ του Φ. Ντοστογιέφσκι. Συνεχίζει να ερευνά.” Ο μπαμπάς του Julian δεν έχει ακόμη παρακολουθήσει ολόκληρο το φιλμ. “Το φοβάμαι λίγο. Δεν θέλω να δω τον εαυτό μου να κομπιάζει με τις προτάσεις ή να μιλάει με στόμφο. Θα είμαι απλά χαρούμενος εάν το κάνουν άλλοι άνθρωποι και καταλάβουν τι προσπαθούμε να πετύχουμε σαν οικογένεια.”

Daniel Ellsberg και Julian Assange, 2011

Συμμετέχουν, επιπλέον, κάποιοι από τους διακεκριμένους υποστηρικτές του Julian Assange, όπως ο Daniel Ellsberg, που αντιμετώπισε και ο ίδιος την πιθανότητα φυλάκισης τo 1973 για τη διαρροή Αρχείων του Πενταγώνου (Pentagon Papers): “Στην περίπτωση που εκδοθεί στις ΗΠΑ για να αντιμετωπίσει αυτές τις κατηγορίες, θα είναι ο πρώτος δημοσιογράφος και κάτοχος μέσου, αλλά όχι ο τελευταίος.” Ο καλλιτέχνης Ai Weiwei, κινεζικής καταγωγής μίλησε έξω από το Δικαστήριο Old Bailey, ενώ η μουσική επένδυση είναι του Brian Eno. Ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump εμφανίζεται για λίγο σε απόσπασμα ενημερωτικού περιεχομένου να δηλώνει: “Αγαπώ το WikiLeaks”, όπως και πλάνα των αποτυχημένων προσπαθειών για απονομή χάρης την τελευταία στιγμή.

Ο Slavoj Zizek σε άρθρο του στον theguardian (21/06) αναφέρθηκε σε μια φροϋδική γλωσσική παραδρομή του πρώην προέδρου των ΗΠΑ G. W. Bush (2001 – αρχές 2009) κατά τη διάρκεια ομιλίας του στο Dallas (18/05) αναφορικά με τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία: “(…) Το αποτέλεσμα είναι η απουσία ενός συστήματος ελέγχων και εξισορροπήσεων (checks and balances) στη Ρωσία και η απόφαση ενός ανθρώπου να ξεκινήσει μια εντελώς αδικαιολόγητη και βίαιη εισβολή στο Ιράκ.” Γρήγορα διόρθωσε τον εαυτό του. “Εννοώ στην Ουκρανία.” Έπειτα είπε: “Στο Ιράκ, τέλος πάντων.”, με το πλήθος να γελάει και συμπλήρωσε την ηλικία του: “75”. Όπως υπογραμμίζει ο φιλόσοφος από τη Σλοβενία, ο J. Assange διώκεται επειδή δημοσιοποίησε μέσω του WikiLeaks εγκλήματα πολέμου, όπως παραδέχθηκε με τη φροϋδική γλωσσική του παραδρομή ο G. W. Bush, επί προεδρίας του οποίου “ο αμερικανικός στρατός είχε σκοτώσει εκατοντάδες αμάχους στο Αφγανιστάν σε μη δημοσιοποιημένα περιστατικά, ενώ και τα έγγραφα που διέρρευσε για το Ιράκ έδειχναν ότι 66.000 άμαχοι έχασαν τη ζωή τους και αιχμάλωτοι βασανίστηκαν.” Σύμφωνα με τον Slavoj Zizek, εκ των υστέρων θα μπορούσαμε να πούμε ότι το WikiLeaks αποκάλυψε “δεκάδες αμερικανικές Μπούκας και Μαριουπόλεις”. Η Chelsea Manning, που υπηρετούσε τότε στον αμερικανικό στρατό ήταν η πηγή του WikiLeaks. Έτσι έγινε γνωστό και ένα περιστατικό με ελικόπτερο Apache το 2007, που σκότωσε Ιρακινούς αμάχους και δημοσιογράφους του Reuters και η ντροπιαστική συμπεριφορά των στρατιωτών που επέβαιναν. Έχει κρατηθεί και η ίδια για εφτά χρόνια και παρόλο που o B. Obama της έδωσε χάρη το 2017, ξαναφυλακίστηκε το 2019 και τέθηκε σε απομόνωση για πάνω από ένα χρόνο επειδή αρνήθηκε να καταθέσει εναντίον του J. Assange και του WikiLeaks. 

Reuters, AP, metro.co.uk

Ο Sean O’Grady σε άρθρο του στον independent.co.uk με τίτλο: “Είμαστε έτοιμοι για την επιστροφή του ‘ακραίου κέντρου’ σε στυλ E. Macron του Τ. Blair;”, σημείωνε μεταξύ άλλων, ότι κάθε φορά που αναφέρεται ο πρώην πρωθυπουργός της Βρετανίας (1997 – 2007) σχεδόν συνειρμικά μπαίνει και το Ιράκ στη συζήτηση. Πρόσφατα (10/06) του απονεμήθηκε ο τίτλος του ιππότη. Διαδηλωτές κοντά στο Κάστρο Windsor κρατούσαν πλακάτ, που σε έναν αναγραμματισμό του επωνύμου του ανέγραφαν “Ψεύτης (Bliar)” και “Φυλακίστε τον Blair, ελευθερώστε τον Assange”.

Ο J. Shipton, που πέρασε τη ζωή του στις κατασκευές, ήταν – όπως και ο γιος του – αντισυμβατικός. Στην ηλικία των έντεκα ετών, εσώκλειστος σε σχολείο της περιοχής Bathurst, της Νέας Νότιας Ουαλίας έγραψε αποσπάσματα από τον Βολταίρο στον πίνακα, όσο οι συμμαθητές του ήταν στην εκκλησία. Συμμετείχε στις αντιπολεμικές διαδηλώσεις όταν ήταν νέος, την εποχή που η Αυστραλία πολεμούσε μαζί με την Αμερική στο Βιετνάμ, οπότε υπάρχει μια συμμετρία: το WikiLeaks έγινε ευρέως γνωστό με τη δημοσιοποίηση το 2010 φρικαλεοτήτων στους πολέμους του Ιράκ και του Αφγανιστάν, όπως και της συμπεριφοράς απέναντι σε μη καταδικασμένους κρατούμενους στη φυλακή του Guantánamo. “Ποτέ δε βρήκα πόλεμο που να μου αρέσει. Έχω δύο διαβατήρια γεμάτα σφραγίδες – πάνω σε αυτό το χαρτί σκέφτομαι. Γενεύη οχτώ φορές, Βερολίνο, Όσλο, Μπέργκεν, Εδιμβούργο, Γλασκώβη, Στοκχόλμη, Γκέτεμποργκ. Ήταν εξουθενωτικό, οπότε όταν ο Gabriel κι εγώ ταξιδεύαμε στις ΗΠΑ και σταματούσαμε κάπως στο τέλος της μέρας, συνηθίζαμε να ακούμε την απαγγελία του ποιήματος ‘Ιθάκη’ από τον Sean Connery, με αυτή την όμορφη προφορά στο YouTube.”, διηγήθηκε ο J. Shipton μέσω βίντεο από το Sheffield, όπου το ντοκιμαντέρ θα κάνει πρεμιέρα. Το ανάγνωσμα, που του κρατά τώρα παρέα είναι το ‘Ecce Hommo (Ίδε ο άνθρωπος)’ του Νίτσε, ενώ οι θεατές γνωρίζουν και την πέντε χρονών κόρη του Severine, πριν επιστρέψει στη μητέρα της στην Αυστραλία.

Πηγές: Duncan Campbell / Slavoj Zizek / Sarah Martin, theguardian.com / Sean O’Grady, independent.co.uk / στην κεντρική φωτογραφία (Reuters, Peter Nicholls): η σχεδιάστρια μόδας Vivienne Westwood σε διαμαρτυρία τον Ιούλιο του 2020 υπέρ της απελευθέρωσης του J. Assange – επιμελήθηκε και το νυφικό της Stella Moris