By H φωτογραφία της εκτέλεσης των 200 της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944
Με παρουσίαση 13 φωτογραφιών της εκτέλεσης των 200 – στην πλειοψηφία τους κομμουνιστών και ορισμένων αρχειομαρξιστών και τροτσκιστών – στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944 από τα ναζιστικά στρατεύματα Kατοχής πραγματοποιήθηκε συνέντευξη Τύπου την Πέμπτη (05.03) στο αμφιθέατρο του υπουργείου Πολιτισμού. Τρεις από αυτές είναι οι πιο δραματικές, καθώς απεικονίζουν τη στιγμή της εκτέλεσης και λίγων λεπτών μετά. [Για λόγους σεβασμού στη μνήμη τους, ζητήθηκε δύο να μην αναπαραχθούν από τους φωτορεπόρτερ, σημειώνει το ΑΠΕ-ΜΠΕ.]
Εκτελέστηκαν ως αντίποινα για τον θάνατο Γερμανού στρατηγού σε ενέδρα ανταρτών στη Λακωνία. Τα ντοκουμέντα του υπολοχαγού της Βέρμαχτ, Η. Heuer (με τις 262 φωτογραφίες τραβηγμένες στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια της θητείας του το 1943-1944, τα 16 έγγραφα και 4 παλαιά χαρτονομίσματα), τα οποία είχε θέσει προς πώληση ο Βέλγος συλλέκτης, Tim de Craene στο eBay στις 14.02 (και έκανε γνωστά αναδημοσιεύοντάς τα η σελίδα Greece at WWII Archives, FB) κατέβηκαν από τον διαδικτυακό τόπο δημοπρασιών και υπεγράφη προσύμφωνο με την ελληνική πλευρά.
Αντιπροσωπεία του υπουργείου Πολιτισμού είχε συναντηθεί με τον συλλέκτη στο δημαρχείο του Evergem (ανατολική Φλάνδρα, Βέλγιο). Έμπειρα στελέχη του υπουργείου Πολιτισμού και ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες επιβεβαίωσαν την αυθεντικότητα του υλικού, εξετάζοντάς τη στο σύνολό της μακροσκοπικά.
Εκτός από την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, στην ενημέρωση συμμετείχαν η Μαρία Μερτζάνη, προϊσταμένη της Διεύθυνσης Συντήρησης Αρχαίων και Νεωτέρων Μνημείων του ΥΠΠΟ, η Σταυρούλα-Βίλλυ Φωτοπούλου, προϊσταμένη της Διεύθυνσης Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς του ΥΠΠΟ, ο Σωκράτης Μαυρομμάτης, φωτογράφος, για πολλά χρόνια στέλεχος και τώρα εξωτερικός συνεργάτης του ΥΠΠΟ, καθώς και ο Valentin Schneider, ιστορικός και ερευνητής στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (ΕΙΕ). Πρόκειται για τους τέσσερις εμπειρογνώμονες, που βρέθηκαν δύο φορές στο Βέλγιο (την πρώτη, μαζί με την Ανέτα Τσούκα, συντηρήτρια χαρτιού και φωτογραφίας του ΥΠΠΟ) για να συναντήσουν τον Tim de Craene, συλλέκτη-έμπορο ώστε να αποτιμήσουν τη συλλογή, η οποία εξαγοράστηκε με 100.000 ευρώ από πόρους του ΥΠΠΟ.
Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη έκανε μια αναδρομή, από τον αρχικό εντοπισμό των φωτογραφιών της συλλογής Η. Heuer – όπως συμβατικά ονομάζονται, έως τη μεταβίβαση της κυριότητας της συλλογής στο ΥΠΠΟ και το ελληνικό Δημόσιο.
Εθνικό Φωτογραφικό Αρχείο
“Με νομοθετική ρύθμιση θα προσθέσουμε μία διάταξη στο νόμο 4858/2021, δηλαδή τον αρχαιολογικό προκειμένου το υπουργείο Πολιτισμού να συγκροτήσει Εθνικό Φωτογραφικό Αρχείο ως διακριτό σύνολο, το οποίο εντάσσεται στο Εθνικό Αρχείο Μνημείων και θα διασυνδέεται με τις άλλες βάσεις δεδομένων της Διεύθυνσης Διαχείρισης Εθνικού Αρχείου Μνημείων. Είχαμε πολλούς λόγους να θέλουμε να συγκροτήσουμε ένα Εθνικό Φωτογραφικό Αρχείο: για παράδειγμα, τις εξαιρετικά σημαντικές για τη νεότερη ιστορία μας συλλογές φωτογραφιών από το Τατόι, εκείνες Ελλήνων προσφύγων – αρχεία, τα οποία έχουν ήδη απασχολήσει το ΥΠΠΟ και τα οποία θα φιλοξενηθούν στο Μουσείο Προσφυγικού Ελληνισμού στη Θεσσαλονίκη, τις φωτογραφίες από το ιστορικό αρχείο της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας. Είναι πολύ το υλικό, το οποίο έχει το ΥΠΠΟ και αν σε αυτό προστεθούν και οι εποπτευόμενοι φορείς, είχαμε λόγο να δημιουργήσουμε αυτό το διακριτό στο Εθνικό Αρχείο Μνημείων, Εθνικό Φωτογραφικό Αρχείο”, δήλωσε η Λ. Μενδώνη.
Aναφέρθηκε, επίσης, στη γρήγορη αντίδραση του ΥΠΠΟ, που “με εξαιρετική ταχύτητα, έφερε σε πέρας ένα πολύ δύσκολο έργο, σχετικά με την τεκμηρίωση της συλλογής, τον χαρακτηρισμό της ως μνημείου, τον εντοπισμό της προέλευσης, ενώ διαπραγματεύτηκε για την εξ ολοκλήρου μεταβίβασή της στο ελληνικό Δημόσιο. Αυτή η περίπτωση, το γεγονός δηλαδή ότι σε 13 μέρες φέραμε σε πέρας όλη αυτή τη διαδικασία, θα μπορεί να διδάσκεται στα πανεπιστημιακά τμήματα της διοίκησης ως μια πολύ καλή πρακτική του πώς γίνεται, όταν πρέπει και όταν οι συνθήκες το απαιτούν, το Δημόσιο συντεταγμένο, να φτάνει σε εξαιρετικά γρήγορα και καλά αποτελέσματα”.
Τα επόμενα βήματα
“Το υπουργείο Πολιτισμού, καθώς έχει κηρύξει πλέον τις φωτογραφίες ως μνημεία, δηλαδή αποτελούν ένα υλικό μνήμης, το οποίο προστατεύεται από το 4858 του 2021, έχει ήδη ξεκινήσει να αντιμετωπίζει τη συλλογή με τη διαδικασία, η οποία προβλέπεται και απαιτείται για τα μνημεία: προστασία, συντήρηση, διαφύλαξη, επιστημονική τεκμηρίωση και, εντέλει, η ανάδειξή της, η προβολή της ευρύτερα, δημόσια, ώστε να μπορεί να χρησιμοποιηθεί, όπως όλα τα τεκμήρια της ιστορικής και πολιτιστικής μας κληρονομιάς, στον δημόσιο λόγο και την εκπαίδευση. Σε όλη τη διάρκεια της μελέτης, αυτό για το οποίο επιμένω και έχω ζητήσει, είναι η αυστηρή επιστημονική τεκμηρίωση και μαρτυρία. Οι φωτογραφίες είναι μνημεία της νεότερης ιστορίας μας και έτσι θα τα αντιμετωπίσουμε. Χρειάζεται μελέτη και ειδικούς, οι οποίοι θα αντιμετωπίσουν την περίοδο αυτή.”
Μετά τη φροντίδα από την αρμόδια Διεύθυνση Συντήρησης, ακολουθεί η ψηφιοποίηση του συνόλου του υλικού. “Ψηφιακά αντίγραφα, υπό όρους και προϋποθέσεις, θα μπορούν να δοθούν από το υπουργείο Πολιτισμού σε συγκεκριμένους αποδέκτες. Αναγκαία προϋπόθεση είναι η ιστορική ταυτοποίηση θεμάτων, τόπων, προσώπων, χρονολογήσεων και η ένταξη της συλλογής στα ιστορικά συμφραζόμενα. Προφανώς, ιδιαίτερη θα είναι η αντιμετώπιση των φωτογραφιών της εκτέλεσης”, είπε η υπουργός προσθέτοντας ότι το ερευνητικό έργο έχει ήδη αναλάβει το ΕΙΕ, στο πλαίσιο Προγραμματικής Σύμβασης Πολιτιστικής Ανάπτυξης, υπό την επιστημονική ευθύνη του κ. Σνάιντερ και των συνεργατών του στο ΕΙΕ.
“Η συλλογή είναι σε πολύ καλή κατάσταση. Ωστόσο, έχει ηλικία άνω των 80 ετών, οπότε θα χρειαστεί ειδική φροντίδα. Αυτό που μας ενδιαφέρει τώρα είναι η συντήρηση, η ψηφιοποίηση και η διαχείριση για την προστασία της συλλογής στο μέλλον”, ανέφερε η Μ. Μερτζάνη, προϊσταμένη της Διεύθυνσης Συντήρησης Αρχαίων και Νεωτέρων Μνημείων του ΥΠΠΟ.
Η σημασία της συλλογής
“Ήμασταν σίγουροι από την αρχή για την αξία, τη σημασία και την αυθεντικότητα του συνόλου των φωτογραφιών και έτσι μπορέσαμε με την πολύ αποφασιστική στάση της πολιτικής ηγεσίας να φέρουμε σε πέρας, μέσα σε 13 μέρες, μια πολύ δύσκολη ιστορία. Ήμασταν πολύ σίγουροι γιατί είμαστε και ιστορικοί και ξέρουμε πολύ καλά τι είναι αυτά τα σύνολα φωτογραφιών, φαντάρων του Τρίτου Ράιχ, της Βέρμαχτ, των SS της ναζιστικής Γερμανίας, τα οποία κυκλοφορούν πια ευρέως. Ξέρουμε τι έχει συμβεί εδώ. Υπολογίζεται ότι πάνω από 40 εκατομμύρια φωτογραφίες έχουν τραβηχτεί από στρατιώτες της Βέρμαχτ και πάνω από δύο εκατομμύρια φωτογραφίες από τις μονάδες προπαγάνδας, που είχε ιδρύσει ο Γκαίμπελς”, σημείωσε η προϊσταμένη της Διεύθυνσης Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς του ΥΠΠΟ. Β. Φωτοπούλου.
“Έχει σημασία να μπορέσουμε, πρώτον, να μελετήσουμε το πώς διαμορφώνονται αυτοί οι άνθρωποι μέσα στον πόλεμο. Είναι μια σπουδή, οι φωτογραφίες που τραβάει ο συγκεκριμένος λοχίας και όλοι οι άλλοι, στη διαμόρφωση ανθρώπων πάνω στη βία. Είναι, επίσης, μια σπουδή στη δύναμη της προπαγάνδας. Ο Γκαίμπελς φτιάχνει μια φοβερή μηχανή προπαγανδιστική – όχι μόνο με επαγγελματίες φωτογράφους από τις αντίστοιχες Μονάδες, αλλά προωθεί και παροτρύνει τους πάντες, τους φαντάρους και τις οικογένειές τους, να φωτογραφίζουν. Γιατί; Για να μπορούν αυτές οι φωτογραφίες να έρχονται πίσω και να δημιουργούν την εικόνα των επιτυχιών της Βέρμαχτ στις οικογένειες ώστε στο μέλλον – γιατί ήταν σίγουρος ότι θα κερδίσει η Γερμανία – να υπάρχει ένα τεράστιο άλμπουμ με τις αναμνήσεις από τον Μεγάλο Πόλεμο και το τι είχε κερδίσει εκεί η Γερμανία. Φυσικά και ευτυχώς δεν δημιουργούνται τίποτα ποτέ από όλα αυτά.”
“Εγώ θέλω να σας πω αυτό που είδα στις φωτογραφίες για τον ‘φωτογράφο’ – το φωτογράφος μέσα σε εισαγωγικά, γιατί κατά την γνώμη μου, είναι τελείως ανεκπαίδευτος, δεν έχει σχεδόν καμία εντολή για τεκμηρίωση και απλώς φτιάχνει ένα προσωπικό άλμπουμ. Χρησιμοποιεί μια πολύ καλή μηχανή, σε ένα εξαιρετικό χαρτί που κυκλοφορούσε εκείνη την εποχή – από αυτό καταλάβαμε και την αυθεντικότητα των φωτογραφιών με την πρώτη ματιά. Παρόλα αυτά, οι φωτογραφίες του είναι κακές, δηλαδή φωτογραφικά δεν έχει εντολή τεκμηρίωσης, έχει εντολή να φτιάξει ένα άλμπουμ, που θα δείχνει τις δραστηριότητες του Τρίτου Ράιχ. Τις τραβάει τελείως αποστασιοποιημένος από αυτό που βλέπει – στο άλμπουμ, βάζει δίπλα στις εκτελέσεις κάποιους, που κάνουν μπάνιο στα Βοτσαλάκια στον Πειραιά! Η ματιά του είναι τελείως αποστασιοποιημένη και ανεκπαίδευτη ως προς την τεκμηρίωση. Παρόλα αυτά, είναι ένας λόγος παραπάνω που οι φωτογραφίες αυτές έχουν ιδιαίτερη αξία, γιατί δείχνει ότι έγιναν όχι κατ’ εντολήν, αλλά σύμφωνα με το πνεύμα, που επικρατούσε στα στρατεύματα Κατοχής”, είπε ο φωτογράφος Σ. Μαυρομμάτης.
“Είναι φωτογραφίες, που κατά την γνώμη μου, έχουν ένα υβριδικό χαρακτήρα, γιατί από τη μία, είναι ιδιωτικές φωτογραφίες, της ιδιωτικής τεκμηρίωσης της ζωής στον στρατό, τον πόλεμο, όμως από την άλλη, φαίνεται ότι υπάρχει μία ίσως εντολή χαμηλού επίπεδου, δηλαδή στο επίπεδο της ίδιας της μονάδας, να τεκμηριώνεται η καθημερινή ζωή της στρατιωτικής μονάδας για μία ανταλλαγή φωτογραφιών μετά τον πόλεμο. Αυτό φαίνεται στο γεγονός ότι σε αυτή τη συλλογή υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες, όπου απεικονίζεται ο φωτογράφος με την δική του φωτογραφική μηχανή – καταλαβαίνουμε ότι ο ίδιος δεν την τράβηξε, οπότε υπάρχει ένα σύστημα ανταλλαγής φωτογραφιών μέσα στην μονάδα”, εξήγησε μεταξύ άλλων ο κ. Σνάιντερ, ιστορικός και ερευνητής στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, που παρουσίασε κάποιες χαρακτηριστικές φωτογραφίες από τη συλλογή Η. Heuer.
απόσπασμα ανάρτησης του ιστορικού Μενέλαου Χαραλαμπίδη, FB (15.02)
> O συγγραφέας και διδάκτωρ φιλοσοφίας, Γιώργος Ν. Οικονόμου μεταφέρει σε άρθρο στην efsyn.gr ότι “όταν έφτασε η είδηση ότι οι Γερμανοί κατέλαβαν την Αθήνα τον Απρίλιο 1941 και από στιγμή σε στιγμή θα έφταναν και στην Ακροναυπλία, οι περισσότεροι από τους 600 πολιτικούς κρατούμενους άρχισαν να συζητούν την ιδέα της ομαδικής δραπέτευσης – ωστόσο, η κομματική καθοδήγηση ήταν αντίθετη και την απέτρεψε”.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
